عشق دے گنوخ

شاہ عنایت تاں سوچݨ ولا ہک انسان ہا ۔ وَل وَل غور تے فکر کرݨ دا اُوں سبق گھدا ہویا ہا ۔ سوچݨ والا فلسفی تاں پُراݨیاں جہالتاں اُکھاڑݨ والا شخص ہوندے ، ایں پاروں ملائیت دے ݙڈھپ نال تھیوݨ آلی ہر سماجی تے نفسیاتی بیماری دے خلاف شاہ عنایت آپݨے فلسفے کوں تیار کیتا۔

شاہ عنایت ٹھٹھہ دے علاقے آپݨاں پِڑا لایا ، ایندی وجہ اے ہئی جو اوں زمانے ٹھٹھہ سندھ دا ٻہوں وݙا شاہر ہا تے وَت وݙے شاہر اِی تاں عالم فاضل ادیب تے فقیر تے فلسفی لوکیں دا دیرہ ہوندن ۔ ہوں ویلھے دے حاکم وی اِتھائیں راہندے ہَن ۔ شاہ شہید آپݨے سینکڑاں ساتھئیں دے نال شاہر دے نیڑے دیرہ لایا۔

تے سانجھی رڑھ واہی ؍کاشتکار دی ٹور ٹوری اے ڳالھ کریندے ڄلوں جو مُغلیں آپݨے گماشتے عجب طریقے نال کھنڈائے ہوئے ہَن ۔ او مُغل فوجی یا منتظم کوں تنخواہ دے عوضے جاگیراں ݙیندے ہَن ۔ ایں جاگیر دا اصل مالک تاں بادشاہ ہوندا ہا ۔ اے جاگیر؍جگیر خدمت گزاری دے بدلے عارضی ملدی ہئی جے تائیں وفاداری غداری اِچ نہ بدلے ہا یا پہلے کنوں زیادہ خدمت خُشامد کرݨ والا کوئی ٻیا نہ آوے ہا ۔ اُنہاں خدمت گزاریں وچ ملاں ، پنڈت پیر تے ٻائے کم کرݨ آلے جاگیراں پاوِن ہا ۔ انہاں جاگیراں تے کُئی ٹیکس نہ گھدا ویندا ہا ۔ ایں جاگیریں کوں ’’مدد معاش‘‘ آکھیا ویندا ہا ۔ ایہا وجہ ہے جو شاہ عنایت دے وݙکیاں کوں وی میراں پور جھوک بئوری دا علاقہ ملیا ہویا ہا ۔ شاہ عنایت دی سانجھی رڑھ واہی دے وچ جیڑھا وی حصہ گھنے ہا او پیداوار دا حصہ تھی ویندا ہا ۔ اتھاں کئی لوک اوندے ایں فلسفے کنوں متاثر تھئے تے اپݨیاں زمیناں کیمون دے حوالے کیتیاں ، جیندے اُتے سانجھی کاشت تھیوݨ لڳ پئی ۔ ایں پاروں سبھے لوکی محنت تے پیداوار اِچ برابر دے حصے دار بݨ ڳئے۔ کیمون دی طرز تے بݨݨ آلی ایں آبادی کوں دائرہ آکھیا ویندا ہا۔ انسانی برابری دی بنیاد تے ایں وسوں صحیح معنیں (معانی)کیمونزم دا مُنڈھ ٻدھا (فرانس دے انقلاب کنوں وی ٻہوں پہلے دی ڳالھ اے) اُنہاں سبھے لوکیں آپݨے نظریے دی اڳوں تے ترویج شروع کر ݙتی ۔ نیڑے تیڑے دے مظلوم لُٹیئے پُٹیئے ہوئے کسان خوشی خوشی ایں سانجھی تے برابری والے کیمون ݙو آوݨ پئے ڳئے ۔ تحریک ودھدی ڳئی ۔ بنیاد پرستی ہمیش کھینڈو کھانڈ کریندی ہے ۔ روشن فکر تے سوجھواݨ اَزل کنوں ایں بھن تروڑ تے پٹ کھائو نال آمݨے سامݨے جنگ بھڑدِے آئن۔ شاہ تاں مُدکنوں ہر قسم دی جنگ واسطے تیاری واسطے پیا کریندا ہا ۔ او باعمل ساتھی تیار پیا کریندا ہا او تاں طبقاتی نظام دے اُلٹ کرتے ثابت کرݨ چاہندا ہا ۔ عوام ݙہدے پئے ہَن ایندا پھل کھاندے پئے ہن ، سبمجھدے پئے ہَن تے جُڑدے پئے ہَن ۔ اے تاں ہک انقلاب ہا ۔ انقلاب تاں ہک نُور ہوندے ، سویل ہوندی اے۔

ٻئے لوک جیڑھے حالی تئیں جاگیرداریں دی غلامی وچ حیاتی دی جنگ ہردے ویندے ہن ۔ اے ݙیکھ کراہیں اُنہاں دیاں وی اَکھیں کُھلیاں تے سویل تاں ݙاڈھی ہوندی اے ایندا نُور تاں پرے تائیں پُڄدے ۔ ایں واسطے شاہ عنایت دے کیمون دی سویل دا سوجھلا ہر کسان دی جھوپڑی تک پُناں تے جاگیرداریں دے محلاں دے دَر دروازے ہلا تے رکھ ݙتے ۔ ہُݨ پورے علاقے وچ جاگیردار دا حکم خدائی حکم نہ ریہا تے بے زمین کسانیں دیاں عزتاں محفوظ تھیوݨ لڳ پیاں انہاں کوں دائرہ خوشحالی تے کساناں دی خوشی نال اے ، پتہ لڳیا جو ساݙی بُکھ دی وجہ ذاتی ؍مِلخ دے وچ ہائی تے ایندا علاج دائرہ (سانجھی رڑھ واہی؍کاشتکاری) ہے ۔ اے تاں ایں ہُس اِچ ہک بھوئیں امب ؍زلزلہ ہا ۔ ایں زلزلے تاں درباری مُلاں، پیر زوال پذیر؍ٻݙٖ دی مغل شاہی دے حاکم سبھے کَنب ڳئے۔

شاہ شہید دے علم عرفان تے حیاتی دے اعلیٰ مقصد دے اڳوں ݙاڈھے ؍وزیر لوکیں ؍حاکمیں کوں آپݨے ݙڈھپ دی دنیاں تباہ تھیندی نظر آئی ۔ شاہ عنایت دی تحریک غلام عوام دے اندر اعتماد عزت تے جیوݨ دا حوصلہ پیدا کر ݙتا تے وَت اے تاں جاگیرداری کیتے ہک موت دا سنیہا ہا ۔ ایں واسطے ذاتی ملکیت تے کھڑیاہویا ۔ پورا سماج، وسیب پلݨ پئے ڳیا ،اے روحانی تحریک اصل اِچ ہک زبردست انقلابی تحریک ہئی ایکوں ایویں نہ چھوڑیا ونڄ سڳدا ہا جے وَت اے ایویں ودھدی ڳئی تے مقامی گورنر کنوں لا تے دِل دے تخت تائیں اے ، اے طوفان ظلم تے قاہر کوں مِٹا تے رکھ ݙیسی ، ساری دنیا ݙیہدی پئی ہائی جو خلقت؍عوام ایں شیطانی تے جابر قوتیں کنوں جان چُھڑوا تے شاہ عنایت دی مُریدی اِچ شامل تھیندے ویندن تے رَل مِل راہݨ لڳ پِن ۔ وَت کفر دے فتوے شروع تھئے ۔ سرکار، دربار ، عہدے سبھو نیں بھڄ دھرک شروع کر ݙتی جو کہیں طرحانویں ایں تحریک کوں اڳوں تے ودھݨ کنوں پہلے روکیا ونڄ سڳدا۔

ایݙوں شاہ عنایت وی انہاں دے سبھے ؍سارے لک کھاہ؍چڄ ؍حربے؍گُر ڄانجدا ہا اُنہاں کوں پتا لڳیا جو ݙینہ تھولے ہن اُنہاں دی تحریک جاگیرداریں کوں ہضم نہ تھیندی پئی ہئی ۔ وَت جو ایں یوٹو پیائی دماغ اِتلا وݙی جنگ دا سوچیا وی نہ ہا ۔ یوٹو پیاں دی ہک وݙی خامی ہوندی اے جو او ڳالھ ؍زبان وݙا ہتھیار سمجھدن۔ مقابلہ؍جنگ؍ہتھیار؍تیر؍ تلوار اُنہاں کیتے فساد؍ شر ہوندن ۔ او سبھے مسئلے ڳالھ مہاڑ ؍مذاکرات نال مشورے نال حل کرݨ چاہندے ہوندن۔ اے صفت ، یورپی تے ایشیائی سبھے مفکرین؍ انقلابی دی سانجھی ہے۔ایہا وجہ ہئی شاہ آپݨی تحریک کوں جنگ اِچ نہ پاوݨ چاہندے ہَن ۔ اُنہاں ہک قدم پِچھوں تے چاتا تے شاہ غلام محمد کوں واپس ہندوستان بھڄوا ݙتا تے شاہ اسماعیل صوفی ، مسعود الہاری، شاہ عبداللطیف تے شاہ عبدالکریم ٹھٹھوی کوں ٹھٹھہ دا نظریاتی محاذ؍مورچہ حوالے کیتا تے خود سینکڑاں مریدین تے سنگتئیں نال آپݨے شاہر میراں پور آ ڳیا ۔ اوں ݙینہ دے بعد ایکو ںجھوک آکھݨ پئے ڳئے۔

جھوک رہ تے آپݨاں تے آپݨے کیمون دی گزران او تیموری سلطانیں کوں ٹیکس معاف تھئی مِلݨ والی زمین تے رڑھ واہی؍کاشتکاری نال کرݨ لڳ پئے ۔ پہلے کنوں مشہور تھیا۔ دائرہ کجھ عرصے دے بعد علم و عرفان تے سوچ و فکر دا مرکز بݨ ڳیا۔

دُنیاں دے سبھے وݙے نظرئیے ، آپݨے زمین دے ماحول تے ایں کنوں پہلے دے نظریات دا ہک ملاپ ہوندن۔ شاہ عنایت دا نظریہ تاں آپݨے اِرد گرد دے ماحول وچوں پُھٹیا ہا۔ ڈھیر سارے سوجھواݨ تے تریخ شناس ایں ڳالھ تے متفق ہن جو شاہ عنایت ، محمد جونپوری(1443-1505) تے روندی مہروی تحریک کنوں اچھا خاصا متاثر ہا ۔ جیڑھا جو جام نندہ دی حکمرانی دے زمانے ڈیڑھ ݙو سال ٹھٹھہ رہ چُکیا ہا۔

حوالہ

کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان