سید جلال کلیم
سید جلال کلیم بدلی شریف ضلع رحیم یار خان دے بخاری سید خاندان دے فردہن۔ آپ1846ء مطابق 1263ھ وچ پیدا تھے۔ عربی تے فارسی زبان تے ٻہوں قدرت رکھدے ہن۔ آپ ہک بزرگ خاندان نال تعلق رکھدے ہن۔ سید جلال کلیم کوں حضرت خواجہ غلام فرید سئیں نال ݙاڈھی عقیدت ہئی۔ انھاں کوں اِی اپݨا پیر و مرشد منیندے ہن۔ سید جلال کلیم دا مزار بدلی شریف وچ موجودہے۔
سید جلال کلیم ݙوں مثنویاں ’’سسی پنوں‘‘ تے ’’ہیر رانجھا‘‘ لکھیاں۔ اے ݙوہیں مثنویاں زبان دانی اور شاعرانہ وݙائی دا ثبوت ہن۔ انھاں مثنویاں دے سینکڑاں اشعار سرائیکی علاقے دے لوکاں کوں یاد ہن۔ علماء تصوف دے معرفت دے مضامین بیان کرݨ ویلے انھاں اشعار دے حوالے ݙیندن۔ اے ݙوہیں مثنویاں قلمی صورت وچ محفوظ ہن۔ سید جلال کلیم مثنوی سسی پنوں اپݨے والد صاحب دی فرمائش تے لکھی او ایں مثنوی وچ ایندا حوالہ ݙیندن۔ اے مثنوی 1885ء مطابق 1303ھ وچ مکمل تھئی تے قصہ ہیر رانجھا 1309ھ ؍1891ء وچ مکمل تھیا۔
سید جلال کلیم دی زبان وچ فارسی الفاظ دی کتھاہیں کتھاہیں ٻہوں آمیزش ہے پر زبان انتہائی صاف تے رواں ہے زورِ بیان ٻہوں زیادہ ہے۔
مثنوی سسی پنوں وچوں نمونہ:
میکوں توں گھن تے ڄل ڑی‘ کیچ اماں
میکوں ڄل‘ کیچ دے وچ ویچ اماں
اُٹھاں والیاں توں میں قربان تھیواں
پنل دی ذات دے دھو پیر پیواں
نہ ہا لائق اینویں دلدار تیکوں
وساریو چا دلوں ہک بار میکوں
جے کر جیویں نہ آیوں توں نظر وچ
ایہو دل کوکدی رہسی حشر وچ
ونڄاں کیݙے مراں کیویں وچاری
ݙکھاری بے کسی درداں دی ماری (101)
مثنوی ہیر رانجھا وچوں ہک بند:
دوری شرم صبوری پکڑی گرہ کھلی گفتاروں
آر ویار وِسار دلوں تھی فارع آرویاروں
ہوش حواس حسن کھس نیتیس مد پیتس دیداروں
تن من جان بدن سرواریس شان شرم گھر ٻاروں
بݨ ڳئی ہیر اسیر محبت برہوں بھلایُس عاروں
کر درشن دلبر دا دل معمور تھیُس دلداروں
آپ کوں حضرت خواجہ غلام فریدؒ نال بے پناہ عقیدت ہئی۔ ہیر رانجھے دے ہر بند دا چھیکڑی مصرعہ حضرت خواجہ فریدؒ نال منسوب کیتا ڳئے۔
پٹھڑی ہے بے پُرس کندوری بے منت منانوں
پیر فرید پلیسی ساغر وحدت دے خم خانوں
سسی پنوں دا قصہ سید جلال کلیم اپݨے والد دی فرمائش تے تحریر کیتا انھاں دی سسی دا ہک شعر تاں ہر نکے وݙے دی زبان تے ہے:
اُٹھاں والیاں توں میں قربان تھیواں
پنل دی ذات دے دھو پیر پیواں
سید جلال کلیم سسی پنوں دا قصہ 1880ء؍1303ھ وچ مکمل کیتا۔ ایں مختصر قصے وچ او سرائیکی تہذیب و ثقافت دی وݙی خوبصورتی نال عکاسی کریندن۔ سسی پنوں دی شادی دے موقعہ تے سرائیکی علاقے دی مشہور جھمر دا نقشہ ایں چھکیندن:
عجب بنیا اتھاں چرچا جھمر دا
قتل چرچا کئی جانباز کردا
چڑھا فوجاں حسن دیاں شاہ پریاں
بݨا مرچی مقابل آن کھڑیاں
پہن زر بفت سر چیرے دوشالے
تھئے داخل جھمر دے وچ دخالے
پنبڑ سسی بݨا بیدل چڑھوئی
کٹاون سر جھمر وچ آکھڑوئی
جُڑی میدان دے وچ جنگ بازی
تھئی جاری قتل دی کار سازی
نگہ کر ناز بھریاں دے نہورے
قتل کر ول رکھن احسان تھورے
وڄن رن وچ نفیراں ناد نڑیاں
کرݨ دھڑ بڑ تمامی دھونس دھڑیاں
مرݨ کیتے پھرن ماندے متارے
پون پڑ وچ بہادر مار نعرے(130)
سسی پنوں دا قصہ سی حرفی دی صورت وچ ڈھیر سارے شاعراں لکھیئے مکمل قصہ لکھݨ والے ٻئے شعراء اے ہن:
(1)صالح محمد
(2)نور الدین مسکین
(3)حاجی شاہ فائق قلمی: کچی منڈی ترنڈہ محمد پناہ ‘احمد پور شرقیہ
(4)سید لال شاہ قلمی: اوچ سادات ‘ اوچ شریف
(5)صاحبزادہ حاجی محمد صفوری قلمی : باغ لانگے خان لائبریری ملتان
(6)صوفی احمد جان فریدی قلمی: چاچڑاں شریف
(7)عطا محمد زخمی قلمی: خیر پور سادات ‘ علی پور
(8)آڈھا خان نطقال قلمی : میانوالی
(9)ملک حاجی محمد فگار قلمی :نور پور تھل
(10)جانباز جتوئی قلمی :اوچ شریف
(11)حسرت ملتانی بصورت ٹانک
(12)منشی نور محمد
(13)حسین دیدڑ 1266ھ کلیات حسن دیدڑ ‘مرتب عبدالکریم سندھیلو
سندھی ادبی بورڈ حیدر آباد سندھ(ص77تا258)
(14) غلام حیدر مستانہ گلزارسسی پاکستان پنجابی ادبی بورڈ لاہور
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان