قاضی راضی
1857ء تا 1937ء
حضرت قاضی فخرالدین راضیؔ 1857ء کوں قاضی علی محمد دے گھر شیرو قدیم ڈیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے۔کیوں جو آپ نے مذہبی ماحول اچ اکھ کھولی تے آپ دی تعلیم و تربیت وی مذہبی ماحول اچ تھئی۔توڑے جو اوں زمانے دنیاوی تعلیم دا رواج بٖہوں گھٹ ہا پر ایندے باوجود انہاں مڈل تک تعلیم حاصل کر گھدی ہئی۔تے ول عملی زندگی دا آغاز انہاں ڈی سی آفس ڈیرہ غازی خان اچ کلرک بھرتی تھی کے کیتا۔تے ول ترقی کر کے بطور ریڈر 1914ء کوں ریٹائر تھی گٖئے۔کیوں جو اپنْی ماء بٖولی نال انہاں کوں والہانہ محبت ہئی ،تہوں انہاں سرائیکی حروف تہجی ترتیب ڈٖیکے ’’ملتانی بٖولی دا قاعدہ‘‘ دے ناں نال سب توں پہلے سرائیکی قاعدہ لکھیا۔جیڑھا جو 1893ء اچ شائع تھیا ۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ؔدی کتاب ’’سرائیکی ادب دی مختصر تاریخ‘‘ دے مطابق ایندا ڈٖوجھا ایڈیشن 1927ء ا چ تے ول تریجھا ایڈیشن1933ء اچ شائع تھیا۔’’دیوانِ قاضی راضیؔ ‘‘توں علاوہ32صفحیاں دا آپ دا ہک منظوم مجموعہ ’’کریما نامہ‘‘پہلی واری 1898 ء کوںچھپیا تے ایویں ’’گٖل انار‘‘دے عنوان نال آپ دا ہک 16صفحے دا منظوم قصہ وی 1899ء وچ چھپ گٖیا ہا(سرائیکی ادب دی مختصر تاریخ،ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز)۔جتھوں تک حضرت قاضی راضیؔ دی غزل دا تعلق ہے تاں انہاں اردو تے فارسی غزل کنوں متاثر تھی کے سب توں پہلے باقاعدہ سرائیکی غزل لکھی ۔کجھ محققین دے نذدیک حضرت خرم ؔبہاول پوری پہلے سرائیکی غزل گو شاعر ہن۔بے شک’’ خیابانِ خرم‘‘ وچ انہاندیاں 27غزلاں شامل ہن ۔تے آپ دا مقام تے مرتبہ وی بٖہوں بلند ہے ۔مگر میڈٖے خیال وچ خرم صاحب ڈٖوجھیاں صنفاں دے نال نال صنف شماری واسطے غزل وی لکھی ہے۔جڈٖاں جو حضرت قاضی راضی ؔقصداََ سرائیکی غزل لکھ کے بطور ہک صنف متعارف کرائی۔تے آپ دے دیوان اچ 51غزلاں شامل ہن۔
غزل
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]عشق ماری ہے میکوں ایجھیں چاٹ
جند تئیں پہنچ گٖئی ہے اوندی تراٹ
عیش دی جھار ہُرڑ ہا تھی گٖئی
درد جڈٖوں جو مار ڈٖتی چھاٹ
کون تروڑے پنل کوں میں کولوں
کیوں جو ہے دوستی دا ڈٖاڈھا گھاٹ
عشق دا تیر عاشقیں کیتیں
ایویں ہے جیویں تیز بھاء دی لاٹ
ایویں وہندی ہے ہنجھ عاشق دی
راضیؔ آ درد کولوں جیویں بِراٹ
؎حیا جٖنْوا کے گھٹ ڈٖیکھنْ تے دل کوں محض لٹ گھننْ
ڈٖسا ہاں دوستا میکوں جو اے تیکوں سکھالئے کَیں
بنی آدم دی مک ویسی جے تیں گٖالھیں دی چپ کیتی
فرشتیں دی فنا تھیسی جے گھنڈ اپنْاں ولایا تئیں
؎کرم کر عاشقیں دے حال تے ہردم خدا وندا
جو عشق انہیں کوں مفتا چا بنْیندے غیر دا بندا
نہ رہے تاں جو کوئی ٹِبٖ ٹوڑ عاشق دی طبیعت وچ
مریندے عشق اوکوں یار دے غم دا صفا ء رندا
؎میڈٖیں اکھیں تے جو رکھی یار پَبٖ
میڈٖیں پپلیں کنوں کیتی خار پَبٖ
میڈٖی اکھ کوں اوندی پَبٖ ڈٖتی ہے خیر
چا ڈٖکھالئے ہک عجب اسرار پَبٖ
؎سارے عالم وچ تاں تھی گٖیا ہوچرا
اوندی صورت دی جو تھی گٖئی واہ واہ
یار ملنْ لیوں نہ کیتی ’’ہاں ‘‘کڈٖاہیں
توڑے کیتم اوندے اگٖوں ڈھیر آہ
؎میڈٖے دلدار جھیاں تاں نہیں یوسف
اوہ گھروگٖی ہے ، ایہ بزاری ہے
٭٭٭