لوک کھیڈاں

لوک کھیڈاں ہر قوم تے وسیب دی ثقافت اِچ اہم مقام رکھدن ۔ تے عوام دے بے ساختہ جذبیں دی عکاسی کریندن۔سرائیکی وسیب دیاں لوک کھیڈاں دی کتاب اچ پروفیسر شوکت مغل صاحب نے 216 کھیڈاں دا ذکر کیتے۔انہاں اے جیہاں کھیڈاں کیتے نقشے ، خانے ، بݨائے ویندن یا زمین تے لیکے لائے ویندن، او ہ وی ہر کھیڈدِے نال بݨائے۔ شوکت مغل سرائیکی وسیب دیاں لوک کھیڈاں بارے ساری معلومات یک جا کرݨ دی پوری کوشش کیتی ہنیں۔

پروفیسر شوکت مغل لکھدن: ‘‘ اجو کے مشینی دور جتھاں ساڈے وسیب کوں متاثر کیتے اتھاں کھیڈاں وی متاثر تھئین ۔ اج وسیب دے شہر ، وستیاں ، جھوکاں ، تھٹھیاں ، ٹٻے جاأ ٹِکاݨے ، ٻالاں دیاں انہاں کھیڈاں توں ترسدے پئین۔ ٹی وی ، فلم،کمپیوٹر ، انٹر نینٹ تے موبائل دیاں دلچسپیاں لوکاں کوں اپݨے کن چھک گھدے۔ اینویں نظر دے جو اساڈیاں وسیبی کھیڈاں ہْن  صرف کتاباں تئیں محدود رَیہ ویسن۔ تہوں اساڈا فرض ہے جو انہاں کھیڈاں کوں لکھتاں وچ آنوں تا ں جو اگوں دا ٻال ایہ تاں جاݨ سگے  جو اساڈا وسیب کھیڈاں دے لحاظ نال کیتی بھریا پریا ہا۔ ’’ (43)

پروفیسر شوکت مغل کھیڈاں اچ لوکاں دی دلچسپی دی گالھ کریندیں ہوئیں لکھدن:

‘‘ اَج وی کئی بندہ کئیں اہجیں وستی وچوں ونج لنگھے جتھاں ٻال بلوڑے، نینگرٻکر، جوان تے نینگریں کھیڈ کْھوڈ اچ مست نظر آون، تاں او ہک واری ضرور اَٹک ویندے۔۔۔۔۔ او کوں ہک واری اپݨا نکے لا دا ویلا یاد آویندے جہڑیلےاو آپ انہاں کھیڈاں دا اگواݨ تے موہری ہوندا ہا۔ لوک کھیڈاں حیاتی دے ہر دور وچ دلچسپی رکھدن۔ جوانی تئیں آپ کھیڈݨ دی اتے بعد اچ ڈیکھݨ دی، اج وی کہیں میلے دے موقعے اتے وسیبی کھیڈاں کوں ڈیکھݨ کیتے ، کھِیڈݨ آلے کنوں ڈھیرتات ہوندی ہے۔’’ (44)

کھیڈاں تے کھیڈاوݨیں بالیں دے بنیادی حقوق اچ شامل ہن تے انہیں دی ذہنی صحت ، جسمانی  تربیت تے مجموعی شخصیت دی تعمیر اچ بنیادی کر دار ادا کریندن۔ ایندے علاوہ لوک کھیڈاں وڈیاں کیتے وی صحت مند تفریح دی حیثیت رکھدن۔ ساڈے وسیب تے لوک سانجھ دی ساری رونق تے رنگینی لوک کھیڈاں تے لوک مشغلیں  نال وابستہ ہے۔

بالیں دیاں کھیڈاں دے ناں:

1.                 آلی بھنوالی                               2۔   چیکل                                              3۔لک چھپ                                   

4.                 کا نگاماری                             5۔  ڈاں ڈناں                                      6۔گھری ڈناں            

7.                ڈیٹی ڈناں                                                8۔کوکلا چھپاکی                                         9۔اندھڑا قصائی

10.                     گنجی کبوتری                          11۔ڈگ لال چنڑاں                             12۔مانماں جمال خان        

کھیڈ دا کْوݨاں: کجھ کھیڈیں وچ باقاعد ہ قرعہ تے کوݨاں کڈھیا ویندے جیندے کجھ طریقے ایں ہن۔

1.                 ٹھیکر سٹݨ                               2۔گوٹی لکاون                                         3۔دھیودھی          

4.    ٹِکن مِٹکن                                                5۔ قنات                                                6۔چھلے پوچ

حوالہ

سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی