شمس تبریز دی کہاݨی

THE LEGEND OF SHAMS TABREZ

( ترجمہ): جیویں جالندھر دے ہک نٹ بیان کیتی۔

ایں ناں چڑھے صوفی بزرگ بارے جہڑی روایت لوکاں دی زبان اُتّے ہے ۔ ایہ کہاݨی اُوندی وِڳڑی ہوئی ہک شکل ہے ۔ توجہ دے قابل ڳالھ ایہ ہے جو اِتّھاں اُنھاں دی کَھل لہیجݨ اَتے اُنھاں دے ٹُردے پھردے رہݨ دا واقعہ ملتان اِچ تھیوݨ دا آکھیا ڳے اَتے اُتھائیں ایں ناں دے ہک بزرگ دی خنگاہ ؍مقبرہ وی ہے ۔ اُنھاں دا سِجھ کنوں مچّھی (یا ݙاند) بُھنّݨ دا واقعہ وی اینہی جاء بیان کیتا ویندے ۔ ملتان وچ جو ایݙی سخت گرمی ہوندی ہے ‘ اوندی وجہ ایہو ݙوجھا واقعہ ݙسایا ویندے ۔ اصل اِچ ایہ کہاݨی روم اِچ موجود قونیہ دی ہووݨی چاہیدی ہئی ۔ جتھّاں شمس تبریز حیاتی گزاری اَتے مر سُتّے ۔ ݙوجھی جِلد اِچ صفحات404تے 573اُتے ایں بارے ݙسّیا ونڄ چُکے ۔

) ہیٹھ لکھاوت بارے آخر تے ݙیکھو: ش م)

مولانا شمس الدین محمدتبریزی ‘ جلال الدین رومی دے مرشد ہَن۔ رومی آپݨی ہک کتاب ؍لکھت ’’دیوان شمس تبریزی‘‘ اِنھاں دے ناں لائی ہے ۔ صوفیاں دیاں ݙو ٹولیاں وچکار جھیڑیاں وچ ‘ جیندے وِچوں ہک ٹولی دے مہاندرے شمس تبریزی اَتے ݙوجھی دے مولوی رومی دے پُتر علاء الدین محمود ہَن ۔ 1247ء وچ شمس تبریز کوں قونیہ دے ہک کھوہ وچ سَٹ کے مار گھتیّا ڳیا ۔

ملتان وچ ہک ناں چڑھیا شیعہ خاندان ہے جہڑا آپ کوں ملتان دے ہک بزرگ شمس تبریزی دی اولاد آہدے ۔ 1787ء اِچ ایں خاندان دے ہک بندے ایں بزرگ دی خنگاہ اُتّے ہک وݙا روضہ اُسروایا ہا ۔ ہولے ہولے ایہ مقامی شمس تبریز اصلی شمس تبریز نال رَل مِل ڳیا اَتے اُوں روضے تے اُوندے متولّیاں کوں ٻہوں فیدہ تھیا اینویں نظر دے جو روضہ اُسرواوݨ آلے دا مقصد وی ایہو ہا۔

(پُورن بھگت دے قصّے حکایت نمبر34جلد دوم دے مصرع نمبر 310صفحہ404اُتّے ٹمپل لکھے:

؎                                          شمس تبریز مارا وچ ملتان دے کھل دِتّی بُھنس بھرائے

------

ہیٹھ لکھت اِچ ٹمپل لکھدے:

ایندے وچ مسلماناں دی حکایت موجود ہے ۔ شمس الدین محمد تبریزی ‘ جیکوں شمس تبریز آہدن ‘ اوہ قونیہ دے صوفی درویشاں دے فرقے دے بانی جلال الدین رومی دا مرشد ہا ۔ ایکوں (مولوی رومی دے پُتر) علائو الدین محمود کھوہ وچ سٹ کے قتل کر ݙتّا۔ کہاݨی ایہ مشہور ہے جو اوہ ایندے بعد آپݨے ہتھاں اِچ آپݨی کھل چا کے چار ݙینہ ٻاہر ٹُردا پھردا ریہا ۔ اُوندے خاندان دے لوکاں جہڑے ملتان دے شیعہ ہَن ۔1787ء اِچ اُنہاں ‘اِنہاں دا ہک مزار بݨوایا ۔ متن وچ ایہو حوالہ ہے۔

ٹمپل اُونہی جلد اِچ صفحہ573اُتّے لکھدے :(مصرع نمبر670)

؎                                          پھر بِیکھت پیا شمس تبریز نوں جو پُٹھی کھل لے آئے

ہیٹھ لکھت اِچ ٹمپل لکھدے:

شیخ حسین حلاج بیزی جیکوں عام طور تے منصور حلاّج تے مختصراً منصور آہدن ‘ تے شمس الدین محمد تبریزی ‘ جیکوں زیادہ تر شمس تبریزی آہدن ۔ مسلماناں دے دو صوفی گروہاں دے عظیم شہید ہِن ۔ بغداد دے اٹھارہویں عباسی خلیفہ المقتدر باللہ (919ء۔922ء) نے منصور کوں مروا ݙتّا ۔ شمس تبریز کوں قونیہ وچ مخالف صوفی گروہ نے 1274ء اِچ قتل کر ݙتّا ۔ جیندی قیادت علائو الدین محمود پیا کریندا ہا جو آپ قونیہ دے صوفی درویشاں دے بانی مولانا جلال الدین رومی جیکوں عام طور تے مولوی رومی آہدن ‘ دا بھتریجا ہا ۔ اُوندے زندہ پھرݨ دا واقعہ محض کہاݨی ہے۔)

متن

ذکر کرامت شمس تبریزی صاحب

مولا دی رضا دا دَم جومارے

اللہ اوہدے بگڑے کم سنوارے

فیضوں سے جہان جن کو لبریز

ہئے یارو اوہ پیر شمس تبریز

5                                          ملتان میںبزرگ جیہڑے مشہور

                                               اُن میںہئے بیان اِن کا مذکور

                                               ملتان میں سا اِک نواب ہوئیا

                                               اکلوتا پسر تھا اوہدا موئیا

                                               نواب غمیں جو ایہنے پائیا

10                                      حکم اپنے سے مُردا نوں جلائیا

                                               ایہ کہا کہ ’’میرے حکم سے زندہ ہو‘‘

                                               کیوں نا کہا کہ ’’خدا کے حکم سے زندہ ہو‘‘؟

                                               علماء نے کری ‘ ایہ نکتہ گیری

                                               ہئے گی ایہ خلاف شرع پِیری

15                                      ناظر دا حکم ایہ پُکارا

                                               ’’ایہدا چمڑا تارو سارا‘‘

                                               جَلاّد نا کر سکا جو تعمیل

                                               تب پیر ایہ بولا کرکے تعجیل

                                               ’’میںچمرا اُتار دیواں تینوں

20                                    تکلیف نا یار ہووے تینوں

                                               اِس چُٹکی سے پوستان اُتارا

                                               اللہ نوں یاد کر سِدھارا

                                               جد بھکھ نے بہت کچھ ستائیا

                                               مچھی کچھ کہیں سے لائیا

25                                    بُھنّن نوں جو اُس دے ہوئیا تیار

                                               نفرت سے ہٹا دیا اہلِ بازار

                                               سورج نوں پُکارا ہو کے لاچار

                                               ’’ہم نام دی لاج رکھ دے ‘ تُوں یار‘‘

                                               کہندے ہین کہ نیچے نیّر آئیا

30                                    اور پیر دی مچھی نوں بُھنائیا

                                               ملتان دی گرمی دی شکایت

                                               مشہور رہئے ‘ پیر دی کرامت

                                               ملتان میں عام خاص دے کول

34                                    فیروزی روضہ اُن کا سا ڈھول

                                                                                               (آکھیا ویندے جو ملتان دے گورنر دیوان ساوݨ مل (1829ء تا1844ء) دے زمانے وچ شاہ شمس دا روضہ اُساریا ڳیا ہا ۔ ش م)

(حکایت نمبر43۔ جلد سوم)

حوالہ

وسیبی قصے، ترجمہ /لکھت وٹاندرا :  شوکت مغل ، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ‘ ملتان