شادی دیاں رسماں

منگݨی

ایہ رواج صرف ساݙے علاقے دا نی ہر پاسے جتھاں وی اولاد جوان تھئی پیئو ماء انھاں دے سِر اُتے سہرا ݙیکھݨ دا خواب ݙیکھݨ شروع کر ݙتا ۔ بھانویں ٻال روٹی کماوݨ جوڳا ہے تے بھانویں نی ، ماء آکھسی اچھا خیر ہے روزی رب ݙیندے اساں بُھک پے مردوں جو آوݨ آلی اَپݨا داݨہ پاݨی نال تاں گھن آسی ۔ تھیندا اے ہے جو ہک دی بجائے ݙوں من کھٹو رَل ویندن ۔ وَل وقت دے نال ترائے چار ؟۔ حالانکہ والدین اولاد دی روزی بارے پہلے سنجیدگی نال سوچن، وَت شادی بارے بعد اِچ ، پر اکثر ماواں تاں بچپن اِچ اِی اولاد دا رشتہ طے کر گھندین ۔ وݙے تھی تے وَل اگر ݙوں اِچوں ہک ایں شادی توں انکار کرے تاں ݙوہیں گھریں اِچ محبت دی بجائے بدمزگی تھی ویندی اے ۔ ایں سانگوں چنگا ایہو ہے جو جئیں ویلھے اولاد دی شادی کرݨی ہووے ، رشتہ طے وی اوں ویلھے دے حالات اَتے حیثیت دے مطابق کیتاونڄے تاں بہتر ہوندے۔

ماواں بھیݨیں کوں ، پُتر بھرا دی شادی دی دھی ہے تاں فرض لہاوݨ دی ٻہوں فکر ہوندی اے۔ جئیں ویلھے رشتہ طے تھی ویندے تاں منگݨی یا نکاح دی تریخ رکھ ݙتی ویندی ہے ۔ پُتر دی رسم ہے تاں تریخ رکھݨ دے ݙینہ کنوں ڈھولکی وڄݨ پئے ویندی اے ، حق ہمسائیاں ، رشتہ دار چھوٹیاں وݙیاں گھر دے صحن اِچ رَل ٻہندین اَتے سہرے آہدین ۔ چھوہر آلیاں آہدن:

چِٹا ککڑ بنیرے تے کاسنی دوپٹی والئی

منڈا صدقے تیرے تے

ساری کھیݙ لکیراں دی

گݙی آئی ٹیشݨ تے

اَکھ بِھج ڳئی ویراں دی

گݙی آ ڳئی ٹیشݨ تے

پرے ہٹ وے بابو

سانوں ماہیا ویکھݨ دے

چھوہر چھوہریں دے رشتے دا اَڄ کل فرق نی رہیا ، اَڄ کل ݙوہیں پاسوں ودھ چڑھ تے خوشی کیتی ویندی اے ، او پہلا زمانہ ہا جو صرف چھوہر آلے پاسوں خوشیاں تھیندیاں ہَن اَتے چھوہریں آلے پاسوں بس ایہ ہا جو فرض لہاوݨے ۔ اَڄ کل جے کر چھوہر پسند آوے تاں دھی آلے پاسوں رشتہ بھیڄݨاں معیوب نی سمجھیا ویندا ، ہاںتاں ڳالھ تھیندی پئی ہئی چھوہر آلیں دی خوشی دی انھاں دے سہرے ایہ ہِن:

شہزادہ ٻنا وے میں تیݙا سہرا ڳاانواں وے

سہرا ڳانواں سڳن منانواں ، جھمراں پیندی آنواں وے

شہزادہ بنا

سہرے تیݙے کوں لانواں گھیو اے

پڑھ بسم اللہ اُٹھی وے پیو اے

ہو پیو تے شان ودھایا وے

شہزادہ بنا

سہرے تیݙے کوں لانواں چمڑی

پڑھ بسم اللہ اُٹھی ڑی اَمڑی

ہو اَمڑی نے شان ودھایا وے

شہزادہ بنا

سہرے تیݙے کوں لانواں مِیݨ اے

پڑھ بسم اللہ اُٹھی ڑی بھیݨ اے

ہو بھیݨ نے شان ودھایا وے

شہزادہ بنا

سہرے تیݙے کوں لانواں لاچی

پڑھ بسم اللہ اُٹھی ڑی چاچی

ہو چاچی نے شان ودھایا وے

شہزادہ ٻنا وے میں تیݙا سہرا ڳاانواں وے

سہرے تیݙے کوں لانواں ڳوہا

پڑھ بسم اللہ اُٹھی ڑی بواء

ہو بواء نے شان ودھایا وے

شہزادہ ٻنا وے میں تیݙا سہرا ڳاانواں وے

سہرا ڳانواں سڳن منانواں ، جھمراں پیندی آنواں وے

ساݙی سرائیکی ثقافت ٻہوں سوہݨی اَتے ٻہوں مٹھڑی اے ۔

واہ جھلارا بوچھݨ دا ٹُر ڳیا تے َل نہ آیا

وے ڈھولا وے ڈھولا

ماہی تاں میݙا پُھلاں دا شوقی

نیڑے باغ لوایا تے وَل نہ آیا وے ڈھولا

ماہی تاں میݙا شہر کراچی، منتاں نال بُلایا تے وَل نہ آیا

وے ڈھولا وے ڈھولا

اینویں ہک ٻیا گیت اے۔

ماہی ہُݨ تاں وَل آ، کیوں دیراں لَے نیں

………

سوہݨے رنگ دی ݙاچی ، ساوے کچاوے

سڄݨاں دے پاسوں ، ٹھڈی وا پئی آوے

………

نی سہیلیوں مینوں ݙسو ہا ، میرا رُسیا ڈھول ݙوپارہے

موٹر ݙکو ہا نی ، سہیلیو مینوں ݙسو ہا

تیݙی جیب دے وچ پھلیاں

نی میں سوہݨا ݙیکھ تے بُھلیاں

ایہا گل ݙسو ہا نی سہیلیو، مینوں ݙسو ہا

………

سارے ڳاہݨے پورے ہِکو ٹِکا کُھٹدا

کجھ میں رَلیندی ہاں کجھ توں ملا ݙے

ٹِکا گھڑا ݙے ٹِکا گھڑا ݙے

سارے ڳاہݨے پورے ہکو مالا کُھٹدی

کجھ میں رَلیندی ہاں کجھ توں ملا ݙے

مالا گھڑا ݙے مالا گھڑا ݙے

سارے ڳاہݨے پورے ہکو مُندری کُھٹدی

کجھ میں رَلیندی ہاں کجھ توں ملا ݙے

مُندری گھڑا ݙے مُندری گھڑا ݙے

نکاح یا منگݨی توں پہلے دھیتے پُتریتے ساری ساری رات جاگ تے خوشیاں کریندن ، وَل آخر نکاح منگݨی دا ݙینہ خیر نال آندے تاں ݙوہیں گھریں اِچ کھاݨے وغیرہ دا انتظام اپݨی اپݨی ہستی مطابق کیتا ویندے ۔ نِواݨی گھریں اِچ کانڈھا ݙے آندی اے اَتے ویلھا وی ݙساآندی اے جو اِتی وڄے روانہ تھیسوں ۔ ایویںجوانیں اِچ نَئی(نائی) فہرست اَتے دستخط کروا آندے ۔ وَت مقررہ وقت اُتے سارے پتریتے گھر کٹھے تھی ویندن ۔ غریب ہِن تاں چھٻے اِچ ، امیر ہِن تاں بریف کیس سوٹ جُتی مندری ، میوے ، مٹھائی چا کراہیں برأت دے اڳوں اڳوں نِواݨی ٹُر پوندی اے ۔ دھی آلے گھر اُنھاں دی بیادری کٹھی تھئی بیٹھی ہوندی اے ، ہک ٻئے کوں مِل ، خیر صلاح گھن سارے ٻہہ ویندن تے رسم شروع کرݨ دی اجازت گھدیویندی اے ، کجھ گھراں اِچ گھوٹ کنوار رَلے ٻلھایا ویندے اَتے کجھ پراݨے خیال دے بندے آہدن گھوٹ شادی آلے ݙینہ اندر آسی پہلے ساݙے اِچ متھے لڳݨ دا رواج کائنی ۔ جے گھوٹ کنوار کوں رَلے ٻلھاوِن تاں گھوٹ کنوار کوں اَتے کنوار گھوٹ کوں مُندری پویندی اے ، سارے آ تے گھوٹ کنوار کوں مٹھائی منہ اِچ ݙیندن ۔ دھیتے پُتریتے ہک ٻئے کوں مبارک اَتے دُعائیں ݙیندن ۔ سامان ݙکھایا ویندے اَتے وَت مہماناں دی تواضح دے بعد برأت گھر دو ٹُر پوندی اے۔

اڳلے ݙینہ نِواݨی چھٻے یا ٹرے وچ مٹھائی دیاں پُڑیاں یا پرچاں پلیٹاں رکھ تے گھراں اِچ ݙے آندی اے ، مٹھائی گھن تے لوک نِواݨی کوں ویل ݙیندن۔اَتے اڳلے ݙینہاں اِچ آ تے پتر آلیں کوں مبارک ݙے ویندن ۔

ہا تاں ڳالھ تھیندی پئی ہئی جو کجھ گھراں اِچ گھوٹ کوں شادی توں پہلے دھیتے گھر آوݨ دی اجازت نی ہوندی ، وَت اُنھاں گھراں اِچ نکاح یا منگݨی دی مُندری گھوٹ دی ماء اگر سلامت ہِن تاں او پَویندن، جے کر خدانخواستہ گھوٹ دی اماں حیات کائنی تاں وَل گھوٹ دی وݙی بھرڄائی ، وݙی بھرڄائی کائنی تاں بھیݨ ، چاچی ، مامی کوئی وی جیڑھی سہاڳݨ اے اونکوں آکھیا ویندے جو آ تے کنوار کوں مُندری پوائو چا ۔ کجھ لوک تاں منگݨی یا نکاح اُتے اِی شادی دی تاریخ گھدی آندن ، کجھ بعد اِچ شادی دی تاریخ رکھیندن ۔ او بیادری دے کجھ لوکیں کوں سݙا ݙیندن جو فلاں ویلھے تساں آوݨے اَتے فلاں دی شادی دی تاریخ رکھݨ فلاں دے گھر ونڄݨے ۔ نَئی نال ہوندے پیا جئیں ویلھے تاریخ رکھیج ویندی اے سارے ہک ٻئے کوں مبارک باد اَتے دُعا ݙیندن اَتے نَئی اُٹھی تے مٹھائی ونڈیندے ۔ سارے نَئی کوں ویلاں ݙیندن ، ہستی دے مطابق دھیتے مہماناں دی تواضع کریندن اَتے پتریتے گھر آ ویندن ، اڳلے ݙینہ نِواݨی گھراں اِچ مٹھائی ݙے تے شادی دی تاریخ ݙسیندی اے اَتے ویل گھندی اے ۔ لوک مٹھائی کھا تے پتریتے گھر مبارک ݙیوݨ فرض سمجھدن جو خیر نال شادی ڳݨیج ڳئی اے۔

وَت شادی دیاں تیاریاں ݙوہیں پاسوں شروع تھی ویندین ، وری سوئی بھنی ویندی اے ، بھانویں اَنج اَنج ونڄ تے اَتے بھانویں دھیتے پتریتے رَل تے ونڄن ۔ شادی آلے گھراں اِچ کم کھنڈے پئے ہوندن مثلاً ݙاج ، وری سوئی بھنݨ، لُوݨ مرچ کُٹاوݨ ، ٻئے سودے کٹھے کر رکھݨ ۔ مہمان تئیں بُھڳتاوݨ دھیتیں پتریتیں کوں تاں شادی آلی رات تئیں سِر کھنݨ دی واء نی ہوندی پرایں تھکیڑے دے باوجود تریمتیں رات کوں سہرے آکھݨ دا رونق میلہ نی بُھلدیاں، رات دی روٹی کھا کراہیں تے ہک رَن ڈھولک چا تے اَدھ اِچ وڄاوݨ ٻہہ ویندی اے اَتے ٻیاں رَناں ایݙوں اوݙوں ٻہہ تے سہرے آکھدین۔

چٹڑے پدھر تے ٻہہ کر دِل لُٹوائی ہم وے

ایں سانگے اِتھ اَئی ہم وے

آ میݙا دِل جانی جند جان کراں قربانی

ڳل پئی ہم عشق دی ڳانی تے کھڑ ٹھمکائی ہم وے

ایں سانگے اِتھ اَئی ہم وے

چڑنگ پئی جو چولے اساں ہاسے کملے بھولے

تیݙے عشق دے چُݨ پُݨ کولے تے بھابھڑکائی ہم وے

ایں سانگے اِتھ اَئی ہم وے

آ میݙا دِلدار آ میݙے سینگیاں دا سردار آ

دِل لُٹ تاں گھدو جگ سارا تے میں تاں پرائی ہم وے

ایں سانگے اِتھ اَئی ہم وے

چٹڑے پدھر تے ٻہہ کر دِل لُٹوائی ہم وے

ایں سانگے اِتھ اَئی ہم وے

………

کݙݨ ولسو سوہݨا سانول آ وطن ساݙے غریباں دے

سوہݨا سانول آ تھی ڳیئوں راہی تیر ماریو وے جانی بے جاہی

لکھی قسمت ساݙی ایویں ہائی اساں چھوڑیا نصیباں تے

کݙݨ ولسو سوہݨا سانول آ

سوہݨا سانول آ مُکھ نہ موڑیں

لڳی ہوئی پریت جانی توں نہ تروڑیں

ہولے ہولے زخماں کوں توں نہ چولیں

زخم ݙکھدے مریضاں دے

کݙݨ ولسو سوہݨا سانول آ وطن ساݙے غریباں دے

آ ٻاہندا تے دیداں لا ٻاہندا

ڈھولا اَنباں والی چھاں تلے آ ٻاہندا

………

ڈُھلک ڈُھلک ویڑھے آنویں میݙا یارا

سہریاں والا میݙا نوں شاہ بنرا

حوالہ

کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان