شاہی طبیب

شاہی طبیب دا ہووݨ درحقیقت درباری دی تکمیل ہے ۔ ہر بادشاہ اپݨے کیتے ہک تجربہ کار تے مستند طبیب رکھیندن ۔  ایہ سلسلہ ہُݨ وی جاری ہے ۔ قصّے کہاݨیاں وچ شاہی طبیب دا کردار ݙوں طرح نشابرتھیندے۔ نمبر ہک تاں ایہ واقعی دربار نال جُڑیا ہویا طبیب ہوندے تے ایندے ہتھوں ݙوطریقے نال کم تھیندے ۔ بادشاہ ، ملکہ، شہزادہ یا شہزادی دے بیمار تھیوݨ تے ایہ ہک خاص نسخہ بݨیندن تے اوں نسخے کیتے خاص پاݨی ،جڑی بوٹی یا کئی ٻہوں اݨ مُل شے دا ناں ݙسیندن جیندی ڳول دے نال کہاݨی ٹُر پوندی ہے ۔ بادشاہ اعلان کروا ݙیندے جو جیڑھا شخص او شے گھن آسی تاں اونکوں منہ منگیا انعام ݙتا ویسی تے کݙاہیں کݙاہیں شہزادی دے بیمار تھیوݨ نال اوندا ساک تے اَدھ راج ونڈݨ دا وی اعلان کر ݙیندے ، جیندے توں ہک مہم جوئی آلی کہاݨی ٹُردی ہے تے کوئی شہزادہ یا کہاݨی داکوئی بہادر ہیرو ٻہوں سارے بھوڳ بھوڳݨ دے بعد او شئے حاضر کریندے تے طبیب نسخہ بݨیندے جیندے کھاوݨ یا ورتݨ نال شہزادی ٹھیک تھی ویندی ہے ۔ ’’بھلو بھلی دااَنت نئیں‘‘ وچ ایجھی اِی کہاݨی پیش کیتی ڳئی ہے۔

شکاری ، شاہی حکیم کنوں پُچھیا:

شہزادی کوں کیا تکلیف ہے؟

کجھ نہ پُچھ ۔ طبیب جواب ݙتا۔

’’خون دی خرابی توں جسم تے پھوڑے نکل آئے ہن۔ ٻہوں چارہ کیتے پر اصلوں اَرام نئیں آیا ۔ اُلٹا پھوڑے بروڑیاں بݨ ڳیاں تے ہُݨ اُنہاںپھٹاں وچوں ککا پاݨی پیا وڳدے ۔ جیندی تکلیف توں شہزادی لاغر تھی ڳئی ہے ۔ ٻس ایندا ہک علاج باقی ہے ۔ پر ہے ٻہوں مشکل‘‘۔

’’تاں تریاق والی ڳال اے ۔ آخر ساکوں ݙسائو او کیڑھی دوائی ہے ؟ کتھوں مِلدی ہے۔؟‘‘۔ سوار پُچھیا

’’اِتھوں ہزار کوہ دور سرحدی پہاڑاں وچ ہک گرم پاݨی دا چشمہ ہے۔اوں چشمے دے پاݨی وچ گندھک تے ݙوجھیاں کثافتاں شامل ہِن ۔ شہزادی اوں چشمے دے پاݨی نال غسل چا کرے تاں اللہ دے فضل نال ٹھیک تھی سڳدی ہے۔‘‘(35)

طبیب دیاں ایہو جیہاں تدبیراں دے ذریعے ڳالھ اڳوں تے ٹُردی ہے تاں کوئی مہم جو ہیرو اڳوں آندن تے شہزادیاں ، بادشاہواں دے علاج معالجے کیتے پندھیڑو تھی ویندن تے ایندے نال اِی ہک مہم جوئی کہاݨی منڈھ پکڑیندی ہے۔

کݙاہیں کݙاہیں ایں وی تھیندے جو شاہی تے مستند طبیب کما کما تے تھک ہُٹدن پر شہزادی ، ملکہ یا بادشاہ یا شہزادے کوں اَرام نئیں آندا تے پورا شہر اپݨے شاہی فرد دے بیمار تھیوݨ تے پریشان ہوندے تاںکوئی ہیرو اُتھاں اپڑدے جینکوں جنگل وچوں پندھ کریندے کوئی کہیں جن ، پکھی یا بزرگ دے ذریعے پتہ لڳدے جو ایندا تریاق کیا ہے تے وَل او ہیرو طبیب تے حکیم دا ویس وَٹا تے شاہی محل پُڄ ویندے ۔ پہلے اِیݙوں اُݙوں دے حیلے کریندے تے وَل کجھ ݙینہاں بعد او نسخہ ورتیندے تاں شاہی فرد بالکل ٹھیک ٹھاک تھی ویندے جینویں طاہر غنی دی بیان کردہ کہاݨی ’’بھلا تے بُرا‘‘ وچ ’’بھلا‘‘ کوں جنگل وچوں ہک دھیہ تے جن دی ملاقات دے ذریعے پتہ لڳدے جو اوں شہزادی کوں جیندے تے جن عاشق ہے اونکوں کینویں اَرام آسی تے وَل ’’بھلا‘‘ اوں ملک وچ پُڄ ویندے تے طبیب بݨ تے شاہی محل وچ حاضر تھیندے تے شہزادی دا علاج کریندے۔

سرائیکی لوک قصیّاں وچ عام سیاݨے حکیماں تے سنیاسیاں دیاں قصّے تے قصوصے وی مقبول ہن جینویں ’’بادشاہ آپ اللہ‘‘ وچ ایم بی اشرف دی کہاݨی ’’حسن شیر تے بائو بیر‘‘ وچ ٻہوں ساری اںدوائیاں ڳݨوائیاں ڳن۔

ڄموں،کھجی ، اوب ، انار ، پت پاپڑ شربت دینار ، گل گلاں کرگشت اچار ، اکلی اک ، دھمان ، سنوار ، دھنورا دھوپ اَتے جوکھار ، سندل نیلوفر ، عباب ، ہوڈل ، پپن پھل غلاب ، ستیاناسی گورکھ پان ، سونف سنوار تے سورنجان ، جل وتری تے خوب کلاں ، لونگ ، سپاری حولنجان ، شعلب لوی ، پٹھ کڈھماں، رسوت ، بسوت تے کڑتحاں ، کمرکس نے ولھ کنڈ یاری ، کتھار چونا لونگ سپاری ، جیرا ، جو ، جوائن ، کٹھی ، کالی مرچ ، چنواٹھ ، ملٹھی بکھڑا ، گگل ، سندئھ ، بسواس ، سنجی ، مینئاں تے خشخاس ، بیرم ڈندئی، گیوروگیری ، ساجو ، چوڑ تے ون ویڑی، چے پھل ، عقر قرہا ، کنجوہا ، سچن لون ، صدف ، تے گوہا امبر ، مشک اَتے کستوری ، کھیرا کشمیری ، دستوری ، پھل ودھوے ، لال لکھانہ ، گل قند ، سنگرف تے بھی ڈانہ ،گل زنبق تے زرد ہلیلہ ، بھیڈک تے بھوئیں پھوڑ ، کریلا ،نتم بلنگو ، تارا میرا ، گال جنگی تے گوند کتیرا ، سنبوبرگ ، تے برگ دا شیرا ، تیوتے زعفران ، مھیلا ، پتھر چٹ، چنار، بلیلہ ، چے پھل سک ، سنلہ وہیلہ سک انار ، پپستیہ، کھبرا ، جو تے وَل اجوائین تے جیرا ست گلو ، سمندر سوک ، خنطل تخمی ، رتن جوت قلمی ، شورہ ، اندریں جَو ، پان پپیستیہ ، پین دی وائو لیئو ، بنولی ، پیر ،پپوٹی ، کھمبی ، سیٹوں تے کھیوپوئی، چوہے کیر ، ہانسا ، بانسائے ، ہائوبیر۔‘‘

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان