سندھی سرائیکی ہِن بھرا

دنیاں دے سامݨے مثال ہے جو پُرشاتھ (مردانگی ۔ محنت مزوری) سِکھݨی ہِئی تاں سندھیاں ‘ سرائیکیاں کنوں سِکھ اَتے جیکر زندہ دِلی سِکھݨی تاں اِنہاں کنوں سِکھ۔ اوہ ہک اَولاّ کُولاّ ویلا ہئی جݙانہ 1947ء وچ ساکوں ظلم تے وحشت ملّی۔ اَسمان کوں لال دُھّواں مِلیا تے ساکوں ساݙیاں ڄڑھاں سودا پٹ کے بُھکا ماریا ڳیا ۔ ساݙی اوہ دھرتی تے ساݙی اوہ مِٹی ساݙے کولوں کھس گھدی ڳئی جیندے اَساں شکمی حصے دار ہاسے۔

ساݙی وݙائی ݙیکھو جو اساں لُٹیج پُٹیج کے ‘ ننگے کُھتڑے‘ ڈھڈھ دی طلب اِچ ذلیل تے خوار تھیندے ہوئیں وی اَپݨی زبان ‘ اَپݨے کلچر کوں ترکے اِچ گھن کے اَئے تے اساں اپݨی ماء ٻولی کوں سنبھالی رکھیا اَتے ایکوں اُچیاوݨ دی راند رسائی رکھی ۔ ساݙی محنت تے ساݙی زندہ دلی ساکوں ساݙی سُنڄاݨ پچھاݨ ݙواوݨ وچ کامیاب رہی اَتے اَڄ اَساں سرائیکی سارے ہندوستان وچ فخر نال سِر اُچا کرکے ہر کُرسی ‘ منصب تے وپار وَٹّے وچ اَپݨے دیش دی اَکھ دے تارے ہیں اَتے ایندی مُکھ ودھارا وچ موجود ہَیں ۔ ایہ ڳالھ کئیں وی سرائیکی کیتے فخر دی وجہ بݨ سڳدی ہے ۔

اِتھاں ویلا تھولا ہے تہوں مختصر ڳالھ کرݨ دی لوڑ ہے ۔ ماء ٻولی بارے ایہو آکھݨ کافی ہے جو:

ماء ٻولی میݙا حق ہے ہِم قنون کتاب پڑھایا

ݙاݙی ݙتی گُھٹّی وچ ‘ ماء کھیر دے نال پِلایا

ہَولے ہَولے سمجھ ڳیئم کیتُم ماء دا قرض سجایا

نئیں وݙائی اِس وچ میݙی ہِم خالق ماݨ وَدھایا

سندھی تے سرائیکی زباناں وچ زیادہ وِتھ کوئنیں ۔ ݙونہیں بھیݨیں ہِن۔ لنگوئسٹک سروے آف انڈیا ‘ بھاشا وِدیان دے نال نال رچرڈ برٹن وی ایہو کجھ آہدے ہِن جو ایہ زباناں سندھ وادی دیاں ٻہوں پُراݨیاں ہِن۔ لوڑ ایں ڳالھ دی ہے جو سندھی تے سرائیکی اَپݨی ماء ٻولی کیتے مل کے کم کرن۔ اساں ݙونہاں دے وچار ہکّے ہن ۔ اساں ݙونہیں ہندوستان دی ہر چُنڈھ اِچ کھنڈے ہوئے ہَیں پر پیراں تلے سا ݙی بھوئیں تے دھرتی کوئنیں ۔ سندھ دریا جہڑا ݙونہاں زباناں دا تل وسیب ہے ہُݨ پاکستان وچ ہے ۔ ساݙے ݙاݙے نانے دے ناڑے اُتھاہیں پُوریاں پئین اَتے ساݙیاں زباناں دیاں پاڑاں سندھ دے پاݨی نال ساویاں ہِن تہوں اساں اَڄ آکھ سڳدے ہِیں جو ساݙا   ݙاݙکا نانکا پاکستان وچ ہے۔

ݙاݙکے نانکے نال سبھݨاں کوں پیار ہوندے پر ساݙیاں محبتاں وچکار ویزے رکاوٹاں ہِن۔ ساکوں ایہ وِتھاں تے فاصلے وی مُکاوݨے ہوسن اَتے اَپݨیاں زباناں تے مشترک کلچر دی سنبھال وی لہݨی ہوسی۔ اَساں بلے شک ڳنتری وچ تھولے ہَیں پر ساݙے اندر ٹھاٹھاں مریندا جذبہ ہے ۔ چھولیاں گھندا جوش تے مادہ ہے ۔ کجھ کرن دی تمنا تے سِک ہے ۔ ایہے ڳݨ ساݙے کم کوں آسان کریندن۔ ہُݨ سوال ایہ ہے جو مُنڈھ کِنوں ٻدھّوں۔ میں زور ݙے کے اَکھیساں جو اساں لوک سمّل کوں کٹّھا کروں تے جوڑوں تاں مسئلہ سُکھیت نال حل تھی ویسی۔ لوک ورثہ زباناں دیاں ڄڑھاں دا ادب ہوندے ۔ پَرکھیا ‘ کس وَٹّی تے کَسیّا ہویا ۔ بھانویں جو ایندے اُتّے حالی تئیں زیادہ کم نھیں تھیا ‘ پر آہدن ناں ‘ جو چنڳے کم کرݨ ویلے دیر نھیں تھئی ہوندی ۔ سنسکرت وچ آہدن ۔ شُبھَّس شِی گَھرَم (چنڳے کم کوں کرݨ دی کرو)۔

ڄم ڄاء کنوں گھن کے قبر دی مِٹی اِچ لہݨ تئیں دے سارے کم کار ‘ گیت ‘ ٻجھارتاں ‘ محاورے ‘ اَکھاݨ ‘ پہاکے ‘ گرداناں ‘ لولیاں ‘ اِستری گیت (تریمتیں دے گیت) ٻال گیت ‘ فصلاں تے موسماں دے گیت ‘ تیوھواراں  تے وِوھا (شادی) دے گیت ‘ پریم (عشق) تے وِرہ (فراق) دے گیت ‘ سارے دے سارے اپݨے اندر ساݙیاں روح دیاں آوازاں نال ساݙے ہوٹھاں کنوں اَدا تھیون تے نِکلن دے تانگھی ہِن ۔ اَساں اپݨے جہڑے سمّل کوں بُھلّی ودے ہَیں اُوکوں نویاں نسلاں تے پیڑھیاں کیتے کٹھا کرن دی ݙاڈھی لوڑ ہے ۔

حوالہ

کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان