غلام سکندر خان

غلام سکندر خان تحصیل بکھر دیرہ اسماعیل خان دے رہݨ والے ہن۔ آپ 1818ء دے نیڑے تیڑے پیدا تھئے۔غلام سکندر خان مرثیہ وچ چنگاں ناں کمائے۔ انھاں ہک مثنوی یوسف زلیخا وی لکھی ہے ۔ اے سرائیکی زبان دی واحد مثنوی ہے جیں وچ نظم دے نال نال نثر وی شامل کیتی ڳئی ہے ۔ قصے دے بیان وچ انتہائی اختصار توں کم گھدا ڳے۔ زبان سادہ تے عربی ‘ فارسی الفاظ توں کوری ہے۔ نثر نال مختلف منظوم حصے جوڑئیے ڳن تے قصے کوں اڳوں تے ٹوریا ڳے۔ غلام سکندر خان قصے دے آغاز وچ یوسف زلیخا دا سبب تصنیف ݙسیندیں ہوئیں آہدن کہ سوہݨی مہینوال جہیں قصے جنھاں دا کہیں مستند کتاب وچ ذکر کینی پیش کرݨ وقت دا زیاں ہے۔ ہِیں کیتے میں قرآنی قصے دی چوݨ کیتی ہے۔

اے انسان دھیان کرو سنو قصہ یار سچانواں

سوہݨی تے مہینوال کیتے کیوں اپݨا مغز کھپانواں

وچ کتاباں حال نہ کوئی ول ول جھاتی پانواں

قصہ سورۃ یوسف والا کر تفصیل سنانواں

ہجر یعقوب تے یوسف دا میں واہ واہ فرش وچھانواں

عشق یوسف دے پو کے موتی سندھ پنجاب ہُلانواں

ہر ہر عاشق کوں یوسف میں کر مذکور رووانواں

وت حال بی بی دنیا دے اتے کیویں قلم اُٹھانواں

نت نت راہ مصر دا ڈہدیں ونڄے ڈھل پچھانواں

آکھے آو ویر تاخیر نہ کرئیے روندیں ݙینہ لنگھانواں

بھݨیں شودیاں کوں خاص اندر وچ ہوندی آس بھرانواں

واہ عشق زلیخا یوسف دا کر تشریح ݙکھانواں(154)

مصر دیاں سوہݨیاں عورتاں زلیخا کوں طعنے مارئیے کہ او ہک غلام دے ہتھ وِکا ڳئی ہے۔ غلام دے قصے وچ مصری عورتاں دے طعنے ۔ زلیخا دے جشن دے اہتمام تے مصری عورتاں دے انگلیں کپن دا بیان ݙیکھو:

شہر مصر دیاں ذالیں رل مل کیتی شروع کہاݨی

وصلت یوسف مصری کاݨ زلیخا تھئی دیوانی

عشق یوسف دے اچل چیتی ہاں وچ لڳیُس کانی

جاں عشق یوسف دا ہتھ  لڳس  نت جالے  تھی کر بھانی(155) 

قصے وچ غلام دی نثر دا نمونہ ملاحظہ کرو:

’’جیڑھے ویلے زلیخا سُݨیا تریمتیں طعنے مریندیاں ودیاں ہن۔ساریاں کوں سݙوایُس ‘ مسند بݨوایُس ‘ کرسیاں تے بہلایُس ‘ ہک ہک دے ہتھ وچ گمنبھیریاں تے چھریاں ݙتونس ۔ چھلن وی ٻیٹھیاں ‘ ڳلݨ وی ٻیٹھیاں ‘ پس یوسف کوں سݙوایُس تاں اوں ویلے چہ تھیا۔‘‘(156)

نظم

جاں وت ذالیں یوسف والا پاک جمال ݙٹھونے

ݙیکھ کے صورت یوسف والی چیتے ٹل ڳیونے

گمنبھیریاںہتھ وچ رہ ڳیاں تے انگلیں کپ چھوڑیونے

ݙیکھ تراش یوسف دی موہݨی ہتھ تراش گندونے

تھیاں روانہ گھر اپݨے کوں جاں وہندی رت ݙٹھونے

متاں وارث ݙیکھ اساکوں مارن پٹیاں ٻدھ گھنیونے

انگلیںوالے زخماں تے ہنجوں ملم کتونے

جاں ہتھ کپا تے رت وہا تے ہویاں گھر ݙے راہی

چیتے چرخ تے چوڑ تھیوݨے وتین گھر ونڄائی

عشق یوسف دے کملیاں کیتا کل نہ رہی کائی

ما پتراں دا منہ نہ ݙیکھے نہ بھیݨ سُنڄاݨے بھائی

رل کرن ڳال ہک ٻئی نال زلیخا سچی آہی

اساں گھولیاں جھک کر ٻولیاں جا ٻولݨ دی ناہی

نہیں بے فرشی ہے کوئی عرشی طلعت نور الٰہی

صانع موجودات نے اپݨی قدرت خاص ݙکھائی

نہیں اے دعائیں سنج صباحیں یا رب توں توں ماہی

گھر آباد برباد ݙسیندا یوسف کانی لائی   

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان