علی حیدر ملتانی: 1101ھ۔1191ھ

علی حیدر ملتانی وی قصہ ہیر رانجھا لکھیے۔ اے قصہ ہیر تے اوندی ماء دے سوالی جوابی بنداں اُتے مشتمل ہے  اتے سی حرفی دے انداز وچ ہے۔ ایں قصے دے کل 26بند ہن۔ پہلا بند حمدیہ ہے تمام قصہ عارفانہ اندازِ فکر دا حامل ہے۔ ہیر دی زبانوں معرفت تے تصوف دے مضامین اکھوائے ڳے ہن۔ رانجھݨ ذاتِ حق دا استعارہ ہے جیندی ساری دنیا دیوانی تے گولی ہے۔ قرآنی آیات دے حوالے تقریباً ہر بند وچ موجود ہن۔ احمد حسن قریشی ایں قصے کوں علی حیدر ملتانی دی تخلیق نیں منیندے او آہدن ۔ ’’تحقیق نال معلوم تھے کہ اے قصہ ہیر علی حیدر ملتانی دا کینی بلکہ غلام حیدر جلال پوری دی تصنیف ہے تے اوں مصنف دا قلمی نسخہ اساݙے کول ہے۔(96)۔ اساݙی تحقیق دے مطابق غلام حیدر ناں دا کوئی شاعر جلال پور اِچ نیں گزریا نہ علی حیدر دے زمانے وچ تے نہ اوندے بعد۔ قریشی احمد حسن دے قلمی نسخے اِچ علی حیدر لکھدیں ہوئیں کاتب غلطی کیتی ہے۔ یا اے ناں کاتب دا خود اپݨا ہے۔ جیں اے قصہ نقل کیتے۔ ہُݨ علی حیدر ملتانی دے قصے وچوں ونکی ݙیکھو:

کلام مادر با دختر:

کیچ ولے دی عشقوں تینکوں فی الواقع میں جاتی دھی

ساکھ گوایا چاک سوہایو لایو داغ کیوں ذاتی دھی

ماہی نال نوالہ پیالہ بُھلی نہ سمجھ پچھاتی دھی

حیدر متئیں ݙیندے تھکیئے ما پیئو دھی ݙینہ تے راتی دھی

ہیر:

میں تے رنگ ماہی دے رتی میں تے مت نہ آوے ماء

کیا مُحبّ’‘ فی شَمِیُم کون اے راز سناوے ماء

الحب یعلیٰ رانجھے ٻاجھوں ہور نظر نہ آوے ماء

من یھدی اللہ حیدر اس نوں راہوں کون بھلاوے ماء

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان