عبدالسلام

عبدالسلام

عبدالسلام (29 جنوری 1926 – 21 نومبر 1996) ہک پاکستانی نظریاتی فزکس دان ہا ۔ انہاں 1979 وچ فزکس دا نوبل انعام شیلڈن لی گلاشو تے سٹیون وینبرگ نال الیکٹرو ویک یونیفیکیشن تھیوری وچ شراکت کیتے ونڈیا ۔ او نوبل انعام حاصل کرݨ والا پہلا پاکستانی تے پہلا سائنسدان ہا جیڑھا ہک اسلامی ملک توں ہا تے کہیں اسلامی ملک توں کوئی وی نوبل انعام حاصل کرݨ والا مصر دے انور سادات دے بعد ݙوجھا شخص ہا ۔

سلام 1960 توں 1974 تئیں پاکستان دی وزارت سائنس تے ٹیکنالوجی وچ سائنسی مشیر ہا ، جیڑھا ہک عہدہ ہا جتھوں انہاں ملک دے سائنسی انفراسٹرکچر دی ترقی وچ ہک وݙا تے بااثر کردار ادا کیتا ۔ سلام پاکستان وچ نظریاتی تے ذرہ فزکس وچ ٻہوں ساریاں ترقیاں وچ شراکت کیتی ۔ او اسپیس اینڈ اپر ایٹموسفیر ریسرچ کمیشن (SUPARCO) دا بانی ڈائریکٹر ہا ، تے تھیوریٹیکل فزکس گروپ (TPG) دے قیام دا ذمہ دار ہا ۔ ایں کیتے ، انہاں کوں ایں پروگرام دا "سائنسی پیو" سمجھا ویندا ہے ۔ 1974 وچ عبدالسلام احتجاجاً اپݨے ملک توں روانہ تھی ڳیا جݙاں پاکستان دی پارلیمنٹ متفقہ طور تے ہک پارلیمانی بل پاس کیتا جیندے وچ احمدیہ مسلم کمیونٹی دے ارکان ، جیڑھا سلام نال تعلق رکھدا ہا ، غیر مسلم قرار ݙتے ڳئے ۔ 1998 وچ ملک دے چاغی۔I ایٹمی تجربات دے بعد ، حکومت پاکستان سلام دیاں خدمات کوں خراج تحسین پیش کرݨ کیتے "پاکستان دے سائنسدان" دے حصے دے طور تے ہک یادگاری ٹکٹ جاری کیتا ۔

سلام دیاں قابل ذکر کامیابیاں وچ پتی۔سلام ماڈل شامل ہے ، ہک عظیم متحد تھیوری جیڑھی انہاں 1974 وچ جوگیش پتی دے نال مل تے تجویز کیتی ہئی ، مقناطیسی فوٹون ، ویکٹر میسون ، سپر سیمیٹری تے کم تے سب توں اہم ، الیکٹرو ویک تھیوری ، جیندے کیتے انہاں کوں نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ سلام کوانٹم فیلڈ تھیوری وچ تے امپیریل کالج لندن وچ ریاضی دی ترقی وچ ہک وݙی شراکت کیتی ۔ اپݨے شاگرد ، ریاض الدین دے نال ، سلام نیوٹرینوز ، نیوٹران ستارے تے بلیک ہولز تے جدید تھیوری کوانٹم میکینکس تے کوانٹم فیلڈ تھیوری کوں جدید بݨاوݨ تے اہم شراکتاں کیتیاں ۔ ہک استاد تے سائنس پروموٹر دے طور تے ، سلام کوں صدر دے چیف سائنسی مشیر دے طور تے ایندے دور وچ پاکستان وچ ریاضیاتی تے نظریاتی فزکس دے بانی تے سائنسی پیو دے طور تے یاد کیتا ویندا ہے ۔ سلام عالمی فزکس کمیونٹی وچ پاکستانی فزکس دے عروج وچ ٻہوں ودھ چڑھ تے حصہ پاتا ۔ اپݨی موت توں کجھ دیر پہلے تئیں ، سلام فزکس وچ شراکت کرݨ تے تریجھی دنیا دے ممالک وچ سائنس دی ترقی دی وکالت کرݨ جاری رکھیا ۔

جیوݨ جوڳ

عبدالسلام 29 جنوری 1926 کوں برطانوی ہند (ہݨ پاکستان وچ) دے صوبہ پنجاب وچ ہک پنجابی خاندان وچ پیدا تھیا ۔ او راجپوت برادری نال تعلق رکھدا ہا ، ایندا پتر احمد سلام بعد وچ ݙسایا جو او اینکوں راجپوت ثقافتی تاریخ دیاں کہانیاں ݙسیندا ہا "جیندے تے اینکوں ٻہوں فخر ہا"؛ جیویں جو جگجیت سنگھ سلام دی اپݨی جیوݨ جوڳ وچ ݙسایا ہے ، ایندا خاندان اپݨا نسب ہک راجپوت شہزادے بدھن نال جوڑدا ہے جئیں ہک صوفی مبلغ دے ہتھوں اسلام قبول کیتا ہا تے بعد وچ تقریباً 1160 وچ جھنگ شہر دی بنیاد رکھی ہئی ۔ سلام جھنگ دے ہک سکول ٹیچر چوہدری محمد حسین تے ہاجرہ دا پتر ہا جیڑھی بٹالا دے قریب فیض اللہ چک نال تعلق رکھدی ہئی ۔

سلام ٻہوں جلدی پورے پنجاب وچ شاندار ذہانت تے تعلیمی کامیابی کیتے شہرت قائم کر گھدی ۔ 14 سال دی عمر وچ سلام پنجاب یونیورسٹی وچ داخلہ امتحان کیتے سب توں زیادہ نمبر حاصل کیتے ۔ انہاں لاہور دی گورنمنٹ کالج یونیورسٹی وچ مکمل سکالرشپ حاصل کیتی ۔ سلام ہک ورسٹائل سکالر ہا ، جیڑھا اردو تے انگریزی ادب وچ دلچسپی رکھدا ۔ لاہور وچ ہک مہینے بعد ، او تعلیم حاصل کرݨ کیتے بمبئی ڳیا ۔ 1947 وچ او واپس لاہور آ ڳیا ۔ پر انہاں ستت ریاضی کوں اپݨی توجہ دے طور تے چݨیا ۔ سلام دے سرپرست تے ٹیوٹرز چاہندے ہن جو او انگریزی استاد بݨے ، پر سلام ریاضی نال جڑے رہݨ دا فیصلہ کیتا ۔ اتھاں چوتھے سال دے طالب علم دے طور تے ، انہاں ریاضی وچ سری نواسا رامانوجن دے مسائل تے اپݨا کم شائع کیتا ، تے 1944 وچ ریاضی وچ بی اے کیتی ۔ ایندا پیو چاہندا ہا جو او انڈین سول سروس (ICS) وچ شامل تھیوے ۔ انہاں ݙینہاں وچ ICS نوجوان یونیورسٹی گریجویٹس کیتے سب توں وݙی خواہش ہئی تے سول ملازمین سول سوسائٹی وچ ہک معزز مقام رکھدے ہن ۔ اپݨے پیو دی خواہش دا احترام کریندے ہوئے ، سلام انڈین ریلوے کیتے کوشش کیتی پر او طبی بصری ٹیسٹ وچ ناکام ہووݨ دی وجہ توں سروس کیتے اہل نہ تھیا ۔ لاہور وچ رہندے ہوئے ، سلام گورنمنٹ کالج یونیورسٹی دے گریجویٹ سکول وچ ڳیا ۔ انہاں 1946 وچ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی توں ریاضی وچ ایم اے حاصل کیتی ۔ اوں ای سال ، انہاں کوں سینٹ جانز کالج ، کیمبرج وچ سکالرشپ ݙتی ڳئی ، جتھاں انہاں 1949 وچ ریاضی تے فزکس وچ ڈبل فرسٹ کلاس آنرز نال بی اے دی ڈگری مکمل کیتی ۔ 1950 وچ انہاں فزکس وچ سب توں نمایاں پری ڈاکٹریٹ شراکت کیتے کیمبرج یونیورسٹی توں سمتھ دا انعام حاصل کیتا ۔ اپݨیاں ڈگریاں مکمل کرݨ دے بعد ، فریڈ ہوئل سلام کوں مشورہ ݙتا جو او ہک سال کیونڈش لیبارٹری وچ تجرباتی فزکس وچ تحقیق کرݨ کیتے گزارے ۔ پر سلام کوں لیبارٹری وچ لمبے تجربات کرݨ دا کوئی صبر نہ ہا ۔ سلام جھنگ واپس ڳیا تے اپݨی سکالرشپ کوں نواں کیتا تے اپݨا ڈاکٹریٹ کرݨ کیتے واپس برطانیہ ڳیا ۔

انہاں کیمبرج وچ کیونڈش لیبارٹری توں نظریاتی فزکس وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ ایندا ڈاکٹریٹ تھیسس جیدا ناں "فیلڈز دی کوانٹم تھیوری وچ ترقیاں" ہا ، کوانٹم الیکٹرو ڈائنامکس وچ جامع تے بنیادی کم تے مشتمل ہا ۔ جݙݨ اے 1951 وچ شائع تھیا ، تاں ایندے توں پہلے انہاں بین الاقوامی شہرت تے ایڈمز انعام حاصل کر گھدا ہا ۔ ایندے ڈاکٹریٹ مطالعیاں دے دوران ، ایندے مشیراں اینکوں ہک سال دے اندر ہک ناقابل حل مسئلہ حل کرݨ دا چیلنج ݙتا جئیں پال ڈراک تے رچرڈ فینمین جیہے عظیم دماغاں کوں وی چیلنج کیتا ہا ۔ چھی مہینیاں دے اندر ، سلام میسون تھیوری دی بحالی دا حل ڳول گھدا ہا ۔ جیویں جو انہاں کیونڈش لیبارٹری وچ حل تجویز کیتا ، سلام ہانس بیتھ ، جے رابرٹ اوپن ہائیمر تے ڈراک دی توجہ حاصل کر گھدی ۔

تعلیمی کیریئر

1951 وچ اپݨا ڈاکٹریٹ حاصل کرݨ دے بعد ، سلام لاہور وچ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی وچ ریاضی دے پروفیسر دے طور تے واپس ڳیا جتھاں او 1954 تئیں ریہا ۔ 1952 وچ انہاں کوں نال دی پنجاب یونیورسٹی وچ پروفیسر تے شعبہ ریاضی دا چیئر مقرر کیتا ڳیا ۔ بعد دی صلاحیت وچ سلام یونیورسٹی دے نصاب کوں اپ ڈیٹ کرݨ دی کوشش کیتی ، جیندے وچ انڈر گریجویٹ نصاب دے حصے دے طور تے کوانٹم میکینکس وچ ہک کورس متعارف کرایا ڳیا ۔ تاہم ، ایں پہل کوں جلد ای وائس چانسلر تبدیل کر ݙتا ، تے سلام باقاعدہ نصاب توں ٻاہر کوانٹم میکینکس وچ ہک شام دا کورس پڑھاوݨ دا فیصلہ کیتا ۔ جݙاں جو سلام یونیورسٹی وچ ہک مخلوط مقبولیت حاصل کیتی ، انہاں انہاں طلباء دی تعلیم دی نگرانی کرݨا شروع کر ݙتا جیڑھے خاص طور تے ایندے توں متاثر ہن ۔ نتیجے دے طور تے ، ریاض الدین سلام دا واحد طالب علم ریہا جینکوں لاہور وچ انڈر گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ سطح تے تے کیمبرج یونیورسٹی وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ سطح تے سلام دے ماتحت تعلیم حاصل کرݨ دا اعزاز حاصل ہا ۔ 1953 وچ سلام لاہور وچ ہک تحقیقی ادارہ قائم کرݨ توں قاصر ریہا ، کیوں جو اینکوں ایندے ساتھیاں دی طرفوں سخت مخالفت دا سامنا کرنا پیا ۔ 1954 وچ سلام فیلوشپ گھدی تے پاکستان اکیڈمی آف سائنسز دے سب توں پہلے فیلو وچوں ہک بݨ ڳیا ۔ سلام کیمبرج ڳیا تے سینٹ جانز کالج وچ شامل تھیا ، تے 1954 وچ ریاضی دے پروفیسر دے طور تے عہدہ سنبھالیا ۔ 1957 وچ انہاں کوں امپیریل کالج ، لندن وچ ہک چیئر گھنݨ دی دعوت ݙتی ڳئی ، تے اوں تے پال میتھیوز امپیریل کالج وچ تھیوریٹیکل فزکس گروپ قائم کرݨ ڳئے ۔ جیویں جیویں وقت گزردا ڳیا ، اے شعبہ ہک معزز تحقیقی شعبیاں وچوں ہک بݨ ڳیا جیندے وچ سٹیون وینبرگ ، ٹام کِبل ، جیرالڈ گورالنک ، سی آر ہیگن ، ریاض الدین تے جان وارڈ جیہے معروف فزکس دان شامل ہن ۔

1957 وچ پنجاب یونیورسٹی سلام کوں پارٹیکل فزکس وچ ایندے شراکت کیتے آنریری ڈاکٹریٹ نال نوازیا ۔ 33 سال دی عمر وچ سلام 1959 وچ رائل سوسائٹی (ایف آر ایس) دا فیلو منتخب تھیوݨ والے سب توں گھٹ عمر دے لوکاں وچوں ہک بݨ ڳیا ۔ سلام 1959 وچ پرنسٹن یونیورسٹی وچ فیلوشپ گھدی ، جتھاں ایندی ملاقات جے رابرٹ اوپن ہائیمر نال تھئی تے جینکوں انہاں نیوٹرینوز تے اپݨا تحقیقی کم پیش کیتا ۔ اوپن ہائیمر تے سلام الیکٹرو ڈائنامکس دی بنیاد ، مسائل تے انہاں دے حل تے ڳالھ مہاڑ کیتی ۔ ایندا وقف شدہ ذاتی معاون جین بوکلے ہا ۔ 1980 وچ سلام بنگلہ دیش اکیڈمی آف سائنسز دا غیر ملکی فیلو بݨ ڳیا ۔

سائنسی کیریئر

اپݨے کیریئر دے شروع وچ سلام کوانٹم الیکٹرو ڈائنامکس تے کوانٹم فیلڈ تھیوری وچ ہک اہم تے نمایاں شراکت کیتی ، جیندے وچ اینکوں پارٹیکل تے نیوکلیئر فزکس وچ توسیع وی شامل ہے ۔ پاکستان وچ اپݨے ابتدائی کیریئر وچ سلام ریاضیاتی سیریز تے فزکس نال انہاں دے تعلق وچ ٻہوں دلچسپی رکھدا ہا ۔ سلام نیوکلیئر فزکس دی ترقی وچ ہک بااثر کردار ادا کیتا ہا ، پر انہاں ریاضی تے نظریاتی فزکس کیتے اپݨے آپ کوں برقرار رکھیا تے پاکستان کوں نظریاتی فزکس وچ مزید تحقیق کرݨ تے توجہ ݙتی ۔ تاہم ، انہاں نیوکلیئر فزکس (نیوکلیئر فِشن تے نیوکلیئر پاور) کوں فزکس دا غیر روایتی حصہ سمجھا کیوں جو اے پہلا ای "تھی ڳیا" ہا ۔ پاکستان وچ وی ، سلام نظریاتی فزکس وچ ہک اہم قوت ہا ، ٻہوں سارے سائنسداناں نال جِنہاں کوں انہاں نظریاتی فزکس تے کم جاری رکھݨ کیتے متاثر تے حوصلہ افزائی کیتی ۔

سلام دا نظریاتی تے ہائی انرجی فزکس وچ ہک شاندار تحقیقی کیریئر ہا ۔ سلام نیوٹرینو دی تھیوری تے کم کیتا ہا ۔ ہک ناقابل فہم ذرہ جینکوں پہلی واری وولف گینگ پاولی 1930 دے ݙہاکے وچ پیش کیتا ہا ۔ سلام نیوٹرینوز دی تھیوری وچ کائرل سیمیٹری متعارف کرائی ۔ کائرل سیمیٹری دی شمولیت الیکٹرو ویک انٹریکشنز دی تھیوری دی بعد دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ سلام بعد وچ اپݨا کم ریاض الدین کوں ݙتا ، جِنہاں نیوٹرینوز وچ شاندار شراکت کیتیاں ۔ سلام معیاری ماڈل دی تھیوری وچ وݙے پیمانے تے ہِگز بوسنز متعارف کرائے ، جتھاں انہاں بعد وچ پروٹون زوال دے وجود دی پیش گوئی کیتی ۔ 1963 وچ سلام ویکٹر میسون تے اپݨا نظریاتی کم شائع کیتا ۔ پیپر ویکٹر میسون ، فوٹون (ویکٹر الیکٹرو ڈائنامکس) ، تے انٹریکشن دے بعد ویکٹر میسونز دے ڄاݨے ڳئے ماس دی بحالی دے تعامل کوں متعارف کرایا ۔ 1961 وچ سلام جان کلائیو وارڈ دے نال سیمیٹریز تے الیکٹرو ویک یونیفیکیشن تے کم کرݨا شروع کیتا ۔ 1964 وچ سلام تے وارڈ کمزور تے برقی مقناطیسی تعامل کیتے ہک گیج تھیوری تے کم کیتا ، بعد وچ SU(2) ضرب U(1) ماڈل حاصل کیتا ۔ سلام کوں یقین ہا جو تمام ابتدائی ذرہ تعامل دراصل گیج تعامل ہن ۔ 1968 وچ وینبرگ تے شیلڈن گلاشو دے نال مل تے ، سلام انہاں دے کم دا ریاضیاتی تصور وضع کیتا ۔ امپیریل کالج وچ رہندے ہوئے ، سلام گلاشو تے جیفری گولڈسٹون دے نال مل تے ، ریاضیاتی طور تے گولڈسٹون دے تھیورم کوں ثابت کیتا ، جو ہک بے وزن سپن صفر شے کوں تھیوری وچ ظاہر تھیوݨا چاہیدا اے مسلسل عالمی سیمیٹری دے خود بخود ٹوٹݨ دے نتیجے دے طور تے ۔ 1967۔8 وچ سلام تے وینبرگ ہِگز میکانزم کوں گلاشو دی دریافت وچ شامل کیتا ، اینکوں الیکٹرو ویک تھیوری وچ ہک جدید شکل ݙتی ، تے ایں طراں معیاری ماڈل دے ادھے حصے دی تھیوری پیش کی ۔ 1968 وچ وینبرگ تے شیلڈن گلاشو دے نال مل تے ، سلام آخر کار انہاں دے کم دا ریاضیاتی تصور وضع کیتا ۔

1966 وچ سلام ہک فرضی ذرہ تے شاندار کم کیتا ۔ سلام مقناطیسی مونپول تے سی۔وائلیشن دے درمیان ممکنہ برقی مقناطیسی تعامل کوں ݙکھایا ، ایں طراں انہاں مقناطیسی فوٹون وضع کیتا ۔

1964 وچ PRL سیمیٹری بریکنگ پیپرز دی اشاعت دے بعد ، سٹیون وینبرگ تے سلام الیکٹرو ویک سیمیٹری بریکنگ تے ہِگز میکانزم لاگو کرݨ والے پہلے شخص ہن ۔ سلام ہِگز بوسون تے الیکٹرو ویک سیمیٹری تھیوری دے درمیان تعامل کیتے ریاضیاتی پوسٹولیشن فراہم کیتا ۔

1972 وچ سلام انڈین۔امریکن نظریاتی فزکس دان جوگیش پتی دے نال کم کرݨا شروع کیتا ۔ پتی سلام کوں کئی واری خط لکھے جِنہاں وچ سلام دی ہدایت وچ کم کرݨ دی خواہش دا اظہار کیتا ڳیا ، جیندے جواب وچ سلام آخر کار پتی کوں پاکستان وچ آئی سی ٹی پی سیمینار وچ سݙیا ۔ سلام پتی کوں تجویز ݙتی جو کوئی گہرا سبب ہوسی جو پروٹونز تے الیکٹرانز اِتنے مختلف کیوں ہن تے اڃان تئیں برابر پر مخالف برقی چارج کیوں رکھدے ہن ۔ پروٹونز کوارکس تے مشتمل ہن ، پر الیکٹرو ویک تھیوری صرف الیکٹرانز تے نیوٹرینوز نال تعلق رکھدی ہئی ، کوارکس دے بارے وچ کجھ وی پوسٹولیٹ نئیں کیتا ڳیا ہا ۔ جے فطرت دے تمام اجزاء کوں ہک نویں سیمیٹری وچ ہک نال گھن آیا ونڄے ، تاں اے انہاں ذرات دیاں مختلف خصوصیات تے انہاں طاقتاں دا سبب ظاہر کر سڳدا اے جیڑھیاں او محسوس کریندے ہن ۔ ایں دی وجہ توں پارٹیکل فزکس وچ پتی۔سلام ماڈل دی ترقی تھئی ۔ 1973 وچ سلام تے جوگیش پتی پہلے شخص ہن جِنہاں نوٹس کیتا جو چونکہ کوارکس تے لیپٹونز وچ ٻہوں ملدے جلدے SU(2) ضرب U(1) نمائندگی دا مواد ہوندے ، ایں واسطے انہاں سب دے ملدے جلدے وجود ہوندے ہوسن ۔ انہاں قوارک۔لیپٹون سیمیٹری دی ہک سادہ سی حقیقت فراہم کیتی جیندے وچ پوسٹولیٹ کیتا ڳیا جو لیپٹون نمبر ہک چوتھا کوارک رنگ ہا ، جینکوں "وایلیٹ" دا ناں ݙتا ڳیا ۔

فزکس داناں دا خیال ہا جو فطرت دیاں چار بنیادی طاقتاں ہن کشش ثقل دی طاقت ، مضبوط تے کمزور نیوکلیئر طاقتاں ، تے برقی مقناطیسی طاقت ۔ سلام گلاشو تے وینبرگ دے نال 1959 توں انہاں طاقتاں کوں متحد کرݨ تے کم کیتا ہا ۔ امپیریل کالج لندن وچ رہندے ہوئے ، سلام کامیابی نال ݙکھایا جو کمزور نیوکلیئر طاقتاں دراصل برقی مقناطیسی طاقتاں توں مختلف نئیں ۔ تے ݙونہاں کوں ہک ٻئے وچ تبدیل کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ سلام ہک تھیوری فراہم کیتی جیڑھی فطرت دیاں ݙو بنیادی طاقتاں ، کمزور نیوکلیئر طاقتاں تے برقی مقناطیسی طاقتاں کوں ہک ٻئے وچ متحد تھیوݨ کوں ݙکھیندی ہے ۔ گلاشو وی ایہو کم وضع کیتا ہا ، تے اے تھیوری 1966 وچ ملائی ڳئی ہئی ۔ 1967 وچ سلام الیکٹرو ویک یونیفیکیشن تھیوری کوں ریاضیاتی طور تے ثابت کیتا ، تے آخر کار پیپرز شائع کیتے ۔ ایں کامیابی کیتے ، سلام ، گلاشو تے وینبرگ کوں 1979 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ نوبل پرائز فاؤنڈیشن سائنسداناں کوں خراج تحسین پیش کیتا تے ہک بیان جاری کریندے ہوئے آکھیا "ابتدائی ذرات دے درمیان متحد کمزور تے برقی مقناطیسی تعامل دی تھیوری وچ انہاں دیاں شراکت کیتے ، جیندے وچ ٻیّاں چیزاں دے نال ، کمزور نیوٹرل کرنٹ دی پیش گوئی وی شامل اے" ۔ سلام نوبل انعام دا تمغہ اپݨے سابقہ پروفیسر ، انیلیندرا گنگولی دے گھر گھن ڳیا ، جِنہاں اینکوں لاہور دے سناتن دھرم کالج وچ پڑھایا ہا ، تے تمغہ انہاں دے ڳلے وچ پاتا ، جیندے وچ آکھیا ڳیا جو "مسٹر انیلیندرا گنگولی اے تمغہ تہاڈی تعلیم تے ریاضی دی محبت دا نتیجہ اے جیڑھا تساں میݙے اندر پیدا کیتا ہا" ۔ 1970 دے ݙہاکے وچ سلام مضبوط تعامل کوں ہک عظیم متحد تھیوری وچ شامل کر تے طاقتاں کوں متحد کرݨ دی کوشش جاری رکھی ۔

سرکاری کم

عبدالسلام 1960 وچ پاکستان واپس ڳیا تاں جو صدر ایوب خان ولوں ݙتے ڳئے ہک سرکاری عہدے دا چارج سنبھالے ۔ سلام سلیم الزماں صدیقی کوں سائنس مشیر دے طور تے تبدیل کیتا ، تے پی اے ای سی دا پہلا رکن (تکنیکی) بݨ ڳیا ۔ سلام 500 توں زیادہ سائنسداناں کوں ٻاہر بھیج تے پاکستان وچ فزکس دی تحقیق تے ترقی دا ڄال وچھایا ۔ 1961 وچ انہاں صدر خان نال رابطہ کیتا تاں جو ملک دی پہلی قومی خلائی ایجنسی قائم کیتی ونڄے ، ایں طراں 16 ستمبر 1961 کوں اسپیس اینڈ اپر ایٹموسفیر ریسرچ کمیشن قائم تھیا ، جیندے وچ سلام ایندے پہلے ڈائریکٹر بݨے ۔ 1960 توں پہلے ، سائنسی ترقی تے ٻہوں گھٹ کم کیتا ڳیا ہا ، تے پاکستان وچ سائنسی سرگرمیاں تقریباً ختم تھی ڳئیاں ہن ۔ سلام اشفاق احمد ، ہک نیوکلیئر فزکس دان کوں سݙیا ، جیڑھا سوئٹزرلینڈ کیتے روانہ تھی ڳیا ہا جتھاں او CERN وچ شامل تھیا ہا ، واپس پاکستان ۔ سلام دی حمایت نال ، پی اے ای سی پی اے ای سی لاہور سینٹر۔6 قائم کیتا ، جیندے وچ اشفاق احمد ایندے پہلے ڈائریکٹر دے طور تے شامل ہن ۔ 1967 وچ سلام نظریاتی تے پارٹیکل فزکس وچ تحقیق دی قیادت کرݨ کیتے ہک مرکزی تے انتظامی شخصیت بݨ ڳیا ۔ قائد اعظم یونیورسٹی وچ انسٹیٹیوٹ آف فزکس دے قیام نال ، نظریاتی تے پارٹیکل فزکس وچ تحقیق شروع تھئی ۔ سلام دی ہدایت وچ فزکس داناں فزکس تے ریاضی وچ سب توں وݙے بقایا مسائل نال نمٹا کیتا تے انہاں دی فزکس دی تحقیق ہک ایسے مقام تے پہنچ ڳئی جئیں پاکستانی فزکس داناں دی عالمی سطح تے سنڄاݨ کوں اکسایا ۔

1950 دے ݙہاکے توں ، سلام پاکستان وچ اعلیٰ طاقت والے تحقیقی ادارے قائم کرݨ دی کوشش کریندے ریہے ہن ، بھانویں جو او ایویں کرݨ توں قاصر ریہے ۔ انہاں پی اے ای سی ہیڈ کوارٹرز کوں ہک وݙی عمارت وچ منتقل کیتا ، تے پورے ملک وچ تحقیقی لیبارٹریاں قائم کیتیاں ۔ سلام دی ہدایت تے ، عشرت حسین عثمانی پورے ملک وچ پلوٹونیئم تے یورینیم دی تلاش کیتے کمیٹیاں قائم کیتیاں ۔ اکتوبر 1961 وچ سلام امریکہ ڳیا تے پاکستان تے امریکہ دے درمیان ہک خلائی تعاون دے معاہدے تے دستخط کیتے ۔

نومبر 1961 وچ امریکی نیشنل ایروناٹکس اینڈ سپیس ایڈمنسٹریشن (ناسا) بلوچستان صوبے دے ہک ساحلی قصبے سونمیانی وچ ہک خلائی سہولت ۔ فلائٹ ٹیسٹ سینٹر (ایف ٹی سی) بݨاوݨا شروع کیتا ۔ سلام ایندے پہلے تکنیکی ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتے ۔

سلام پرامن مقاصد کیتے پاکستان دی نیوکلیئر توانائی دی ترقی وچ ہک بااثر تے اہم کردار ادا کیتا ۔ 1964 وچ انہاں کوں پاکستان دے آئی اے ای اے وفد دا سربراہ بݨایا ڳیا تے انہاں ہک ݙہاکے تئیں پاکستان دی نمائندگی کیتی ۔ اوں ای سال ، سلام منیر احمد خان نال شامل تھیا ۔ جیڑھا ایندا زندگی بھر دا دوست تے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی وچ ہم عصر ہا ۔ خان آئی اے ای اے وچ پہلا شخص ہا جیندے نال سلام اٹلی دے ٹریسٹ وچ انٹرنیشنل سینٹر فار تھیوریٹیکل فزکس (آئی سی ٹی پی) دے قیام دے بارے وچ مشورہ کیتا ہا ، جیڑھا ہک تحقیقی فزکس ادارہ ہے ۔ آئی اے ای اے نال دستخط شدہ معاہدے دے نال ، آئی سی ٹی پی سلام دے پہلے ڈائریکٹر دے طور تے قائم تھیا ۔ آئی اے ای اے وچ سلام اپݨے ملک وچ نیوکلیئر پاور پلانٹس دی اہمیت دی وکالت کیتی ہئی ۔ ایندی کوشش نال 1965 وچ کینیڈا تے پاکستان نیوکلیئر توانائی دے تعاون دا معاہدہ کیتا ۔ سلام صدر ایوب خان توں ۔ اپݨے ای سرکاری ملازمین دی مرضی دے خلاف ۔ کراچی نیوکلیئر پاور پلانٹ قائم کرݨ دی اجازت حاصل کیتی ۔ 1965 وچ وی ، سلام دی قیادت وچ ریاستہائے متحدہ تے پاکستان ہک معاہدے تے دستخط کیتے جیندے وچ امریکہ پاکستان کوں ہک چھوٹا تحقیقی ری ایکٹر (PARR۔I) فراہم کیتا ۔ سلام دا پاکستان وچ ہک تحقیقی ادارہ قائم کرݨ دا ہک دیرینہ خواب ہا ، جیندے کیتے انہاں کئی مواقعیاں تے وکالت کیتی ہئی ۔ 1965 وچ وی ، سلام تے معمار ایڈورڈ ڈوریل سٹون نیلور ، اسلام آباد وچ پاکستان انسٹیٹیوٹ آف نیوکلیئر سائنس اینڈ ٹیکنالوجی (PINSTECH) دے قیام کیتے ہک معاہدے تے دستخط کیتے ۔

خلائی پروگرام

1961 دے اوائل وچ سلام صدر خان نال رابطہ کیتا تاں جو پاکستان دی پہلی ایگزیکٹیو ایجنسی دی بنیاد رکھی ونڄے جیڑھی خلائی تحقیق کوں مربوط کرے ۔ 16 ستمبر 1961 کوں ایگزیکٹیو آرڈر دے ذریعے اسپیس اینڈ اپر ایٹموسفیر ریسرچ کمیشن (SUPARCO) سلام دے بانی ڈائریکٹر دے طور تے قائم تھیا ۔ سلام فوراً امریکہ ڳیا ، جتھاں انہاں امریکی حکومت نال ہک خلائی تعاون دے معاہدے تے دستخط کیتے ۔ نومبر 1961 وچ ناسا بلوچستان صوبے وچ فلائٹ ٹیسٹ سینٹر بݨایا ۔ ایں دوران ، سلام پاکستان ایئر فورس اکیڈمی دا دورہ کیتا جتھاں انہاں دی ملاقات ایئر کموڈور (بریگیڈیئر جنرل) ولادیسلاو ٹورووچ نال تھئی ۔ ہک پولش فوجی سائنسدان تے ایرو اسپیس انجینئر ۔ ٹورووچ کوں خلائی مرکز دا پہلا تکنیکی ڈائریکٹر بݨایا ڳیا ، تے راکٹ ٹیسٹنگ دا ہک پروگرام شروع تھیا ۔ 1964 وچ امریکہ وچ رہندے ہوئے سلام اوک رج نیشنل لیبارٹری دا دورہ کیتا ، تے نیوکلیئر انجینئرز سلیم محمود تے طارق مصطفیٰ نال ملاقات کیتی ۔ سلام ناسا نال ہک ٻیا معاہدہ کیتا جئیں پاکستانی سائنسداناں تے انجینئرز کوں تربیت فراہم کرݨ دا ہک پروگرام شروع کیتا ۔ ݙونہاں نیوکلیئر انجینئرز پاکستان واپس ڳئے تے SUPARCO وچ شامل تھئے ۔

سائنس کیتے وکالت

1964 وچ سلام اٹلی دے ٹریسٹ وچ انٹرنیشنل سینٹر فار تھیوریٹیکل فزکس (آئی سی ٹی پی) قائم کیتا تے 1993 تئیں ایندے ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ 1974 وچ انہاں پاکستان وچ سائنس کوں ودھاوݨ کیتے انٹرنیشنل نتھیاگلی سمر کالج (INSC) قائم کیتا ۔ INSC دنیا بھر دے سائنسداناں دی ہک سالانہ میٹنگ اے جیڑھے پاکستان آندے ہن تے فزکس تے سائنس تے ڳالھ مہاڑ کریندے ہن ۔ اڄ وی ، INSC سالانہ میٹنگز کریندا ہے ، تے سلام دا شاگرد ریاض الدین ایندی شروعات توں ایندا ڈائریکٹر ریہا ہے ۔

1997 وچ آئی سی ٹی پی دے سائنسداناں سلام دی یاد منائی تے آئی سی ٹی پی دا ناں بدل تے "عبدالسلام انٹرنیشنل سینٹر فار تھیوریٹیکل فزکس" رکھ ݙتا ۔ سالاں دے دوران ، انہاں ترقی پذیر ممالک وچ سائنس تے ٹیکنالوجی نال متعلق اقوام متحدہ دیاں ٻہوں ساری کمیٹیاں وچ خدمات انجام ݙتیاں ۔ سلام تھرڈ ورلڈ اکیڈمی آف سائنسز (TWAS) وی قائم کیتی تے سائنس تے ٹیکنالوجی دی ترقی کیتے وقف ٻہوں سارے بین الاقوامی مراکز دی تشکیل وچ ہک اہم شخصیت ہا ۔

1979 وچ قائد اعظم یونیورسٹی دے انسٹیٹیوٹ آف فزکس دے دورے دے دوران ، سلام ہک ایوارڈ حاصل کرݨ دے بعد وضاحت کریندے ہوئے آکھیا فزکس داناں دا خیال ہا جو فطرت دیاں چار بنیادی طاقتاں ہن؛ کشش ثقل دی طاقت ، کمزور تے مضبوط نیوکلیئر طاقت ، تے برقی مقناطیسی طاقت ۔ سلام ہک پکا یقین رکھدا ہا جو "سائنسی سوچ بنی نوع انسان دا مشترکہ ورثہ اے" ، تے ترقی پذیر ممالک کوں اپݨی مدد آپ کرݨ دی ضرورت ہئی ، تے ترقی کوں ودھاوݨ تے گلوبل ساؤتھ تے گلوبل نارتھ دے درمیان فرق کوں گھٹ کرݨ کیتے اپݨے سائنسداناں وچ سرمایہ کاری کرݨ دی ضرورت ہئی ، ایں طراں ہک زیادہ پرامن دنیا وچ شراکت کرݨ دی ضرورت ہئی ۔ 1981 وچ سلام ورلڈ کلچرل کونسل دا بانی رکن بݨ ڳیا ۔

موت

عبدالسلام 21 نومبر 1996 کوں 70 سال دی عمر وچ آکسفورڈ ، انگلینڈ وچ پروگریسو سپرا نیوکلیئر پالسی دی وجہ توں فوت تھی ڳیا ۔

اعزازات

سلام کوں 1971 اچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز ، 1979 اچ یونائیٹڈ سٹیٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، تے 1992 اچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی اچ منتخب کیتا ڳیا ۔ 1997 اچ ، آئی سی ٹی پی دے سائنسداناں انسٹی ٹیوٹ دا ناں عبدالسلام دے اعزاز اچ عبدالسلام انٹرنیشنل سینٹر فار تھیوریٹیکل فزکس رکھ ݙتا ۔ 22 نومبر 2009 کوں ، عبدالسلام انٹرنیشنل سینٹر فار تھیوریٹیکل فزکس دے ڈائریکٹر اصلی نوبل انعام سرٹیفکیٹ ایندے مادر علمی کوں تحفے اچ ݙتا ۔ 2011 اچ ، جی سی یو دی سلام چیئر ان فزکس ہک روزہ کانفرنس منعقد کیتی جیڑھی عبدالسلام نال منسوب ہئی ۔ عبدالسلام دے شاگرداں غلام مرتضی ، پرویز ہودبھائی ، ریاض الدین تے طارق زیدی عبدالسلام دی زندگی تے کماں تے ڳالھ کیتی ، تے پاکستان تے فزکس اچ ایندیاں کامیابیاں کوں سامݨے گھن آئے ۔ عبدالسلام کوں خراج تحسین پیش کرݨ تے میڈیا کوریج کوں کور کریندے ہوئے ، دی نیوز انٹرنیشنل عبدالسلام کوں "عظیم پاکستانی سائنسدان" قرار ݙتا ۔

1998 اچ ، ایڈورڈ اے باؤچٹ۔آئی سی ٹی پی انسٹی ٹیوٹ دا ناں ایڈورڈ باؤچٹ عبدالسلام انسٹی ٹیوٹ رکھ ݙتا ڳیا ۔ 2003 اچ  حکومت پنجاب ریاضیاتی علوم کیتے ہک بہترین ادارہ ، عبدالسلام سکول آف میتھمیٹیکل سائنسز ، عبدالسلام دے مادر علمی – گورنمنٹ کالج یونیورسٹی اچ قائم کیتا ۔

ایوارڈ تے شناخت

1979 وچ عبدالسلام کوں شیلڈن لی گلاشو تے سٹیون وینبرگ دے نال فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ عبدالسلام پہلے اعلیٰ سول ایوارڈز دے وصول کنندہ ہن – ستارہ پاکستان (1959) تے نشان امتیاز (1979) – جیڑھے صدر پاکستان ولوں عبدالسلام دیاں پاکستان کیتے شاندار خدمات کیتے ݙتے ڳئے ۔ نیشنل سینٹر فار فزکس (NCP) وچ عبدالسلام میوزیم موجود ہے ۔

فزکس وچ نوبل انعام (سٹاک ہوم ، سویڈن) (1979)

ہاپکنز پرائز (کیمبرج یونیورسٹی) "1957–1958 دے دوران فزکس وچ سب توں نمایاں تعاون کیتے"

ایڈمز پرائز (کیمبرج یونیورسٹی) (1958)

فیلو آف دی رائل سوسائٹی (1959)

سمتھ پرائز (کیمبرج یونیورسٹی) (1950)

ستارہ پاکستان ، صدر پاکستان ولوں پاکستان وچ سائنس وچ تعاون کیتے (1959)

پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ ، صدر پاکستان ولوں (1958)

جیمز کلرک میکسویل میڈل تے پرائز (فزیکل سوسائٹی ، لندن) دے پہلے وصول کنندہ (1961)

ہیوگس میڈل (رائل سوسائٹی ، لندن) (1964)

ایٹمز فار پیس ایوارڈ (ایٹمز فار پیس فاؤنڈیشن) (1968)

جے رابرٹ اوپن ہائیمر میموریل پرائز اینڈ میڈل (یونیورسٹی آف میامی) (1971)

گتھری میڈل اینڈ پرائز (1976)

سر دیواپرساد سروادھیکاری گولڈ میڈل (کلکتہ یونیورسٹی) (1977)

مٹیوکی میڈل (اکیڈمیہ نازیونالے dei لینسی ، روم) (1978)

جان ٹورینس ٹیٹ میڈل (امریکیکن انسٹی ٹیوٹ آف فزکس) (1978)

رائل میڈل (رائل سوسائٹی ، لندن) (1978)

نشان امتیاز ، صدر پاکستان ولوں پاکستان وچ سائنسی منصوبیاں وچ شاندار کارکردگی کیتے (1979)

آئنسٹائن میڈل (یونیسکو ، پیرس) (1979)

شری آر ڈی برلا ایوارڈ (انڈیا فزکس ایسوسی ایشن) (1979)

آرڈر آف اینڈریس بیلو (وینزویلا) (1980)

آرڈر آف استقلال (اردن) (1980)

آرڈر آف میرٹ آف دی اٹالین ریپبلک (1980)

جوزف سٹیفن میڈل (جوزف سٹیفن انسٹی ٹیوٹ ، لجوبلجانا) (1980)

فزکس وچ شاندار تعاون کیتے گولڈ میڈل (چیکوسلواک اکیڈمی آف سائنسز ، پراگ) (1981)

پیس میڈل (چارلس یونیورسٹی ، پراگ) (1981)

ڈاکٹر آف سائنس ، یونیورسٹی آف چٹاگانگ توں (1981)

لومونوسوف گولڈ میڈل (یو ایس ایس آر اکیڈمی آف سائنسز) (1983)

پریمیم امبرٹو بیانکامانو (اٹلی) (1986)

ڈائمی انٹرنیشنل پیس ایوارڈ (بنگلہ دیش) (1986)

فرسٹ ایڈنبرگ میڈل اینڈ پرائز (اسکاٹ لینڈ) (1988)

"جینوا" انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ آف پیپلز پرائز (اٹلی) (1988)

آنریری نائٹ کمانڈر آف دی آرڈر آف دی برٹش ایمپائر (1989)

کٹالونیا انٹرنیشنل پرائز (سپین) (1990)

کوپلے میڈل (رائل سوسائٹی ، لندن) (1990)

عبدالسلام دے ناں تے ایوارڈز

عبدالسلام ایوارڈ (جیکوں سلام پرائز وی آکھیا ویندا ہے) ہک ایوارڈ ہے جیڑھا طبیعی تے قدرتی سائنس وچ اعلیٰ کامیابیاں تے تعاون کوں منݨ کیتے قائم کیتا ڳیا ہے ۔