قصّہ ڳیا جھر کوں , حافظ محمد فیاض نائچ(2010ء)

قصّیاں دی ایہ کتاب حافظ محمد فیاض نائچ دی مرتب کردہ ہے ۔ ایہ اُنہاں دا ایم اے دا تحقیقی مقالہ ہا جیڑھا اُنہاں شعبہ سرائیکی اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور وچ پروفیسر ریاض حسین سندھڑ دی زیر نگرانی کیتا تے بعد وچ 2010ء وچ اینکوں کتابی شکل وچ چھاپیا ۔ ایں کتاب وچ کل 11قصّے ہِن ۔  قصّیاں دی زبان و بیان ٻہوں چسولی ہے ۔ تحریر دی روانی تے واہند ایں ڄݨویندی ہے جینویں اساں قصّے پڑھدے ناں پیوں بھل دریائے ستلج دی سڄی مَݨ تے کہیں کچاہری وچ ٻیٹھے کہیں وݙے پٹکے ٻدھ قصولی گو کنوں قصّے سُݨدے پئے ہیں۔

کتاب دا ناشر ادارہ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ہے ۔ کتاب وچ ڈاکٹر طاہر تونسوی طرفوں پیش لفظ لکھیا ڳیا ہے اَتے فلیپ معروف تے صاحب اسلوب سرائیکی نثر نگار عبدالباسط بھٹی دا لکھیا ہویا ہے ۔ کتاب دے سبھے قصّے بادشاہواں دے ہِن جیکراہیں کتاب دا ناں ’’ہک ہا بادشاہ‘‘ ہووے ہا تاں اسم بہ مسمیٰ ہووے ہا ۔ کتاب وی اشرافیہ خاندان دے ازواجی تعلقات ‘ وسیبی تعلقات اَتے بدلدے ہوئے حالاں نال انہاں دے کرداری رنگ ڈھنگ کوں نشابرکیتے ڳن ۔ وسیب دے عام لوک اشرافیہ تے شاہی خاندان نال کیویں پیت پلیندے پِن اَتے اشرافیہ وی اِنہاں نال ’’یاری لاوݨ تے توڑ پُڄاوݨ ساکوں پیر فرید دی ݙس ہے۔ جیہے کردار پیش کریندے نظردن ۔ قصّیاں وچ خیر تے شر ‘ ݙکھ تے سُکھ اَتے وادھے گھاٹے دی چھک چھٻیڑ کوں ٻہوں سوہݨے عملی تے واقعاتی رنگ ڈھنگ نال پیش کیتاڳئے۔

:1لال بادشاہ

کتاب دا پہلا قصہ ہے ۔ ایہ ہک ٻہوں طویل قصّہ ہے طوالت دے باوجود ایندی چس قاری کوں ہِلݨ نئیں ݙیندی ۔ قصّے وچ بھرڄائیاں دے کردار اَتے اُنہاں دیاں گھریلو سازشاں اَتے شہزادے دا کشٹ کٹݨ تے اپݨے محبوب کوں حاصل کرݨ ‘ ہیر رانجھا اَتے قصّہ سیف الملوک دی یاد ݙیوندے ۔ اَتے وسیبی تے شاہی کرداریں وچ جہدِ مسلسل تے دانشمندی دا ݙس ݙیندی اے کہاݨی ہے۔

:2نور بادشاہ

کتاب دی ݙوجھی کہاݨی ہے جیندے وچ خاندانیت اَتے خون وچ پاتی ونڄݨ آلی وراثتی دانشمندی ‘ محنت و مشقت اَتے جہدِ مسلسل دا درس ݙتا ڳئے۔

3:بیربل

بیربل اکبر بادشاہ دا مشہور دانا وزیر ہا ۔ ایں کہاݨی وچ وزیراں دی دناوت اَتے شاہی خاندان وچ پاتی ونڄݨ آلی جنسی بے راہ روی کوں پدھرا کیتا ڳئے۔

4:ڳلاں بادشاہزادی

ہک عام وسیبی کردار لکڑ ہارے دی غربت تے تقدیر نال بھڑاند دی ہک چسولی تے من موہݨی کہاݨی ہے جیندے وچ ساہوکاراں تے شاہی کرداریں دے لوبھ تے لالچ نتر تے سامݨے آندن۔

5:ست پُتریتا

وسیب وچ پرنیوے دیاں رسماں تے سیاݨے نینگراں دے کردار کوں نشابر کریندی ہک چس آلی کہاݨی ہے جیندے وچ شعر ‘مکالمے دے طور تے ورتے ڳن۔

6:سائر تے نیر

’’ککھ کوں لکھ تے لکھ کوں ککھ کریندی ہک کہاݨی ہے جیندے وچ ملک بدر تھئے بادشاہ تے شہزادیاں دے کشٹ تے کردار سوداگراں دے منفی کردار تے اللہ لوکاں تے منصف بادشاہاں دے کردار نشابرتھیندے ہِن۔

7:لعلاں بادشاہزادی

ایہ وی ہک شاہی خاندان دے کرداری رنگ ڈھنگ دی کہاݨی ہے جیندے وچ ٹھگ منگ اَتے حق ملنگاں دے کردار وی نظردن تے محلاتی سازشاں دے نال نال شاہی تے اشرافیہ خاندان وچ جنسی بے را ہ روی اَتے مترائی ماء دے سازشی کردار نشابر کیتے ڳئین ۔ خون تے خاندانی کردار وی شہزادیاں دے عملاں تے ڳݨاں وچوں نشابر کیتے ڳئین۔

8:ڄٹ دی یاری

ڄٹ دی یاری وچ رعایا تے عام لوکیں دی پیت پالݨ تے شاہی خاندان نال یاری لاوݨ تے توڑ پُچاوݨ جیہے عوامل کوں پیش کرتے وسیب وچ شاہی تے اشرافیہ دی عام لوکیں ‘ ڄٹ تے کم کرݨ آلے لوکیں دے اخلاق تے بھرپی آلے کردار کوں پدھر چاڑھیا ڳئے۔

9:راہب تے صاحب

شاہی تے اشرافیہ وچ مترپ دے جذبے اَتے ہمت تے حونصلے آلے شہزادیاں دے تکڑے کردار ‘ ساہوکار سوداگراں ‘ حرص و ہوس اَتے نیک بی بییاںدی وفا شعاری تے پاکدامنی آلے کرداراں کوں نشابر کریندی ہک چسولی کہاݨی ہے۔

10:ڄٹ تے سوداگر

ایں کہاݨی وچ عام لوکیں تے اشرافیہ وچ پیت پالݨ جیہے اعلیٰ کردار کوں پیش کیتا ڳئے ۔ڄٹ‘ ہک سوداگر ‘ہک بادشاہ اَتے ہک چور دے نمائندہ کرداریں کوں پیش کرتے پورے وسیب وچ ’’یاری لاوݨ تے توڑ پُڄاوݨ ساکوں پیر فرید دی ݙس ہے‘‘ جیہے روئیے کوں عملی طور تے پیش کیتا ڳیا ہے تے پیت پالݨ دے روئیے کوں وسیب دے سب لوکیں وچ موجود ہووݨ کوں بیان کیتے۔

11:چار یار

چاریار وچ یاری لاوݨ تے پیت نبھاوݨ جیہے جذبے کوں نشابر کیتا ڳئے۔ کہاݨی وچ ہک شہزادہ ہک ڄٹ ‘ ہک وزیر اَتے ہک درکھاݨ دی مثالی یاری ݙکھائی ڳئی ہے جیڑھے ہر اوکھ سوکھ وچ ہک ٻئے تے اعتماد کریندن تے ہک ٻئے نال مونڈھے نال مونڈھا جوڑتے کھڑدن ‘ ایں کہاݨی راہیں وسیب وچ پیت پالݨ دی قدیمی روایت کوں چار نمائندہ کرداریں راہیں نشابر کیتا ڳئے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان