سسٹیمیٹکس

سسٹیمیٹکس

Systematics – study of the diversification of living forms

سسٹیمیٹکس ، بائیولوجی (biology) دی او لڑی ہے جیڑھی زندہ شکلاں (living forms) دے تنوع (diversification) دا مطالعہ کریندی ہے ، بھانویں او ماضی دیاں ہوون یا حال دیاں ۔ ایں علم وچ جانداراں دی درجہ بندی ، ارتقائی تعلقات (evolutionary relationships) ، اتے انہاں دے تنوع دے نمونیاں (patterns of diversification) دا تفصیلی مطالعہ کیتا ویندا ہے ۔ سسٹیمیٹکس دا مقصد جانداراں دے درمیان تعلقات کوں سمجھݨ ، انہاں دی ارتقائی تاریخ دا پتا ڳولݨا ، اتے حیاتیاتی گھݨ ونک (biodiversity) دے نمونیاں کوں بیان کرݨا ہے ۔ ایں علم دا تعلق ارتقائی بائیولوجی ، درجہ بندی (taxonomy) ، اتے فائیلوجینیٹکس (phylogenetics) نال جڑیا ہویا ہے ۔

سسٹیمیٹکس وچ جانداراں دی درجہ بندی دا مطالعہ ہک بنیادی پہلو ہے ۔ درجہ بندی او عمل ہے جیندے وچ جانداراں کوں انہاں دی خصوصیات دی بنیاد تے تھوکاں (groups) وچ ونڈ کیتا ویندا ہے ۔ سسٹیمیٹسٹ (systematists) مختلف خصوصیات دا استعمال کر تے جانداراں کوں درجہ بندی کریندے ہن ، جیویں کہ جسمانی ساخت (physical structure) ، جینیاتی معلومات (genetic information) ، اتے رویہ ۔ او جانداراں کوں مختلف درجہ بندی دے درجیاں (taxonomic ranks) وچ ونڈ کریندے ہن ، جیویں کہ مملکت (kingdom) ، فائلم (phylum) ، کلاس (class) ، آرڈر (order) ، خاندان (family) ، جنس (genus) ، اتے نوع ۔ ارتقائی تعلقات دا مطالعہ وی سسٹیمیٹکس دا ہک اہم حصہ ہے ۔ سسٹیمیٹسٹ جانداراں دے درمیان ارتقائی تعلقات دا پتا ڳولݨ کیتے مختلف تکنیکاں (techniques) دا استعمال کریندے ہن ، جیویں کہ فائیلوجینیٹک تجزیہ (phylogenetic analysis) ۔ فائیلوجینیٹک تجزیہ جانداراں دے درمیان ارتقائی تعلقات دا نقشہ بݨاوݨ دا ہک طریقہ ہے ، جیڑھا انہاں دی مشترکہ آباؤ اجداد (common ancestors) دی بنیاد تے بݨایا ویندا ہے ۔ او فوسلز (fossils) دا وی مطالعہ کریندے ہن ، تاں جو ماضی دے جانداراں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھا ونڄ سڳے ۔

حیاتیاتی گھݨ ونک دے نمونیاں دا مطالعہ سسٹیمیٹکس دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ سسٹیمیٹسٹ ایہ ݙیکھدے ہن کہ کیویں جانداراں دا تنوع وقت دے نال نال تبدیل تھیندا ہے ، اتے کیویں مختلف عوامل ، جیویں کہ قدرتی انتخاب (natural selection) ، جینیاتی بہاؤ (genetic drift) ، اتے ماحولیاتی تبدیلیاں  ، تنوع کوں متاثر کریندے ہن ۔ او حیاتیاتی گھݨ ونک دے نمونیاں کوں بیان کرݨ کیتے مختلف شماریاتی طریقے (statistical methods) دا استعمال کریندے ہن ، اتے ایہ ݙیکھدے ہن کہ کیویں مختلف تھوکاں دے جانداراں وچ تنوع مختلف ہوندے ۔ سسٹیمیٹکس دا استعمال مختلف شعبیاں وچ تھی سڳدے ۔ حیاتیاتی تحفظ (biological conservation) وچ ، سسٹیمیٹکس دا استعمال خطرے وچ موجود نسلاں (endangered species) دی سنڄاݨ کرݨ اتے انہاں دے تحفظ کیتے منصوبہ بندی کرݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ ارتقائی بائیولوجی وچ ، سسٹیمیٹکس دا استعمال ارتقاء دے عمل (process of evolution) کوں سمجھݨ اتے مختلف جانداراں دے تھوکاں دے ارتقائی تعلقات دا پتا ڳولݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ زراعت وچ ، سسٹیمیٹکس دا استعمال فصل دیاں ونکیاں (crop varieties) دی سنڄاݨ کرݨ اتے انہاں دی درجہ بندی کرݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔

سسٹیمیٹکس دا مطالعہ جانداراں دے درمیان تعلقات کوں سمجھݨ ، انہاں دی ارتقائی تاریخ دا پتا ڳولݨ ، اتے حیاتیاتی گھݨ ونک دے نمونیاں کوں بیان کرݨ وچ مدد کریندے ۔ سسٹیمیٹسٹ جانداراں دے بارے وچ معلومات جمع کر تے حیاتیاتی تحفظ ، ارتقائی بائیولوجی ، اتے زراعت کیتے اقدامات کریندے ہن ۔ سسٹیمیٹکس دا مطالعہ جدید ارتقائی بائیولوجی ، درجہ بندی ، اتے فائیلوجینیٹکس کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔