لوک قصے دی اہمیت

کہیں قوم دی ابتدائی ، انفرادی تے اجتماعی زندگی بارے انہاں کہانیاں وچ ڈھیر کجھ ہوندے ۔ جیندے نتیجے دے طور تے انہاں دی اہمیت اڳوں تے آ ویندی ہے ۔ اسا ںانہاں کہاݨیاں دے ذریعے کہیں قوم دی ثقافت بارے ڄاݨ سڳدے ہئیں مثلاً انہاں دے عقائد ، خواہشاں ، رسماں ،رِیتاں تے اُٹھݨ ٻہݨ بارے ڄاݨ سڳدے ہئیں۔

کہاݨی وچ ورتیے ڳئے تخیل کوں اساں سطحی طور تے گھندے ہیں جے کر غور نال ݙٹھا ونڄے تاں اَحٖ وی ایہ عظیم تر انسان دے تخیل دا مساوی اظہار ہے ۔

’’ڈاکٹر سہیل بخاری ‘‘ کہاݨیاں وچ انہاں دے تخیل کوں واضح کیتے او آکھدن:

ترجمہ:            ’’کہاݨی دا تخیل مستقبل کوں ماضی تے خواہشاں کو ںواقعہ بݨا تے پیش کریندے

                                               ۔ آوݨ والے وقت دی تصویر چھکیندے ، فطرت کوں قابو کرݨ دیاں تدبیراں                                      سِکھیندے تے ترقی دے وڳ ݙکھیندے۔‘‘(4)

قصہ زندگی تے اثر انداز تھیوݨ والے طرزِ احساس ، طرز فکر تے طرزِ عمل کوں بیان کریندے تے خواہشاں کوں ہر حالت وچ پورا کریندے ۔ انہاں کہاݨیاں دا ڳانڈھا حیاتی نال کریندے ہوئے شفیع عقیل اپݨی کتاب’’پنجابی لوک کہانیاں‘‘وچ لوک قصے دی تعریف کریندے ہوئے ڈاکٹر موہن سنگھ دیوانہ دے مطابق لکھدن:

ترجمہ:           ’’اے کہاݨیاں تاں زندگی دے اسلوب نال ہِن ۔ زندگی دیاں بنیادی اہمیتاں تے

                                               اُٹھݨ ٻہݨ کوں اُجاگر کریندن۔ انہاں کہاݨیاں وچ عقل و دانش دا درس لفظیں

                                                تے ڳالھیں وچ اِی نی بلکہ عمل دے ذریعے ݙتا ویندے۔‘‘(5)

قصے اساݙی حیاتی وچ حیران کر ݙیوݨ والی کیفیت ، ذہنی تجسس تے نویں دنیا کوں ڄاݨݨ تے سمجھݨ کیتے زندگی دے عملی سفیر بݨدن۔ ایہ حیاتی دے ٻانہہ ٻیلی ہوندن ۔ ایہ سفر ذہنی وی ہوندے تے جسمانی وی ۔ زندگی دے آفاقی پہلوئواں نال وی اساݙی ڄاݨ سُنڄاݨ کرویندن، جیندے نال اساݙی زندگی وچ حسن پیدا تھیندے ۔ ایہ کہاݨیاں اساݙی ابتدائی زندگی کنوں گھن کراہیں آخری دم تک راہندن ۔ انہاں وچ اساݙا ٻلپݨ کھیݙدے ،جوانی آلساں بھنیندی ہے۔

بعض لوک انہاں قصیاں کوں غیر عقلی تے ناقابل فہم آکھ کراہیں نظر انداز کر ݙیندن۔ اُنہاں دا طرزِ عمل ایویں ہوندے جینویں رنگ و روغن نال سنگری پُنگری عظیم عمارت دی تکمیل دے بعد اوں گارے مٹی دی حیثیت کنوں انکار کر ݙتا ونڄے ۔ جہڑی ایندی تخلیق ، عظمت تے سنگار دا ڳݨ ہے ۔

ایں بارے ڈاکٹرگیان چند آہدن:

ترجمہ :           ’’انہاں قصیاں کوں خیالی یا لغو آکھ کراہیں نظر انداز نی کیتا ونڄ سڳدا۔ ایہ ہک

                                               قوم دی ابتدائی فکر دی تاریخ وچ پہلی تہذیب دا ہار سنگار ہِن ۔ کون ڄاݨے

                                               اساݙیاں بعض کہاݨیاں پنج ݙاہ ہزار سال پہلے دور وچ آ ڳیاں ہوون۔‘‘(6)

قصے کہاݨیاں اپݨے فنی تے ادبی ، گھٹکیاں دے ٻاجھوں وی ایجھیاں نیں ہوندیاں جو اُنہاں کوں ہِکے لنڳی غیر اہم سمجھ گھدا ونڄے ۔ مونڈھی تے قدیم قصے جیڑھے عام طور تے کہیں قوم دے وچ مقبول تے مشہور تھیندن۔ انہاں وچ ٻہوں ساریاں وکھو وکھ چساں بھریاں ہویاں ہوندیاں ہِن ۔ایہ قصے کہیں اوپرے جہان اِچ نِسردن ۔ بھل اوں قوم دے شعور تے تخیل دا ودھار کریندن۔ اِنہاں وچ اوں قوم دے تخیل دی مونڈھی ، ملوک تݙ نظردی ہے ۔ انہاں وچ اوں قوم دے شعور دی پہلی معصوم تتلاہٹ سُݨائی ݙیندی ہے ۔ انہاں وچ ڈھیر ساریاں اوشئیاں نظر آندیاں ہن جنہاں وچ او قوم شروع لا توں دلچسپی گھندی ہئی جیڑھی انہاں دے دماغی یا جذباتی طاقتاں تے زور دار محرکات دا کم کریندیاں ہن۔ انہاں وچ او ساریاں ڳالھیں نظردیاں ہِن جنہاں تے انہاں کوں پکا یقین ہئی جنہاں کوں حق سچ دیاں ڳالھیں سمجھدے ہن ۔ انہاں وچوں او سارے تصورات ملدن ۔ جیڑھے چھڑے تصور اِی نہ ہن بھل ایں خیال وچ ہووݨ آلے واقعات کوں ڈھیر ترکڑے تے پکے ٹھکے ہن ۔ انہاں وچ مافوق الفطرت عناصر واقعات یا کئی کردار ، وہم و گمان تے او مذہبی عقائد وی نظردن جنہاں کوں او قوم ٹھیک سمجھدی ہئی ۔مُکدی ڳالھ اُنہاں کہاݨیاں وچ کہیں قوم دی مونڈھی مجموعی اَتے انہاں دے لوکیں دی انفرادی کوششاں دی سُنڄاݨ تھی سڳدی ہے۔

عبداللہ عرفان اپݨی کتاب ’’ناتھ جی‘‘ دے دیباچے وچ قصے دی اہمیت بارے مُکدی ڳالھ کریندن:

’’قصہ ماݨس دے وہاݨے ݙینہاں دے ݙکھ سُکھ دی تاریخ ءِ ۔ وسیب واسیاں دے بھاڳاں تے ویکیاں دی پوتھی ءِ ۔ قوماں دے سِݨپ ڳلھپ دا ست ءِ ۔ سوچاں دا سوما ءِ ۔ اساݙا دھنا پنا ءِ ۔ پرکھاں دی ݙتی ݙات ءِ ۔ پیڑھیاں دا ورثہ ءِ اَتے سبھانیں دا آرھی شیشہ ءِ جیڑھا اساݙے کنیں ہوندے ہوئیں وی ایں سانڳوں کئینی جو لکھت ءِ چ نئیں آیا۔‘‘(7)

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان