شاعری دا جائزہ تے اقسام

سرائیکی زبان دی شاعری دا ویورا کریجے تاں ایندی سب توں وݙی صفت اظہاردی سادگی تے سچائی ݙسدی ہے ۔ آسمانی ‘ ہوائی تے غیر حقیقی  ڳالھیں کوں موضوع بݨاوݨ دی بجائے پوری شاعری دا مزاج حقیقت پسندانہ تے ایندا رشتہ اپݨی دھرتی نال پوری طرح ڳنڈھیا نظر آندے۔ زمینی حوالے ‘ وسیبی علامتاں تے سنڄاپو صداقتاں کوں شاعری دی بنیاد بݨایا ڳے۔ ایجھاں ڳالھیں جیکوں نہ عقل منے نہ دل انھاں دا ایں زبان دی شاعری وچ وجود کینی۔ ایں اہتمام کوں اکثر منظوم لوک داستانیں وچ وی سامݨے رکھیا ڳے حالانکہ داستاناں وچ ایجھے مواد دا بیان نہ کرݨ ݙاڈھا ݙکھا ہے ۔ ایں زبان وچ لکھیے ڳئے منظوم ڈرامے وی معاشرتی تے سماجی مسلیاں تے حقیقی رویاں دی نشاندہی کریندن۔ سرائیکی شاعری دی زبان ہر عہد وچ چونویں تے مٹھی ماکھی ملدی ہے ۔ لڳدے جو شاعر لفظاں دی چوݨ وچ منڈھ لا توں ݙاڈھے اُشاک ہن۔ سلاست تے روانی ٻہوںہے۔ رعایت لفظی تے من بھاوݨیاں تشبیہات دا استعمال سرائیکی شعراء دا بھاوناں وتیرہ ریہے۔ انسانی رشتیاں دے حوالے نال انسانی جذبات دا اظہار ایں سوہݨے طریقے تے سرائیکی زبان دے شعری ادب وچ ݙسدے جو ایندے مثال نیں ملدی۔ حضرت غلام فریدؒ ‘ حضرت سچل سرمستؒ ‘ میاں لطف علی ‘ علی حیدر ملتانی ‘نوروز تے خرم بہاول پوری جئیں شاعراں انسانی محسوسات دے اندر ٻہہ تے لفظاں دیاں اے مورتاں جوڑن۔ انھاں شاعراں دا کلام کہیں ݙوجھی زبان دے مقابلے وچ رکھیا ونڄ سڳدے ۔ فطرتی تے قدرتی مناظر دا بیان ایں شاعری وچ سب توں زیادہ ہے۔ روہی دے ٹٻے ‘ دریادیاں چھولیاں ‘ ساوݨ دے بدلاں دی رم جھم ۔ امباں دے باغاں وچ پینگھاں دے جھوٹے ۔ پورب تے ݙکھݨ دیاں ٹھڈیاں ہیلاں دے تذکرے تھل بیابان میدان پہاڑاں دے قدرتی مناظر ‘ ایں زبان دی شاعری دی سُنڄاݨ ہن۔ موسیقیت سرائیکی زبان دا خاصہ ہے پُراݨے ویلے دیاں چھپیاں ساریاں کتاباں وچ کافیاں دے اُتے انھاں دا راڳ تئیں درج کرݨ دا اِتھاں رواج ہئی ۔ اکثر وݙے شعراء علم موسیقی توں واقف ہن۔ او شاعری وچ مترنم تے موسیقیت نال بھریاں رڄیاں بحراں دا استعمال کریندے ہن۔ سرائیکی شاعری کوں درد تے سوز دی شاعری وی آکھیا ڳے ۔ کافیاں ݙوہڑے تے ݙوجھیاں اصناف وچ فراق ‘ جدائی ‘ مونجھ ملال دے وپرے تے ہنجوں ہوکے ملدن۔ ایندے علاوہ سرائیکی مرثیے مصائب تے سوز دے بیان وچ کمال حاصل کیتے۔ ہند سندھ تئیں دیاں عزاداریاں دی محفل وچ اپݨی اثر انگیزی دے جادو جڳائین۔ ملتان دا مرثیہ لکھنؤ دے واسیاں کوں ٻک ٻک ہنجوں رویندا رہ ڳئے۔ ایں زبان دا عشقیہ تے رومانی ادب وی اپݨی ہک نویکلی سرمستی رکھدے۔ عشقِ حقیقی تے عشقِ مجازی دے وݨڄ وپار سرائیکی شاعری دی روح ہن۔ تصوف تے معرفت دے بیان وچ زبان ٻہوں وݙی ادبی ریت رکھدی ہے ۔ ایندے شعری ادب دا آغاز وی مذہبی تے فقہی رسائل تے مسائل دیاں درستی دینی کتاباں توں تھئے ۔ نور نامے ‘ معراج نامے ‘ مسیت نامے ‘ نجات المومنین جیہاں کتاباں ایندے مذہبی ادب کوں ہک ممتاز مقام بخشے۔اسلامی روایات اخلاقی اقدار تے معاشرے دی اصلاح سرائیکی شاعری دا ہک خاص موضوع ہے ۔ تہذیبی تے ثقافتی سطح  تے وی ایں زبان اپݨی معاشرت دی عکاسی وچ ہک نمایاں کردار ادا کیتے۔ ایندے جنگ نامے ، واراں ‘ مثنویاں تے ٹپے کئی تاریخی واقعات کوں ہمیشہ ہمیشہ کیتے اپݨی ٻکل وچ سانبھ گھدے۔ ایں زبان دی شاعری چھڑی ہنجوں تے ارداساں دی شاعری نیں بلکہ ایں وچوں لوکاں کوں اُمید ‘ آس دے خوشی دے سنیہے وی ملدن۔ اے شاعری ہاسے تے کھل دیاں سوغاتاں وی ہمیشہ کنوں ونڈیندی آئی ہے ۔ ایندی مزاحیہ شاعری کوں کہیں طرح نظر انداز نیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ایں زبان تقریباً تمام قدیم تے جدید اظہار دے سانچے ورتین۔ کجھ اصناف خالصتاً اپݨا وی ایں پیدا کیتن جیکوں مقبولیت وی حاصل تھئی ہے ۔ سرائیکی زبان دا شعری ادب ٻہوں وسعت تے وݙائی رکھدے ۔ اساں اینکوں موضوع دے اعتبار نال پنج وݙے عنواناں اِچ تقسیم کر سڳدے ہیں۔

(1) مذہبی شاعری                                (2) صوفیانہ شاعری  

(3)عاشقانہ شاعری                           (4) مزاحیہ شاعری

(5) ملی شاعری

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان