متفرق قصے

ایں حصّے وچ ترے قصّے ہِن

1:قصیدہ سید عبدالقادر جیلانی:

’’سیدعبدالقادر جیلانی دا روضہ بغداد وچ ہے ۔ اوہ سلسلہ قادریہ دے بانی ہِن ۔ اِنہاں دی اولاد ملتان دے نیڑے اُچ اِچ آن آباد تھئی ۔ جنہاں دی اولاد حضرت موسیٰ پاک شہیدملتان اِچ آ ڳئے ۔ جنہاں دا مزار وی ملتان وچ ہے ۔

شیخ عبدالقادر جیلانی بارے مشہور ہے جو اُنہاں ہک ٻݙی ٻیڑی کوں دریا وچوں سالم کڈھ ݙتّا ہا تے اوہ جنج وَلا واڄے وڄیندی کندھی آن لڳی ہئی۔

ایں کہانی وچ اُونہی واقعے دے حوالے نال شیخ عبدالقادر جیلانی دا قصیدہ بیان کیتا ڳے۔ 144مصرعیاں دی ایہ نظم چار چار مصرعیاں دے بنداں وچ ونڈی ہوئی ہے ۔ جیندے ہربند دا آخری مصرع ہے :’’یا غوث الاعظم جیلانی ‘‘ نظم دے کل 36بند ہن ۔

نظم دی زبان سادہ تے آسان ہے ۔ ایہ نظم لہندے کن منٹگمری اِچ ریکارڈ کیتی ڳئی ہے تہوں زبان زیادہ صاف ہے۔

2شمس تبریز دی کہاݨی:

شاہ شمس تبریزی تے ملتان دے شاہ شمس سبزواری ݙو الڳ الڳ شخصیتاں ہِن پر تاریخ دیاں کتاباں وچ ݙونہاں نال ہکّو جیہیں واقعے ‘ کرامتاں تے کمالات منسوب کیتے ڳئین ۔ اِیندی ہک وݙی وجہ ݙونہاں شخصیات دا ہکّو دور ہے ملتان دے بزرگ شمس الدین سبزواری ہن جہڑے 560ھ وچ عراق ؍سبزوار اِچ ڄمّے ۔ اُنہاں دے والد دا ناں سیدصلاح الدین محمود نور بخش ہا۔ اِنہاں دا شجرہ حضرت امام جعفر صادق نال مِلدے ۔ آپ دی وفات ملتان وچ 675ھ ؍1276ء اِچ تھئی ۔شاہ شمس تبریزی کوں تبریز پسند ہا اَتے سبزواری کوں وی تبریز پسند ہا ۔ کَھل شاہ شمس تبریزی دی لہائی ڳئی تے سبزواری نال وی ایہو واقعہ منسوب ہے ۔ سِجھ کوں نال سݙ کے ٻوٹی ؍مچھّی بُھنݨ دا واقعہ حضرت سبزواری نال ملتان اِچ مشہور ہے ۔ ݙونہیں بزرگ اسماعیلی ہَن ۔ شاہ شمس سیر و سیاحت دے شوقین ہَن۔

حضرت سبزواری دے مزار دی تعمیر پہلے 730ھ؍1329ء اِچ تھئی اَتے اُنہاں دے پوترے صدرالدین ایکوں تعمیر کرایا ۔ 1104ھ؍ 1692ء اِچ ایہ تعمیر خستہ تھی ڳئی ۔1194ھ؍ 1780ء اِچ ایکوں وَلا ہک شمسی مرید سیٹھ مہر علی تعمیر کرایا ۔ بعد اِچ دیوان ساوݨ مَل (1829ء۔1844ء) ایکوں تعمیر کرایا ۔ اَحٖ ایہا تعمیر موجود ہے۔

شاہ شمس دے مریداں کوں شمسی یا نور بخشی آکھیا ویندے ۔ ٹمپل دی ایں کہاݨی وچ اُنہاں دیاں ترائے کرامتاں داذکر کیتا ڳے ۔

(1)نواب دے کلھّے پتر کوں جِواوݨ (ii)آپݨی کھل آپ لہاوݨ

(iii)سِجھ کوں سݙکے مچھّی بُھنݨ

34مصرعیاں دی ایہ نظم مختصر ‘ سادہ تے اَسان ہے ۔ زبان اُتّے پوادھی پنجاب دا اثر موجود ہے۔

3: ملتان دا مُنڈھ

ملتان اِیں دھرتی دا اوہ قدیم شہر ہے جہڑا اَحٖ وی زندہ تے جیندا جاگدا موجود ہے ۔ اِیندے نال دے شہر بابل تے نینوا دے ناں صرف تاریخ اِچ نظر آندِن ۔ ملتان سندھ وادی دا مرکزی نقطہ تے مرکزی شہر ہے ۔ ایہ تاریخ وچ مختلف نانواں نال ریہے ۔ جیویں:

کشب پوری ‘ پرہلاد پوری ‘ نرسنگھ پوری ‘ بھاڳ پور ‘ سامب پور ‘ ملستھان؍ملستان ؍ مُول اَستھان۔ مولتانہ ۔ مولتان ۔ مُلتان

آکھیاویندے جو حضرت نوح دے طوفان ویلے ایہ شہرموجود ہئی ۔ اندازے مطابق ترِیہ لکھ سال پہلے ایہ شہر موجود ہئی ۔ ٹمپل دی ݙتی ہوئی کہاݨی مطابق ملتان دے ایہ ناں رَیہ ڳن:

ہنس پور(پہلا دور)

ماک پور؍باک پور (ݙوجھا دور)

شام پور (تریجھادور)

ملتان (چوتھا دور)

ٹمپل دی کہاݨی مطابق ملتان دی عمر ایہ ہے:

پہلا دور                      :                                            9,24,18,000سال

ݙوجھا دور:                                                            18,20,005  سال

تریجھا دور:                                                             عرصہ درج کوئنیں

چوتھا دور                  :                                            8,17,000        سال

آدم دے زمانے کنوں اَحٖ تئیں دا عرصہ:                                            60,945سال

……………

البیرونی ملتان دی عمراں 2,16,000سال ݙسی ہے ۔ اوہ لکھدے:

’’مشہور بتوں میں ایک آفتاب کے نام کا بُت ملتان کا تھا اور اِسی نسبت سے اس کا نام آدت رکھا گیا تھا … ہندو کہتے ہیں کہ وہ سب سے پہلے کرتاجگ میں بنایا گیا تھا ۔ فرض کرو کہ وہ اُس جُگ کے آخر میں بنا تو اُس وقت سے ہم لوگوں کے زمانہ تک 2,16,432یعنی دو لاکھ سولہ ہزار چار سو بتیس سال ہوتے ہیں (صفحہ 140) اب ہم اگر عدد مذکور یعنی 2,16,432سے سیکڑہ ‘ اور اس سے نیچے کے مراتب یعنی دہائی ‘ اِکائی اس وجہ سے گھٹا دیں … تو 2,16,000باقی رہتا ہے ۔ (صفحہ141)

(البیرونی کتاب الہند جلد اوّل ۔ س ن ۔ لاہور الفیصل)

حوالہ

وسیبی قصے، ترجمہ /لکھت وٹاندرا :  شوکت مغل ، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ‘ ملتان