ماہرینِ فریدیات

فریدیات ہک ایجھا موضوع ہے جیڑھا خواجہ سئیںؒ دی وفات دے نال اِی انہاں دے متعلقین دی توجہ دا مرکز بݨ ڳیا ۔مرزااحمد اختر ، محمد انور فیروز ، مولانا غلام احمد اختر اپݨے انداز وچ کم کریندے ریہے ۔ انہاں دے بعد مولانا محمد بشیر اختر ’’فقرِ فرید‘‘ تے شہاب دہلوی ’’خواجہ فرید حیات  تے شاعری ‘‘ تصنیف کیں۔ ایندے بعد وی مواد لُکدا ریہا۔

جدید دور وچ مولانا نور احمد فریدی فریدیات تے ٻہوں کم کیتا ۔ تاریخ ، تصوف تے ادب انہاں دی دل پسند موضوع ہن ۔ 1922ء وچ مولانا ریاست بہاول پور وچ انگلش ٹیچر تعینات تھئے تے اپݨے ناں شریک مولانا نوراحمد فریدی دے اِی مرید تھئے۔قوال خواجہ فریدؒ دی کافیاں گاٖندے ہَن تاں اُنہاں تے رقت طاری تھی ویندی ہئی ۔ دیوانِ فریدؒ دا نسخہ خرید کیتا تے ایندا اُردو وچ ترجمہ کرݨ دی دِل وچ خواہش پیدا تھئی ۔ مولانا امام بخش جام پوری جنہاں خواجہ سئیںؒ دی خدمت وچ وقت گزاریا ہا ۔ نال عرض کیتا جو انہاں ضعیفی دی وجہ نال معذرت کر گھدی تے سجادہ نشین خواجہ فیض احمد دے کول مولانا نور احمد فریدی کوں گھن ڳئے ۔ مگر گاٖلھ اڳوں نہ ودھ سڳی ۔ 1931ء وچ ریاست دی ملازمت چھوڑ تے اسلامیہ ہائی سکول ملتان وچ ملازم تھی ڳئے تے رسالہ ’’الفرید‘‘ جاری کیتا ۔

مولانا فریدی کوں دبیر الملک مولانا عزالرحمن توں مولوی عبداللہ متعارف کرایا چنانچہ انہاں دے کم تے جذبے وچ متاثر تھی تے دبیر الملک سال 1944ء وچ دیوانِ فریدؒ دی اشاعت تیمولانا نور احمد فریدی دے بارے وچ لکھدے ہن:

’’مولانا نور احمد فریدی دا ذکر ضروری ہے ۔ ایہ ضلع ملتان دے قابل ترین فرزند تے تاریختی مضامین لکھݨ والے بہترین اہلِ قلم ہِن ۔ میݙی مہم وچ انہاں توں جو کچھ تھی سڳیا اوہ کیتا تے ترجمے دے سلسلے وچ قابل در کم کریندے ریہے۔

مولانا فریدی ݙو جلداں وچ 1982ء وچ ’’دیوانِ فریدؒ‘‘ چھاپیا تے کافیاں دی مکمل تشریح دے نال نال انہاں دا کرداراُنہاں دا اُردو ترجمہ وی ݙتا ۔ خواجہ سئیں دی زندگی دے بارے وچ وی اہم معلومات ݙیو:

جیڑھے لوکاں سرائیکی زبان و ادب دی خدمت کیتی ۔ انہاں وچ ڈاکٹر مہر عبدالحق دا ناں معتبر تے منفرد ہے ۔فریدیات دے موضوع تے ݙو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ ڈاکٹر صاحب ،الیاس شقی صاحب دی تحریر تے کلامِ فرید کوں نویں سرے توں ترتیب ݙیوݨ دا کم شروع کیتا تانجو سرائیکی نہ جٖاݨݨ والے وی ایں کلام سے استفادکر سڳن ۔ ہر کافی دا اَنج کارڈ بݨایا تے کوائف ایں طرح کٹھے کیتے۔

(1)کافی نمبر2)کافی دا ٻول (3)موضوع (4) مرکزی خیال (5)تشریح طلب الفاظ تے محاورات (6)تلمیحات (7)مصرعیاں دی تعداد (8)

حوالہ

فرید نامہ ، مصنف: اسلم میتلا ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان