قطب نما

قطب نما (Compass)
فائل:Compass Modern.jpg
ایجاد	قدیم چین (ہان خاندان)
مقصد	سمتاں دا تعین (نیویگیشن)
بنیادی اصول	مقناطیسیت (Magnetism)
اہم اجزاء	مقناطیسی سوئی، ڈائل، کیسنگ

قطب نما (سارائیکی: قطب نما) ہک ایسا سائنسی آلہ ہے جیہڑا سمتاں معلوم کرݨ واسطے استعمال تھیندے۔ ایندے وچ ہک مقناطیسی سوئی ہوندی ہے جیہڑی زمین دے مقناطیسی میدان دے مطابق حرکت کریندی ہے تے ہمیشہ شمال تے جنوب دی سمت وچ رکدی ہے۔ قطب نما نے انسانی تریخ وچ بحری سفر تے نقشہ نگاری دے شعبیاں وچ انقلاب برپا کر ݙتا ہئی۔

تاریخ

قطب نما دی ایجاد دے بارے وچ کجھ اہم معلومات درج ذیل ہن:

• قدیم چین: قطب نما سب توں پہلے قدیم چین وچ "ہان خاندان" دے دور وچ ایجاد تھیا۔ شروع وچ ایہ جادوئی عملیات تے تعمیرات واسطے استعمال تھیندا ہئی۔
• بحری استعمال: 11ویں صدی عیسوی وچ چینی ملاحاں نے اینکوں سمندر وچ راستہ لبھݨ واسطے استعمال کرݨ شروع کیتا۔
• مسلم دنیا تے یورپ: 12ویں صدی تک ایہ آلہ اسلامی دنیا تے ول یورپ تک پہنچ گیا، جیندے بعد وݙے بحری سفر ممکن تھئے۔

کم کرݨ دا طریقہ

قطب نما مقناطیسیت دے اصول تے کم کریندے۔ زمین بذاتِ خود ہک ٻہوں وݙے مقناطیس دی طرح کم کریندی ہے جیندے دو قطب (North and South Poles) ہن۔ 1. قطب نما دی سوئی ہک ہلکے مقناطیس نال بݨی ہوندی ہے۔ 2. سوئی دا شمالی سرا زمین دے مقناطیسی شمالی قطب دی طرف کھِچیندا ہے۔ 3. ایندے نتیجے وچ سوئی ہمیشہ شمال دی طرف اشارہ کریندی ہے، جیندے نال باقی سمتاں (جنوب، مشرق، مغرب) دا پتہ لڳ ویندے۔

قطب نما دی اقسام

1. مقناطیسی قطب نما: ایہ سب توں عام قسم ہے جیہڑی سوئی دے ذریعے کم کریندی ہے۔
2. جائروسکوپک قطب نما (Gyrocompass): ایہ بحری جہازاں وچ استعمال تھیندے تے زمین دے گھمݨ دے اصول تے کم کریندے، ایندے تے مقناطیسی اثرات اثر انداز کائنی تھیندے۔
3. ڈیجیٹل قطب نما: اڄ کل دے سمارٹ فونز وچ موجود ہوندے جیہڑا سینسرز دے ذریعے سمت ݙسیندے۔

اہمیت تے استعمال

• نیویگیشن: جہاز رانی تے پائلٹس واسطے سمت معلوم کرݨ دا ایہ بنیادی آلہ ہے۔
• قبلہ نما: مسلمان پوری دنیا وچ نماز واسطے قبلہ (کعبہ) دی سمت معلوم کرݨ واسطے خاص قسم دے قطب نما استعمال کریندن۔
• فوجی استعمال: جنگی میدان وچ نقشے دی مدد نال درست ہدف تک پہنچݨ واسطے ایندا استعمال لازمی ہے۔
• کوہ پیمائی: پہاڑوں تے جنگلوں وچ راستہ بھُل ونڄݨ دی صورت وچ قطب نما جان بچا سڳدے۔