علامہ اقبال دے کلام دے مطالب

اساں علامہ اقبال دے کلام دا مطالعہ کروں یا خواجہ فریدؒ دا اساکوں علم سمندر والی کار ٹھاٹھاں مریندا نظر اَمدے، کیوں جو علامہ اقبال پڑھے لکھے آدمی ہن ، انہاں دنیا دی سیلکیتی ہئی ، دنیا کوں اپݨی اَکھیں نال ݙٹھا ہا اوندا مشاہدہ کیتا ہا ، ساری کہانی تے قصے دا مُدعا وی ہن تے چشم دید گواہ وی ، سب توں وݙی ڳالھ اے ہئی جو اللہ سئیں انہاں کوں بصارت دے نال بصیرت کوں او اَکھ ݙتی ہئی جیرھی سینے دے اندروں کھڑی ہوندی اے ، سینے والی اَکھ وچ اللہ سئیں ’’شش جہات‘‘ ݙیکھݨ دی صلاحیت ݙتی اے ۔ اے اَکھ ہکے ویلے چارے طرف دے نال عرش معلی اَتے تحتیٰ السریٰ دا مشاہدہ کرسڳدی اے ،ہک علم ہوندے اکھریں دا ٻیا علم ہوندے دِل دا ، ایں علم بارے خواجہ فرید سئیں فرمائے:

ایہو دِل قرآن کتاب اے

دلوالی ڳالھ با اثر وی ہوندی اے تے با معنی وی ، ایویں دِل دی اَکھ والا مشاہدہ اِتھوں شروع تھیندے جتھاں ظاہری اَکھ احد بِناں مُک ویندے ، سرائیکی غزل دا مہاندرا شاعر قیس فریدی آکھدے:

کلہیں ٻہہ تے سوچاں تیکوں

اَکھیں مُوٹ تے ݙیکھاں تیکوں

جئیں ویلے تساں دِل دی اَکھ(بصیرت) نال ݙیکھسو تاں تہاکوں اَکھیں بند کرݨیاں پوسن ، جݙاں اللہ سئیں بصیرت عطاء کریسے تاں اوں ویلے علم دے دروازے کھل ویسن ، علم دا لغوی معنی ڄاݨݨ ہوندے ، اساݙے ڈھیر سارے لوک ڈھڳ کتابیں دے پڑھیئے ودن۔ ’’علامہ ، مولانا ‘‘ فاضل اجل تے ٻئے پتہ نی کیا کیا پوچھڑ اپݨے نانویں نال لائی ودن ، پراو کجھ نی ڄاݨدے ، انہاندی تحریر تے تقریر بے اثر ہوندی اے ، ایویں اَڄ تاں ڈھیر سارے علمی مراکز فیکٹری تے کارخانیں دا روپ دھار ڳن ، انہاں وچ پرائیویٹ ایجوکیشن مافیا پیش پیش ہے اَتے کجھ وَت دہشت گرد پیدا کرݨ والے کیمپ بݨ ڳن ، علم کیݙے ڳیا؟

اتنی لمبی ڳالھ کرݨ دا مطلب وقت ونڄاوݨ نی بلکہ اے عرض کرݨ ہے جو اساکوں ڄاݨناچہیدے ، کائنات دی نِکی نِکی توں نِکی شئے توں گھن تے زمین و اَسمان ، پہاڑ ،سمندر ، چندر ، تارے سِجھ تے سِجھ دی ہک ہک لاٹ (کرن)بارے ڄاݨݨ تے علم حاصل کرݨ دی کوشش کرݨی چہیدی اے ، روح کیا ہے تے ذی روح کیا ہوندن ؟ ایندے ڄاݨݨ دے نال نال اے وی ڄاݨݨا چہیدے جو او آپ خود کیا ہے۔ اے سب کجھ اساں تاں ڄاݨ سڳدوں ، جݙاں بزرگیں دا کلام پڑھوں ، انہاندے اندر لکھے ہوئے معنے تے مطلب سمجھوں ، سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق ہک تاں مہربانی اے کیتی اے جو انہاں جاوید نامہ اقبال دا منظوم سرائیکی ترجمہ کیتے ایں توںودھ مہربانی اے کیتی اے جو خاص لوظاں دے معنے اَتے شخصیتاں بارے ’’کجھ تشریحاں‘‘ دے ناں نال وضاحت کیتی اے ’’تشریحاں‘‘ علم اِی علم اے ، جیکر کہیں کوں علامہاقبال دا کلام پڑھݨ دا موقعہ نصیب نہ تھی سڳے تاں ’’کجھ تشریحاں‘‘ ݙیکھ گھنے ایندے وچ وی ٻہوں کجھ موجود اے۔

علامہ اقبال بارے میݙے کم تے میݙے سنگتی اعتراض کریندے پن جو شئیت اَڳوں تے وی کریسن ، اعتراف کرݨ والیں کوں اعتراض دا حق حاصل اے ، میں وی خود کوں کامل اکمل تے عقل کل نی سمجھدا،میں توں جو کجھ تھی سڳے او میݙے دل دی گواہی اے میݙا ہُݨ وی ایمان اے جو اساکوں علم دے حوالے نال جو چیز جتھوں تے جیندے ہتھوں ملے حاصل کر گھݨی چہیدی اے ، چھیکڑ وچ ساری بحش مُکائوں تے علم پڑھݨ آلے پاسے آئوں ۔ علمی حوالے نال خاص تشریحاں ݙیکھو ،اے تشریحاں اساں سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق دے شکریے نال پیش کریندے پے ہیسے۔اے تشریحاں ڈاکٹر مہر عبدالحق دی ترجمہ کیتی ہوئی کتاب ’’جاوید نامہ اقبال‘‘ دیاں ہن ، اے تشریحاں ایں واسطے پیش کیتیاں ویندیاں پن جو انہاں وچ علم دے موتی بھریے پن ، ایندے پڑھݨ دا مطلب اے ہوسے جو اساں علامہ اقبال دے اَدھ کلام دے مطالب پڑھ گھدن۔

٭٭٭