سٹیون وینبرگ
سٹیون وینبرگ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]سٹیون وینبرگ (3 مئی ، 1933 – 23 جولائی ، 2021) ہک امریکی تھیوریٹیکل فزکس دان ہا تے فزکس وچ نوبل انعام یافتہ ہا جیندے عبدالسلام تے شیلڈن لی گلاشو نال ابتدائی ذرات دے وچکار کمزور قوت تے برقی مقناطیسی تعامل کوں متحد کرݨ وچ تعاون کیتا ہا ۔
او یونیورسٹی آف ٹیکساس ایٹ آسٹن وچ سائنس وچ جوزی ریجنٹل چیئر تے ہا ، جتھاں او فزکس تے فلکیات دے شعبیاں دا رکن ہا ۔ ابتدائی ذرات تے طبعی کائنات سائنس تے انہاں دی تحقیق کوں ٻہوں سارے انعامات تے ایوارڈز نال نوازا ڳیا ، جِنہاں وچ 1979 وچ فزکس دا نوبل انعام تے 1991 وچ نیشنل میڈل آف سائنس شامل ہن ۔ 2004 وچ انہاں امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دا بینجمن فرینکلن میڈل ملا ، جیندے وچ آکھیا ڳیا ہا جو "انہاں کوں اج دنیا دا سب توں وݙا تھیوریٹیکل فزکس دان سمجھیا ویندا ہے ۔" او یو ایس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، برطانیہ دی رائل سوسائٹی ، امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی ، تے امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز کیتے منتخب تھیا ہا ۔
وینبرگ دے مختلف موضوعات تے مضامین کݙاہیں کݙاہیں دی نیو یارک ریویو آف بکس تے ٻئے رسالیاں وچ شائع تھیندے ہن ۔ انہاں یو ایس آرمز کنٹرول اینڈ ڈس آرمامنٹ ایجنسی وچ بطور مشیر ، ٹیکساس دی فلاسوفیکل سوسائٹی دے صدر ، تے ڈیڈالوس میگزین دے بورڈ آف ایڈیٹرز ، لائبریری آف کانگریس دے کونسل آف سکالرز ، دفاعی مشیراں دے جیسن گروپ ، تے ٻہوں سارے ٻئے بورڈز تے کمیٹیاں دے رکن دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔
ابتدائی زندگی
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]سٹیون وینبرگ 1933 وچ نیو یارک شہر وچ پیدا تھیا ہا ۔ انہاں دے والدین یہودی مہاجر ہن؛ انہاں دے والد ، فریڈرک ، ہک کورٹ سٹینوگرافر دے طور تے کم کریندے ہن ، جݙاں جو انہاں دی والدہ ، ایوا (اسرائیل) ، ہک گھریلو خاتون ہن ۔ 16 سال دی عمر وچ ہک کزن ولوں ݙتے ڳئے کیمسٹری سیٹ دے ذریعے سائنس وچ دلچسپی پیدا تھئی ، انہاں 1950 وچ برونکس ہائی سکول آف سائنس توں گریجویشن کیتی ۔ او شیلڈن گلیشاؤ دے نال ای گریجویشن کلاس وچ ہا ، جیندے تحقیق ، وینبرگ توں آزادانہ طور تے ، انہاں (تے عبدالسلام) کوں 1979 وچ فزکس وچ نوبل انعام شیئر کرݨ دا باعث بݨی ۔
2021 وچ انہاں دی موت دے بعد شائع تھیوݨ والی ہک یادداشت وچ وینبرگ لکھیا "جتنی وی فطری ذہانت تے فکری تجسس میکوں ہوسی ، میں اپݨے والدین ، خاص طور تے اپݨے والد دا شکر گزار ہاں ۔"
وینبرگ 1954 وچ کارنیل یونیورسٹی توں بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی ۔ اتھاں او ٹیلورائڈ ہاؤس وچ رہندا ہا ۔ ول او کوپن ہیگن وچ نیلز بوہر انسٹی ٹیوٹ ڳیا ، جتھاں انہاں اپݨے گریجویٹ تعلیم تے تحقیق شروع کیتی ۔ ہک سال بعد ، وینبرگ پرنسٹن یونیورسٹی منتقل تھی ڳیا ، جتھاں انہاں 1957 وچ فزکس وچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ، انہاں اپݨا مقالہ ، "زوال دے عمل وچ مضبوط تعامل دا کردار" ، سیم ٹریمن دی نگرانی وچ مکمل کیتا ۔
کیریئر تے تحقیق
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]پی ایچ ڈی مکمل کرݨ دے بعد ، وینبرگ کولمبیا یونیورسٹی (1957–59) تے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے (1959) وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ محقق دے طور تے کم کیتا تے ول برکلے (1960–66) وچ فیکلٹی وچ ترقی پاتی ۔ انہاں پارٹیکل فزکس دے مختلف موضوعات تے تحقیق کیتی ، جیویں جو کوانٹم فیلڈ تھیوری دا اعلیٰ توانائی دا رویہ ، سمیٹری بریکنگ ، پیئن سکیٹرنگ ، انفراریڈ فوٹونز تے کوانٹم گریویٹی (سافٹ گریویٹون تھیورم) ۔ ایں ویلھے دے دوران ہی انہاں کوانٹم فیلڈ تھیوری کیتے نقطہ نظر تیار کیتا جیڑھا انہاں دی کتاب دی کوانٹم تھیوری آف فیلڈز دے پہلے باب وچ بیان کیتا ڳیا ہے تے انہاں اپݨی نصابی کتاب گریویٹیشن اینڈ کاسمولوجی لکھݨی شروع کیتی ، کائناتی مائیکرو ویو بیک گراؤنڈ ریڈی ایشن دی دریافت دے بعد جنرل ریلیٹیویٹی وچ دلچسپی گھنݨ دے بعد ۔ انہاں سمتھسونین ایسٹروفزیکل آبزرویٹری وچ سینئر سائنسدان وی مقرر کیتا ڳیا ۔ دی کوانٹم تھیوری آف فیلڈز ترائے جلداں تے 1,500 توں ودھ صفحات تے مشتمل ہئی ، تے اکثر اینکوں ایں شعبے دی اہم کتاب سمجھیا ویندا ہے ۔
1966 وچ وینبرگ برکلے چھوڑ ݙتا تے ہارورڈ وچ لیکچرر دی پوزیشن قبول کر گھدی ۔ 1967 وچ او ایم آئی ٹی وچ وزیٹنگ پروفیسر ہا ۔ ایں سال ایم آئی ٹی وچ وینبرگ برقی مقناطیسیت تے نیوکلیئر کمزور قوتاں (جیویں جو بیٹا زوال تے کاؤن زوال وچ شامل ہن) کوں متحد کرݨ دا اپݨا ماڈل تجویز کیتا ، کمزور تعامل دے قوت برداراں دے ماس خود بخود سمیٹری بریکنگ ولوں بیان کیتے ڳئے ۔ ایندا ہک بنیادی پہلو ہِگز بوسون دے وجود دی پیش گوئی ہئی ۔ وینبرگ دا ماڈل ، جیڑھا ہݨ الیکٹرو ویک یونیفیکیشن تھیوری دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے ، اوہی سمیٹری ساخت ہئی جیڑھی گلیشاؤ 1961 وچ تجویز کیتی ہئی ݙونہاں وچ اوں ویلھے دا نامعلوم کمزور تعامل میکانزم شامل ہا جیڑھا لیپٹونز دے درمیان ہا ، جیڑھا نیوٹرل کرنٹ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہا تے زیڈ بوسون ولوں چلایا ویندا ہا ۔ 1973 وچ کمزور نیوٹرل کرنٹس دی تجرباتی دریافت (ایں زیڈ بوسون ولوں چلائی ڳئی) الیکٹرو ویک یونیفیکیشن دی ہک تصدیق ہئی ۔ وینبرگ دا پیپر جیندے وچ انہاں ایں تھیوری کوں پیش کیتا ہا ہائی انرجی فزکس وچ سب توں ودھ حوالہ ݙتے ڳئے کماں وچوں ہک ہے ۔
کمزور تے برقی مقناطیسی تعاملات کوں متحد کرݨ تے 1967 دے اپݨے بنیادی کم دے بعد ، وینبرگ پارٹیکل فزکس ، کوانٹم فیلڈ تھیوری ، کشش ثقل ، سپر سمیٹری ، سپر سٹرنگز تے کاسمولوجی دے ٻہوں سارے پہلواں وچ اپݨا کم جاری رکھیا ۔ 1967 دے بعد دے سالاں وچ ابتدائی پارٹیکل تھیوری دا مکمل سٹینڈرڈ ماڈل ٻہوں سارے تعاون کنندگان دے کم دے ذریعے تیار کیتا ڳیا ۔ ایندے وچ کمزور تے برقی مقناطیسی تعاملات جیڑھے پہلے ہی وینبرگ ، سلام تے گلیشاؤ دے کم ولوں متحد تھی چکے ہن ، ہک وسیع نظریے وچ کوارکس دے درمیان مضبوط تعاملات دے نظریے نال مطابقت رکھدے ہن ۔ 1973 وچ وینبرگ سٹینڈرڈ ماڈل دی ہک ترمیم تجویز کیتی جیندے وچ اوں ماڈل دا بنیادی ہِگز بوسون شامل کائنا ہا ۔ 1970 دے ݙہاکے دے دوران وی ، انہاں ہک تھیوری تجویز کیتی جیڑھی بعد وچ ٹیکنی کلر دے ناں نال ڄاݨی ڳئی ، جیندے وچ نویں مضبوط تعاملات درجہ بندی دے مسئلے کوں حل کریندے ہن ۔
وینبرگ 1973 وچ ہارورڈ یونیورسٹی وچ یوجین ہِگنز پروفیسر آف فزکس بݨ ڳیا ، ہک عہدہ جیڑھا انہاں 1983 تک سنبھالیا ۔ 1979 وچ انہاں کوانٹم فیلڈ تھیوری دے معمولیت دے پہلو تے جدید نقطہ نظر دی شروعات کیتی جیڑھا تمام کوانٹم فیلڈ تھیوریز کوں مؤثر فیلڈ تھیوریز سمجھدا ہے تے پچھلے کم (انہاں دے 1967 دے پیپر وچ انہاں دے اپݨے کم سمیت) دے نقطہ نظر کوں تبدیل کر ݙتا جو ہک سمجھدار کوانٹم فیلڈ تھیوری قابل تجدید ہونی چاہیدی ہے ۔ ایں نقطہ نظر کوانٹم گریویٹی ، کم توانائی QCD ، ہیوی کوارک مؤثر فیلڈ تھیوری تے ٻئی ترقیاں دی مؤثر تھیوری دی ترقی دی اجازت ݙتی ، تے موجودہ تحقیق وچ کافی دلچسپی دا موضوع ہے ۔
1979 وچ نیوٹرل کرنٹس دی تجرباتی دریافت دے تقریباً چھی سال بعد — یعنی زیڈ بوسون دے وجود دی دریافت — پر زیڈ بوسونز دے برقی مقناطیسی تعاملات نال رلݨ دی وجہ توں پیرٹی دی خلاف ورزی دی تھیوری دی پیش گوئی شدہ مقدار دی 1978 دی تجرباتی دریافت دے بعد ، وینبرگ کوں گلیشاؤ تے سلام دے نال فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ، جِنہاں آزادانہ طور تے خود بخود سمیٹری بریکنگ تے مبنی الیکٹرو ویک یونیفیکیشن دی ہک تھیوری تجویز کیتی ہئی ۔
1982 وچ وینبرگ جیک ایس جوزی۔ویلچ فاؤنڈیشن ریجنٹس چیئر اِن سائنس دے طور تے یونیورسٹی آف ٹیکساس ایٹ آسٹن منتقل تھی ڳیا ، تے یونیورسٹی وچ ہک تھیوریٹیکل فزکس گروپ شروع کیتا جیندے وچ ہݨ اٹھ مکمل پروفیسرز ہن تے ایہ یو ایس وچ ایں شعبے دے اہم تحقیقی گروپس وچوں ہک ہے ۔
وینبرگ کوں اکثر اعلیٰ ترین تحقیقی اثر اشاریہ جات ، جیویں جو ایچ انڈیکس تے تخلیقی اشاریہ والے سرفہرست سائنسداناں وچ شمار کیتا ویندا ہے ۔ تھیوریٹیکل فزکس دان پیٹر ووئٹ وینبرگ کوں "بلاشبہ تھیوریٹیکل پارٹیکل فزکس دی غالب شخصیت آکھیا جیندے عظیم کامیابی دے دور دے دوران ستر دے ݙہاکے دے آخر توں اسی دے ݙہاکے دے اوائل تک" ، الیکٹرو ویک یونیفیکیشن وچ انہاں دے تعاون کوں "اج تک سٹینڈرڈ ماڈل دے مرکز وچ بنیادی فزکس دی اساݙی بہترین سمجھ" قرار ݙتا ۔ سائنس نیوز انہاں کوں ساتھی تھیوریسٹ مرے گیل مین تے رچرڈ فینمین دے نال اوں دور دے اہم فزکس دان قرار ݙتا ، تے تبصرہ کیتا کہ ، "انہاں دے ہم منصباں وچ وینبرگ فزکس یا شئیت سائنس وچ سب توں ودھ قابل احترام شخصیات وچوں ہک ہا" ۔ شان کیرل وینبرگ کوں "بہترین فزکس داناں وچوں ہک قرار ݙتا جیڑھے ساݙے کول ہن؛ کہیں وی قسم دے بہترین مفکرین وچوں ہک" جیڑھا "ہک لمبی تے نتیجہ خیز زندگی دے پورے حصے وچ غیر معمولی ہمت تے سوچ دی وضاحت ظاہر کریندا ہا" ، جݙانکہ جان پریسکل انہاں "ساݙے دور دے سب توں کامیاب سائنسداناں وچوں ہک ، تے سائنسی نقطہ نظر دے خاص طور تے فصیح ترجمان" قرار ݙتا ۔ برائن گرین آکھیا جو وینبرگ وچ "فطرت دے گہرے کماں وچ ݙیکھݨ دی حیران کن صلاحیت ہئی" جیڑھا "کائنات دی اساݙی سمجھ کوں گہرا اثر انداز کریندا ہا" ۔ 2020 وچ بریک تھرو پرائز ݙتے ونڄݨ تے ، انعام دے بانیان وچوں ہک ، یوری ملنر وینبرگ کوں "ہک اہم معمار" قرار ݙتا "ہک کامیاب ترین طبعی نظریات وچوں ہک دا" ، جݙانکہ سٹرنگ تھیوریسٹ جوآن مالڈاسینا ، سلیکشن کمیٹی دے چیئرمین آکھیا ، "سٹیون وینبرگ ٻہوں سارے اہم تھیوریٹیکل اوزار تیار کیتے ہن جیڑھے اساں فطرت کوں بنیادی سطح تے بیان کرݨ کیتے استعمال کریندے ہیں ۔"
ٻئے تعاون
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]اپݨی سائنسی تحقیق دے علاو ، وینبرگ سائنس کیتے ہک عوامی ترجمان ہا ، سپر کنڈکٹنگ سپر کولائیڈر دی حمایت وچ کانگریس دے سامݨے گواہی ݙیندا ہا ، دی نیو یارک ریویو آف بکس کیتے مضامین لکھدا ہا ، تے سائنس دے وݙے معنی تے مختلف لیکچرز ݙیندا ہا ۔ سائنس تے انہاں دیاں کتاباں جیڑھیاں عوام کیتے لکھیاں ڳیاں ہن روایتی سائنسی مقبولیت کوں اوں چیز نال ملاویندیاں ہن جیڑھا روایتی طور تے سائنس دی تاریخ تے فلسفہ تے الحاد سمجھیا ویندا ہے ۔ انہاں دی پہلی مقبول سائنس دی کتاب ، دی فرسٹ تھری منٹس اے ماڈرن ویو آف دی اوریجن آف دی یونیورس (1977) ، کائنات دی شروعات کوں بگ بینگ نال بیان کیتا تے ایندی توسیع دا ہک مقدمہ پیش کیتا ۔
حالانکہ او ہݨ وی فزکس پڑھیندا ہا ، پچھلے سالاں وچ انہاں سائنس دی تاریخ تے توجہ ݙتی ، جیڑھیاں کوششاں ٹو ایکسپلین دی ورلڈ دی ڈسکوری آف ماڈرن سائنس (2015) وچ منتج تھیاں ۔ وال سٹریٹ جرنل وچ سٹیون شاپن ولوں ہک مخالفانہ جائزہ ٻہوں سارے تبصرے حاصل کیتے ، وینبرگ دا ہک جواب ، تے فروری 2016 وچ NYRB وچ وینبرگ تے آرتھر سلورسٹائن دے درمیان خیالات دا تبادلہ تھیا ۔
2016 وچ وینبرگ فیکلٹی تے طلباء کیتے ہک ڈیفالٹ لیڈر بݨ ڳیا جیڑھے UT کلاس رومز وچ پوشیدہ بندوقاں چاوݨ دی اجازت ݙیوݨ والے ہک نویں قانون دے خلاف ہن ۔ انہاں اعلان کیتا جو او اپݨی کلاس وچ بندوقاں تے پابندی لا ݙیسن ، تے آکھیا جو او ایں معاملے وچ یونیورسٹی دے ضوابط دی خلاف ورزی کرݨ دے اپݨے فیصلے تے قائم رہسن بھانویں انہاں کوں مقدمے دا سامݨا کرنا پئے ۔ وینبرگ کݙاہیں ریٹائر کائنا تھیا تے اپݨی موت تئیں UT وچ پڑھیندا ریہا ۔
ذاتی زندگی
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]1954 وچ وینبرگ قانونی عالم لوئیس گولڈ واٹر نال شادی کیتی تے انہاں دی ہک دھی ، الزبتھ ہئی ۔
وینبرگ 23 جولائی 2021 کوں 88 سال دی عمر وچ آسٹن دے ہک ہسپتال وچ فوت تھی ڳیا ، جتھاں او کجھ ہفتیاں توں علاج کروا ریہا ہا ۔
وینبرگ دے کاغذات یونیورسٹی آف ٹیکساس دے ہیری رینسم سینٹر کوں ݙے ݙتے ڳئے ۔
اعزازات تے ایوارڈز
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]یارہاں اداریاں توں سائنس دی اعزازی ڈاکٹریٹ دیاں ڈگریاں یونیورسٹی آف شکاگو ، نوکس کالج ، یونیورسٹی آف روچیسٹر ، ییل یونیورسٹی ، سٹی یونیورسٹی آف نیو یارک ، ڈارٹ ماؤتھ کالج ، ویزمین انسٹی ٹیوٹ ، کلارک یونیورسٹی ، واشنگٹن کالج ، کولمبیا یونیورسٹی ، بیٹس کالج ۔
امریکیکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز ، 1968 وچ منتخب تھیا ۔
فیلو آف دی امریکن فزیکل سوسائٹی ، 1971 وچ منتخب تھیا ۔
نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، 1972 وچ منتخب تھیا ۔
جے رابرٹ اوپن ہائیمر میموریل پرائز ، 1973 ۔
رِخٹمائر میموریل ایوارڈ (1974) ۔
ڈینی ہائینمین پرائز فار میتھمیٹیکل فزکس ، 1977 ۔
سٹیل فاؤنڈیشن سائنس رائٹنگ ایوارڈ ، 1977 ، دی فرسٹ تھری منٹس لکھݨ کیتے ۔
ایلیٹ کریسن میڈل (فرینکلن انسٹی ٹیوٹ) ، 1979 ۔
فزکس وچ نوبل انعام ، 1979 ۔
1981 وچ رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (ForMemRS) دے طور تے منتخب تھیا ۔
1982 وچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی کیتے منتخب تھیا ۔
پرنسٹن یونیورسٹی دا جیمز میڈیسن میڈل ، 1991 ۔
نیشنل میڈل آف سائنس ، 1991 ۔
فلاسوفیکل سوسائٹی آف ٹیکساس دا صدر ، 1992 ۔
سائنس دے بارے وچ لکھݨ کیتے لیوس تھامس پرائز ، 1999 ۔
ہیومنسٹ آف دی ایئر ، امریکن ہیومنسٹ ایسوسی ایشن ، 2002 ۔
سائنسز وچ شاندار کامیابی کیتے بینجمن فرینکلن میڈل ، امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی ، 2004 ۔
جیمز جوائس ایوارڈ ، یونیورسٹی کالج ڈبلن ، 2009 ۔
بریک تھرو پرائز ، 2020 ۔