طفیل بلوچ

لکھت: خان زادہ نجم الدین خان

کتاب ہنڄوں تھئے سمندر دا مسودہ جدوں میرے سامݨے دیباچہ لکھݨ لئی آیا تے میں ایکوں کافی ݙیہارے پڑھن توں بنا ای اک پاسے رکھ چھوڑیا دراصل ایہدے تخلیق کار طفیل بلوچ ہوریں میرے نکے بھراکوں جئے تے فاروق بلوچ دے وݙے بھرا نے فیر شکلوں صورتوں وی کوئی شاعر قسم دی شئے نئیں ڄاپدے پر ایہہ سمجھ لو گھر دی دال مرغی برابر۔ اک تے دفتری کماں دی زیادتی تے ݙوجھا اھلس کافی دیہاڑے پڑھݨ کوں دل ای نہ کتا اک دیہاڑے ہور کوئی کم نئیں سی تے وقت ٹپاوݨ دی خاطر طفیل بلوچ دے مسودہ کوں پڑھݨ شروع کیتا۔ ٻس اللہ کوڑ نہ مروائے فیر چھڈیا نہ ڳیا اندروں اندر اک بھانبھڑ جیا ٻلدا رہیا تے میں اینویں پڑھدا رہیا۔ سمجھ نئیں سی آؤندی کہ آپݨا طفیل بلوچ تے اینے رنڳاں وچ رنڳیا ہویا۔ صوفیانہ شاعری دا پورا رنگ تے فیر کسے استاد توں بغیر ایناں ݙونگھیاں ویناں دا شاعر چھپا کتھے رہیا اندرو اندر انہاں درد مند پر منہ تے ہاسے عشق حقیقی دا ایناں غلبہ پر ظاہروں اک عام دنیا دار۔ ہر دکھ ہر درد کوں ہس تے ڳل نال لایا تے فیر ایس لئی ایس کتاب دا ناں ہنڄوں تھئے سمندر رکھ چھوڑئیا۔ پر میں ایس دل دی کی کراں جئے میکوں آکھا اے کہ اے تے اک چنتہ اے۔ اے آوݨ والے ویلھے دی چنتہ جیڑھی ودھیں جاناں دی چنتہ میکوں ایس کلام وچ طفیل ہوریں وی چنتے وچ نظر آؤندے نیں تے میں وی ایس کلام کوں چنتہ ای سمجھدانواں تے طفیل تے ایکوں ہنڄوں تھئے سمندر دا ناں دے دِتا اے۔ تے چنتے دی وجہ توں ہنڄوں تھئے سمندر دسݨا چاہندا اے۔

                       ایہدے اک گیت دا نمونہ دیکھو:

میکوں کھا ڳئے ماہی تیݙے چنتے وے

میں ونڄاں تاں ونڄاں ہݨ کِنتے وے

                       اک ہور گیت کوں ویکھو:

تو ہے چمن دا کھلڑا پھل ماہی

تیکوں ݙیکھاں میں بݨ بلبل ماہی

                       فیر صوفیانہ رنگ ویکھو:

ایہا منت میں تے لا امڑی

میکوں رنگ پور نہ پرنا امڑی

                       اللہ دے حضور عاجزی دا رنگ ویکھو میں سر وچ مٹیاں پا کے رونواں در تیݙے تے آ کے۔ رونواں۔ طفیل بلوچ آپݨے ہر گیت وچ اک نویں گل کردا نظر آؤندا اے۔ طفیل وقت دی چنتہ وی کر رئیا اے ہنڄوں تھئے سمندر یعنی دکھاں کوں سمندر دی تشبیہ دے رئیا اے۔ کیوں جے طفیل بلوچ ہوراں نیں ساری حیاتی بڑا برا وقت ویکھیا اے تے بچپن تو باپ دے مہربان سائے توں محروم ہو گئے تے فیر جدے ول آپݨے شوق دی تکمیل لئی گئے اوہنے حوصلہ شکنی کیتی تے فیر کسے نے اصلاح دی تھاں آپݨا ناں چھاپ دتا تے کسے نے آپݨا۔ پھر دھن حوصلہ ایس نوجوان دا اے ایناں سارے زخماں نے ایدی راہ کوں نہ ݙکیا تے آپݨی کوشش نال اڳے کوں ودھدا رہیا تے فیر آپݨی پہلی منزل یعنی ایس کتاب دی تکمیل تک پہنچ ڳیا۔ ایہدا کجھ کلام تے ریڈیو پاکستان توں نشر ہو ریئیا اے جیڑھا لوک ادب وچ اک وادھا اے۔

                       پر طفیل دی اک نویکلی ڳل اے وی ہے کہ سرائیکی گیتاں دی اے مکمل کتاب سامݨے لے کر آرئیا ہے پہلوں میرے خیال وچ سرائیکی گیتاں دی کتاب منظر عام تے نئیں آئی۔ ایس گلوں ایس نویں صدی ملینم دی اے اک نویں کتاب ہووے گی۔ اک تے سرائیکی ویسے بڑی مٹھڑی زبان اے دوجا طفیل ہوراں نیں اکھراں دے چناؤ پڑچول وچ وی کمال کیتا اے۔

                       جیویں ایس گیت کوں تکو۔

اکھیں رو رو تھئے چک چل ماہی ہݨ چک

                       چل اک نویکلا اکھر اے۔ طفیل دے گیتاں وچ اوندے وسیب دی لچاری غربت محرومی توں علاوہ محبوب دے نخرے بے وفائیاں دا بڑا سوہݨاں اظہار نظر آؤندا اے۔

                       مثال دے طور تے۔

اساں مست الست دامانی ہیں

اساں دھرتی دی گل وچ گانی ہیں

ساݙی تس وچ وی ٻہوں چس ݙسے

نہ ساݙی اکھ وچ ہنج دی خش ݙسے

تسے رہ کے وی شادمانی ہیں

                       تے اک ہور رنگ محبوب نال پیار کرݨ دا

شالا جیویں جٹی رانی میکوں لسی ناں پلا

متھے وٹ وی نہ پا ذرا کھل کے الا

                       گیت وچ خط دی تانگھ دی اظہار ویکھو۔

تیݙے راہ دو کراں میں بھتھ جانی

میکوں بھیج توں پیار دا خط جانی

                       طفیل دے کسے کسے گیت وچ معصومیت دا رنگ وی نظر آندا اے

تیݙی ہر ڳالھ تے اعتبار کیتا ہم

میں چھوڑ کے زمانہ تیکوں پیار کیتا ہم

                       محبت دی اظہار دی اک ہور رنگ

میں اݙاں بݨ کے پتنگ اڑیو

میکوں کیتا ہوا ݙھڈھا تنگ اڑیو

                       طفیل بلوچ دی شاعری وچ جتھے روہ روہی تھل دامان دے حسن دی نازلی نظر آندی اے اتھے ڈیرہ اسماعیل خان دے نالوں وڳدے دریا سندھ دا اکھڑ پن تے غرور وی جھلکدا نظر آؤندا اے۔ مثال طور تے اے گیت ویکھو:

توں بے شک میکوں بھلا ݙے وے ماہی

میکوں میݙے چھلڑے ولا ݙے وے ماہی

فیر محبت دا ایناں نرم لہجہ سرائیکی زبان دی پہچاݨ نظر آندے

دیرے دیاں ڳلیاں اچ یار ڳولاں ودی میں

یار ڳولاں ودی دلدار ڳولاں ودی میں

پُھلاں والی پُھلاں دے ہار ݙتی ونڄ

پُھلاں دے بہانے دیدار ݙتی ونڄ

میکوں آپݨا یار بݨا چا ڳل آپݨے دا ہار بݨا چا

اکھیں راہواں بھال کھڑوندن

دل دا ݙے سب حال کھڑوندن

مِٹھا مِٹھحا میکوں منٹھار لڳدا

مِٹھا میݙے دل دا قرار لڳدا

                       ہر گیت آپݨے اندر اک نویں سوچ تے نویکلا رنگ رکھدا اے طفیل بلوچ کوں اناں گیتاں دے ذریعے اظہار دا بڑا سوہݨا موقع ملا ہویا ہے۔ اک ہور گیت ویکھو:

آ توں میݙے اندر ݙیکھ

ہنڄوں تھئے سمندر ݙیکھ

                       اے سارے گیت آپݨے آپݨے رنڳاں وچ نکھرے ہوئے جاپدے نیں۔ طفیل بلوچ دا ہر گیت نویں انداز تے مٹھڑے رس نال بھرا ہویا نظر آؤندا اے۔ طفیل بلوچ اک دکھی عاشق نئیں نظر آؤندا اوھدا دل خدا دی خدائی وچ معاشرے دے طبقاتی فرقاں تے وی روندا اے تے پھٹ پوندا ہے۔                     اتھے اے گیت ویکھو:

ہر کوئی جیوے سکھ دا جیوے

کئیں کوں شالا کجھ نہ تھیوے

                       مکدی ڳل طفیل بلوچ دی گیت دی شاعری وچ حیاتی دے سارے رنگ نظر آؤندن آخر وچ میری دعا اے اللہ آپݨے حبیب دے صدقے طفیل ہوراں کوں دنیا دے ایس مشن وچ ہور بڑھوتی دیوے تے ایناں دیاں سوہݨیاں لکھتاں چھپ تے سامݨے آؤندے رائین۔

حوالہ

(کتاب : جدید سرائیکی شاعری ، مرتب : ڈاکٹر خالد اقبال، عبدالباسط بھٹی) (ناشر: جھوک پبلشرز ملتان)