علامہ اقبال دا سوہرا ، سرائیکی وسیب وچ

سئیں ڈاکٹر شیخ عطا محمد

1893ء وچ علامہ اقبال دی پہلی شاعری تھئی ،23جون 1893ء کوں پہلی پُتر آفتاب اقبال پیدائش تھئی ، اوندے بعد دھی معراج بی بی پیدا تھئی ، کجھ عرصہ بعد علامہ اقبال دی اپݨی ذال کریم بی بی نال جھیڑا تھی ڳیا ، اَتے کریم بی بی اپݨے پُتر آفتاب اقبال تے دھی معراج بی بی کوں گھن تے اپݨے پیئو شیخ عطاء محمد کول چلی ڳئی۔

علامہ اقبال دے سوہرا شیخ عطاء محمد 20نومبر1855ء کوں گجرات وچ پیدا تھئے ، ابے دا ناں شیخ محمدعبداللہ ہا اَتے جیل وچ دروغے دی نوکری کریندا ہا ، شیخ عطاء محمد ایم بی بی ایس کیتا اَتے ملازمت دے سلسلے وچ مختلف وقتاں وچ انہاندی تعیناتی سرائیکی وسیب دے شہراں دیرہ غازی خان ، مطفر گڑھ ، اٹک تے میانوالی رہ ڳئی، ڈاکٹر شیخ محمد عطاء محمد جتھاں وی ویندے ہَن علامہ اقبال دی دھی پُتر تے ذال اوندے نال ہوندے ہَن۔

ڈاکٹر شیخ عطاء محمد ݙاڈھے چنڳے تے بھلے مانس آدمی ہن ، سخاوت تے غریب پروری ݙاڈھی کریندے ہن ، جتھاں وی تعیناتی تھیندی ہئی ، غریباں دے ٻالیں کوں پڑھاوݨ کیتے وظیفے ݙیدنے ہَن پر جوان دھی دے گھر ٻہݨ اَتے پیئو دے جیندیں ٻالیں دے چھورے تھیوݨ تے ݙاڈھے پریشان رہندے ہَن ، پر اُنہاں صبر دا دامن کݙاہیں نہ چھوڑیا ، سرائیکی وسیب اِچ تعیناتی دے دوران ڈاکٹر شیخ عطاء محمد دے وسیب دے مہاندرے لوکیں نال ݙاڈھے تعلقات بݨ گۃٖے ، ڈاکٹر شیخ عطاء محمد سرائیکی زبان دی مٹھاس ، وسیب دے لوکیں دی عاجزی ، انکساری توں ݙاڈھے متاثر ہن ۔ اُنہاں کوں ایں ڳالھ دا وی ارمان ہا جو پنجاب دی بیوروکریسی اَتے سرائیکی وسیب دے جاگیرداریں رَل وسیب کوں محروم رکھیا ہوئے۔

ڈاکٹر شیخ عطاء محمد کوں ایں ڳالھ دا وی ݙکھ ہا جو کئی کئی سو میلیں تک سکول ، سڑکیں اَتے ہسپتالیں دا ناں نشان کینھی ، لوکیں کوں پیوݨ دا صاف پاݨی نی مِلدا ، شیخ عطاء محمد اَتے اوندی دھی ( بیگم علامہ اقبال کریم بی بی) ، آفتاب اقبال اَتے معراج بی بی سرائیکی وسیب نال ݙاڈھے مانوس تھی ڳئے اَتے سرائیکی زبان نال ٻہوں واقفیت حاصل کر گھدی ، توݨیں جو انہاں عرصہ تعیناتی ٻہوں زیادہ نہ ہا، وَل وی انہاں اپݨے خلق تے اخلاق دی وجہ توں سرائیکی وسیب دے لوکیں نال گھریلو تعلقات قائم کر گھدے اَتے سرائیکی زبان اَلاوݨ تے سمجھݨ سِکھ گھدی۔

ڈاکٹر شیخ عطاء محمد 22جنوری 1881ء توں 21اپریل 1881ء علی پور ، 3اپریل 1905ء توں 26ستمبر1906ء (دریا بُرد تھیوݨ والے) دیرہ غازی خان 27ستمبر 1906ء توں 21مئی 1907ء مظفرگڑھ تعینات رہ ڳے ، بعد وچ او میانوالی چلے ڳئے ، تے اُتھاں کافی عرصہ تعینات رہ ڳے ، ڈاکٹر شیخ عطا محمد ، جتھاں وی رہ ڳے ، خدمت انسانی دے حوالے نال چنڳیاں یاداں چھوڑیندے رہ ڳے،نوکری دے بعد واپس گجرات ڳئے فوت تھی ڳئے تاں اتھاں دے لوکیں اُنہاں دی پرواہ نہ کیتی ، انہاندے قبریں دے نشان ویندے رہ ڳے۔

ڈاکٹر شیخ عطاء محمد نال محبت کرݨ والے سرائیکی وسیب دے ہک خاندان دے پُتر محمد انور بودلہ ، زمیندار لیہ ݙاڈھی کوشش دے بعد آفتاب اقبال دے نانے اَتے خاندان دیاں ٻیاں قبراں لبھیاں اَتے انہاندی مرمت کرائی ، آفتاب اقبال دی ذال بیگم رشیدہ آفتاب اقبال اپݨی کتاب ’’علامہ اقبال اور ان کے فرزند اکبر آفتاب اقبال‘‘ وچ سرائیکی وسیب دے چنڳے انسان محمد انور بودلہ دا ذکر ݙاڈھی محبت نال کیتے ، تے آکھیے جو انہاں جئیں طرح اپݨے وݙکیں دی پیت پلیندے ہوئے اساݙے وݙکیں دے قبریں کوں لبھݨ اَتے انہاندی مرمت کراوݨ دا ترلہ کیتے ایجھا کم کوئی پیت پالی ، لجٖپال اَتے وفادار قوم والا ہی کر سڳدے۔

٭٭٭

حوالہ

کتاب: علامہ اقبال تے سرائیکی وسیب ،مصنف : ظہور دھریجہ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان