سماجی تے ثقافتی ارتقاء

’’ملتان زمانۂ قدیم توں وادیٔ سندھ دا سب توں اہم شہر تے کئی تہذیباں دا علمی مرکز ریہا ہے۔ علمی مرکز زبان دا وی گہوارہ ہوندے۔ کیوں جو ملتانی زبان ہمیشہ توں انہاں تمام علاقیاں دی اہم ترین زبان رہی ہے۔ حتیٰ کہ ایں ویلھے دی مغربی پاکستان اچ رقبہ تے بولݨ والیاں دی تعداد دے لحاظ نال سب توں اہم زبان ایہا ہے تے ایں سانگے اساݙی قومی زبان اُردو دے بعد سب توں ودھ قابل توجہ ملتانی زبان ہے۔ اے ٻی گاٖل ہے جو بعض سیاسی اتفاقات دی بناء تے پنجابی، سندھی، پشتو تے بلوچی دی تاں ہک حیثیت پیدا تھی ڳئی ہے مگر انہاں سب اچ نمایاں طور تے وݙی اہم زبان ملتان دا علمی ا نحطاط ملتانی بولݨ والیاں دی ذہنی انتشار تے غیر ذمہ داری ہے۔کیوں جو انہاں نے ضلع ضلع دی ٻولی کوں انج ناں ݙے تے ملتانی زبان دی وسعت کوں نادانستہ طور تے محدود کر ݙتا تے ایندی جامعیت کوں نقصان پُڄایا۔

موجودہ ملتانی زبان دا آغاز ایں زمانہ توں تھیا جݙاں عرب دے مسلمان سندھ توں لنگھ تے ملتان پُڄے۔ اتھائیں ایں مشترکہ زبان دی بنیاد پی۔ جئیں بعد اچ ہک پاسے لاہور پُڄ تے پنجابی تے ݙوجھے پاسے دہلی دکن وغیرہ پُڄ تے اُردو دی صورت اختیار کر گھٖدی۔ جتھاں تک سندھ دا تعلق ہے خود اہل سندھ ملتانی زبان کوں سرائیکی آکھدن جیندے معنی سرداراں دی زبان یعنی شاہی زبان ہے۔ یعنی کہ سرائیکی زبان سندھ دی ’’اردوئے معلی‘‘ ہے، بہر حال ہُݨ اے مسئلہ علمی طور تے مسلم تھی ڳیا ہے جو اُردو زبان دا مولد ملتان ہے تے ملتانی زبان اُردو زبان دی ماں ہے۔

کتنی حیرانی دی گاٖلھ ہے جو ملتانی زبان بارے اچ جرمن تے انگریزی اچ تاں کتاباں موجود ہن پر اُردو اچ ایندا ذکر وی کائنی۔ انگریزی اچ مسٹر اوبرائن نے ’’گلاسری آف ملتان لینگویج‘‘ یعنی’’ ملتانی زبان دی فہرست الفاظ‘‘ تیار کیتی۔ جیندا مقدمہ ٻہوں دلچسپ تے پُراز معلومات ہے۔ پچھلی صدی اچ عیسائی مشنری نے چاراں انجیلاں دا ترجمہ ملتانی زبان اچ شائع کیتاہا۔ ایں طرح کئی پنجاہ سال تھئے مولوی نیر الدین صابر ملتانی مرحوم نے قرآن مجید دے پہلے پارے دا ملتانی ترجمہ شائع کیتاہا۔‘‘

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء