لوک قصیاں وچ ملکہ؍بادشہزادی

لوک قصّیاں وچ یا تاں ملکہ دا کردار پس پردہ تے نشابر کائنی ۔ بھل سبھے کہاݨیاں بادشاہواں دیاں اِی ہِن ۔ جینویں پُچھوں بادشاہ دے کردار بارے بحث کیتی ڳئی ہے جو اوندا کردار ٻہوں مثبت ، رحمدل، ایمانداراَتے سخی دا ہے ۔ پرملکہ دا کردار بالکل اُلٹ ہے ۔ او سخت گیر ، لوبھی ، غیر معاون اَتے جنسی لحاظ نال بے راہ روی دا شکار اَتے خائن ہے ۔اوہ اپݨے بادشاہ دی امانت وچ خیانت کریندی ہے تے ناجائز جنسی تعلقات بݨیندی ہے ایں کم سانگے او وݙے وݙے کشٹ وی کٹیندی ہے او اپݨے محبوب کوں محل وچ لُکا تے رکھیندی ہے (مچھی کھلی کیوں)اَتے اپݨے عاشق کوں مِلݨ سانگے او رات ویلے گھوڑے تے چڑھ دریا دی کندھی تئیں اپڑ ویندی ہے (قصّہ پُھل وزیر دا) اَتے کہیں کہیں ویلے او دریا پار کرتے وی اپݨے جذبات دی تسکین کیتے اَدھ اَدھ رات کوں سفر کریندی ہے۔

مُکدی ڳالھ ایہ ہے جو بادشاہواں دے قصّیاں وچ ملکہ ہے تاں اووی منفی کردار ادا کریندی کھڑی ہے۔ اِتھاں اوندی جنسی بے راہ روی دی ہک مثال پیش ہے۔

’’اوں ݙسایا جو ایہ گھوڑا ٻہوں تیز دُھرکدے ۔ کئی مہینیاں توں شہزادی روز رات کوں ایں تے چڑھ دریا دی مݨ تے یار کوں مِلݨ ویندی اے ۔ روز آوݨ ونڄݨ دی جھپیڑ اینکوں لِسّا کر ݙتے۔‘‘(11)

ملکہ دا کردار انتہائی سخت گیر ہے او مترائے پتراں تے وی جنسی طور تے نظرِ بد کر رکھیندی ہے اَتے دِل دی مراد پوری نہ تھیوݨ تے او بادشاہ کوں اُتلیاں تلویاں لا تے مترائے پُتراں کوں ݙیس نکالی ݙیوا ݙیندی اے۔

’’بادشاہ کوں وزیر دی ڳالھ عقل لڳی ۔ گھر وساوݨ کیتے ݙوجھی شادی چا کیتس ۔ نویں ملکہ گھر وچ اَئی ۔ سکون تے چین ختم تھی ڳیا ۔ ملکہ شہزادیاں کوں ویدھی ڳئی ، سڑ ڳئی۔ مترائی جو ہئی ۔ شہزادیاں کیتے قہرتا ݙتس ہر ویلے لڑائی ۔ روز دا کِرکار ۔ نِت دا فساد ۔ بادشاہ اپݨی جا تے تنگ تے شہزادے اپݨی جا تے پریشان ۔ بادشاہ کوں آکھے :

’’ہِکے میں رَہساں یا وَل تیݙے شہزادے۔‘‘(12)

ملکہ دا کردار ٻہوں لوبھی اَتے غیر معاون آلا وی ہے ۔ جیڑھا بادشاہ کوں کہیں نہ کہیں وَیکے وچ پھسائی رکھدی ہے اَتے بادشاہ تے اوکھے اوکھے سوال گھتیندی ہے تے بادشاہ کوں نویں کنوں نویں ڳیڑ وچ وی گھتی رکھدی ہے۔

قصے کہاݨیاں وچ ملکہ دے منفی کردار دیاںکئی ہک وجودہات ہِن ۔ ہک تاں ایہ ڳالھ جو نثری لوک ادب مرداں دی پیداوار ہے جݙاں جو شعری لوک ادب تریمتیں دی ۔ نثری لوک ادب وچ سوچ ، فکر تے دانش دا اظہار ہوندے ۔ جݙاں جو شعری لوک ادب وچ جذبات و احساسات دا اظہار ملدے ۔ اِتھاں ہک ڳالھ ذہن وچ رہووے جو قصہ بݨاوݨ وچ انہاں لوکاں دا ڈھیر ہتھ ہے جیڑھے بادشاہ (وݙیرے) دے دیرے (دربار) وچ ٻیٹھے راہندن۔ اوہے قصّے سُݨیندے اَتے قصّے بݨیندن۔

وݙیرِیاں درحقیقت دیرے تے ٻیٹھے لوکیں نال خائف رہندیاں ہن ۔ کیوںجو انہاں دی روٹی ٹُکر کیتے وݙیریاں کوں آہر کرݨا پوندا ہئی اَتے او لوک وݙیرے دے مشیر وی ہن اَتے وݙیرہ اپݨی ذال دی بجائے اپݨے مشیر دی ڈھیر منیندا ہئی تہوں تاں لوک قصّیاں وچ ایہ ڳالھ بار بار تھیندی ہے جو بادشاہ اپݨے وزیراں کنوں مشورہ منگیا۔

جیڑھے ویلے گھر تے جاگیر دے فیصلے وݙیری دے خلاف تھیسن تاں او کینویں انہاں کوں چنگا سمجھسی تے او انہاں دیرے والاں دے نال عدم تعاون کریسی جینکوں دیرے وال محسوس کریندے ہن تے او اپݨی ایں بے عزتی اَتے اہانت دا بدلہ ایں گھندے ہن جو انہاں دیاں کہاݨیاں وچ مردانہ حاکمیت Male Domenationدی وجہ توں وی عورت دا کردار نشابر نہ کریندے ہن اَتے ملکہ دے ذاتی رویے دی وجہ توں وی اوندے بارے چنگے خیالات نہ رکھیندے ہن ۔ ٻیا ایہ جو انہاں لوکیں دیاں ذالیں وی وݙیرے دے گھر کم کار کریندیاں ہن یا آندیاں ویندیاں راہندن جیڑھیاں وݙیری کنوں اپݨے پئے بارے منفی جملے سُݨدن اَتے او وݙیرے دے کوجھے کرتوتاں کوں وی ڄاݨدن ۔ بھل رازدار وی ہوندیاں ہَن جنہاں دا اظہار او اپݨے پئیاں نال کریندیاں ہن تے انہاں دے پئے وݙیری دے کالے کرتوتاں کوں ہک خیالی ملکہ دے کرتوت بݨا تے پیش کریندے ہَن تہوں تاں ملکہ دا کردار سرائیکی دے لوک قصّیاں وچ انتہائی منفی اَتے غیر معاون دے طور تے پیش کیتا ڳئے ۔

جینویں اساں بادشاہ دے کردار وچ ݙٹھے جو بادشاہ دا کردارنوے فیصد مثبت ہے پر پنجے انڳلیں برابر نئیں ہوندیاں کتھائیں کتھائیں اَتے کݙاہیں کݙاہیں ظالم بادشاہ وی حکمران بݨ ویندے ہَن تاں ایجھے بادشاہواں دیاں کہاݨیاں وی بیان کیتیاں ڳیاں ہن ۔ اینویں اِی ملکہ دے نوے فیصد منفی کردار دے باوجود ݙاہ فیصد مثبت کردار کوں وی پیش کیتا ڳیا ہے۔

کہاݨیاں ،درحقیقت خیر تے شر دے رویے دے تصادم تے بھڑاند دا ناں ہے پر ہمیش خیر دی اِی فتح ہوندی ہے دنیا وچ اَحٖ توݨی کوئی ایجھی کہاݨی نئیں لکھی ڳئی جیندے وچ شیطان دی فتح تھئی ہووے ۔ تہوں جیکراہیں ملکہ دا کردار منفی ہے تاں بادشاہ دا کردار اتھائیں مثبت ہوسی اَتے جݙاں بادشاہ دا کردار منفی ہوسی تاں اُتھاں ملکہ ہک مثبت کردار اَتے ہیروئن بݨ تے سامݨے آندی ہے تے لوکیں دا خیال تے دھیان رکھیندی ہے ۔ جینویں ’’قصّہ ڳیا جھر کوں‘‘ وچ گُلاں بادشاہزادی اَتے لعلاں بادشاہزادی دیاں کہاݨیاں وچ ملکہ دے مثبت تے وفا شعاری والے کردار ݙکھائے ڳئے ہِن۔

سرائیکی وسیب وچ ’’وݙیری‘‘ کیتے لفظ ’’مہاراݨی‘‘ وی ورتیا ویندے جیڑھا ہک وسیبی لفظ ہے جیندا مطلب ’’ملکہ‘‘ دا ہے ۔ یعنی ’’وݙیری‘‘ ہک ’’ملکہ‘‘ یا ’’مہاراݨی‘‘ ہوندی ہے ۔ ایں ڳالھ نال ’’وݙیری‘‘ دا ’’ملکہ‘‘ ہووݨ اَتے ’’وݙیرے‘‘ دا ’’مَہریا بادشاہ‘‘ ہووݨ دا وی ݙس مِلدے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ملتان