عبداللہ بن اباض

عبداللہ بن اباض Abdullah bin Ibad
The tribal origins of the identified Kharijite leaders from the Umayyad period (661–750)
ڄم پل:	7ویں صدی عیسوی، عرب
وفات:	708ء
عقیدہ :	اباضی اسلام ، خوارج

عبداللہ بن اباض تمیمی ہک مشہور اسلامی شخصیت ہن جیہڑے خوارج دے ذیلی فرقے اباضیہ دے بانی سمجھے ویندن۔ اباضیہ اسلام دے قدیم فرقیاں وچوں ہک ہے تے اے خوارج دے نال تعلق رکھدے، البتہ اے نسبتاً معتدل نظریات رکھدے۔ عبداللہ بن اباض دا تعلق بنی تمیم قبیلے نال ہئی تے او اموی دور دے اوائل وچ فعال رہیے۔

زندگی

عبداللہ بن اباض 7ویں صدی عیسوی (پہلی صدی ہجری) وچ موجود ہن، خاص طور تے اموی خلیفہ عبدالملک بن مروان (685ء–705ء) دے دور وچ فعال رہیے۔ او خوارج دے ہک اہم دھڑے نال تعلق رکھدے ہن، جیہڑے حضرت علیؑ تے معاویہؓ دے درمیان تنازعات دے بعد وجود وچ آئے۔

خوارج دے انتہائی شدت پسند گروہاں (جیویں ازارقہ تے نجدات) دے برعکس، عبداللہ بن اباض نے ہک معتدل راہ اختیار کیتی۔ انہاں دے پیروکاراں کوں اباضیہ آکھا ڳیا، جیہڑے اڄ وی عمان، الجزائر، لیبیا تے زنجبار (تنزانیہ) وچ موجود ہن۔ اباضیہ غیر اباضیاں کوں کافر نی سمجھدے بلکہ انہاں نال رواداری دا رویہ رکھدن۔ او سیاسی جبر دے خلاف مسلح مزاحمت دے قائل ہن، پر ݙوجھے مسلماناں دے خلاف جنگ کوں ناپسند کریندن۔ اباضیہ دے نزدیک گناہ کرݨ والا مسلمان "مؤمن" تاں ہے، پر اوہدا ایمان ناقص ہے۔

وفات تے ورثہ

عبداللہ بن اباض دی وفات 700ء دے لڳ بڳ تھئی۔ انہاں دی تعلیمات دا اثر عمان تے شمالی افریقہ وچ ٻہوں ودھ ڳیا، جتھاں اباضیہ ہک نمایاں فرقے دے طور تے موجود ہے۔

اگرچہ عبداللہ بن اباض دا تعلق عرب نال ہئی، پر انہاں دے فرقے دے پیروکاراں دی ہک تعداد بلوچستان تے سندھ دے کجھ علاقیاں وچ وی موجود ہے، جیہڑے سرائیکی ، سندھی تے بلوچی ثقافت نال جڑے ہوئے ہن۔ اباضیہ فرقہ عام سنی تے شیعہ مسلماناں دے مقابلے وچ گھٹ تعداد وچ ہے، پر انہاں دا تاریخی کردار اسلام دے ابتدائی فرقیاں دے مطالعے وچ اہم ہے۔