سرائیکی ݙوہڑہ

ݙوہڑہ کݙاں توں لکھیجݨ ءِ چ آئے ؟ ایں ڳالھ دی اڄاں پوری سُدھ نی پی ، کجھ محقق حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانی کوں ݙوہڑے دا پہلا شاعر آکھدن۔ زکریا ملتانی سئیں دا عرصہ اٹھ سو سال دا بݨدے پر ݙوہڑہ ایں توں وی پراݨا ہے ۔ محقق اپݨی کھوج تے تحقیق کوں اڳوں تے ودھاون۔ حسینی ݙوہڑے ؟ کجھ لوکیں دا خیال اے جو حضرت امام حسین علیہ السلام دی شہادت توں پہلے ݙوہڑے لکھئے ویندے ہَن تے اوں ویلے توں اڄ تئیں غم حسینؓ وچ جیرھے ݙوہڑے لکھئے ویندن انہائیں کوں حسینی ݙوہڑے آکھیا ویندے ۔ جیکر ڳول پھول کروں تاں سرائیکی ݙوہڑے دی تریخ ایں توں وی اڳونہی تھی ویسے پر اسیݙے نال ظلم اے تھئے جو حملہ آوریں اسیݙا پھَکا نی رکھیا، سب توں پہلا حملہ کتب خانیں تے ہوندا ہا۔ سرائیکی قوم توں انہائیں دے مُلخ تے وطن کھسیے ڳے ۔ لائبریریاں تے کتب خانے وی ویندے رہ ڳے ۔ جݙاں کجھ نہ بچیا تاں طباعت ، اشاعت دیاں سہولتاں کتھوںآون ہا ؟ تے سرائیکی شاعری کیویں ہتھیکی تھیوے پر پچھلی ڳال آئی ڳی کروں تے اڳوں دا سوچو ۔ اڄ جتھ جتھ تے جئیں جئیں کول جو کجھ لکھیا پے اونکوں چھپواؤ تے ہتھیکا کرو، اے شاعری تے لکھت سرائیکی قوم تے سرائیکی دیس دا ٻہوں وݙا ترکہ ہے۔

ݙوہڑہ سرائیکی شاعری دی خاص تے من بھاوݨی صنف اے تے سرائیکی شاعری دا ٻہوں وݙا حصہ ݙوہڑے تے مشتمل اے ۔ سرائیکی شاعری وچ غزل ،نظم، حمد، نعت، قصیدہ ، منقبت ، ہائیکو، سرائیکو، غرض سب کجھ لکھیا ویندا پے پر سرائیکی شاعر جیرھی شئے کوں اپݨا سمجھدن او کافی تے ݙوہڑہ ہے۔ کافی دی مقبولیت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لایا ونڄ سڳدے جو خواجہ فرید بھانویں حمد ، نعت، غزل یا نظم لکھی اے ۔ دیوان فرید وچ او ’’ کافی ‘‘ اے تے انہاں سب کوں ’’ فریدی کافیاں ‘‘ دے طور تے شامل کیتا ڳے ۔ ایں طرح ݙوہڑے دی اہمیت اے ہے جو زمانہ قدیم توں سرائیکی ݙوہڑہ سرائیکی شاعری وچ لکھیا ویندا پے پر اڄ توں کجھ سال پہلے کجھ ’’ غزل رسیدہ ‘‘ شعراء آکھیا ہا جو سرائیکی ݙوہڑہ ان پڑھ شاعر لکھدن پر جݙاں او شاعر مشاعریاں ءِ چ ڳے تاں انہاں دی دال نہ ڳلی تے ݙوہڑے لکھݨ آلے شاعریں دی واہ واہ تے بھل بھل تھئی ۔ ایہا وجہ ہے جو اساݙے پڑھئے لکھئے شاعریں کوں وی ݙوہڑے دی اہمیت دا احساس تھی ڳیا۔ایہا وجہ ہے جو اڄ اساݙا پڑھیا لکھیا تے اعلیٰ تعلیم یافتہ شاعر وی ݙوہڑہ وݙی سِک تے محبت نال لکھدا پے۔

ݙوہڑے کوں ݙوہڑہ کیوں آکھیا ویندے ؟ ایں بارے ݙو روائتاں ہِن ، ہک تاں اے جو ݙوہڑہ ’’ ݙوہ‘‘ کنوں ہے ۔ا یندا مطلب اے ہے جو شاعری دی زبان ءِ چ محب اپݨے آپ کوں اپݨے محبوب دے سامھے ݙوہاری یعنی مجرم دے طور تے پیش کریندے ۔ پر اڄ دی خاص ڳالھ اے ہے جو ݙوہڑہ صرف عشق ، محبت دے اظہار واسطے نی بلکہ ایندے وچ انسان دے سماجی روئیں توں گھن تے سائنسی علوم تے سائنسی ایجادات تک ، ہر موضوع کوں ایندے وچ شامل کیتا ویندا پے۔ خاص ڳالھ اے ہے جو اڄ دا سرائیکی شاعر ہک طویل نظم دے عنوان کوں چار لائن دے ݙوہڑے وچ بیان کر ݙیندے ۔

ݙوجھی روایت اے ہے جو پہلے وقتیں وچ بیت آکھئے ویندے ہن۔ جیرھے جو ݙو لائن دے ہوندے ہن۔ انہاں ݙو لائنیں نال ݙو لائناں رَلا تے اینکوں ݙوڑا کر ݙتا ڳے تے ایندا ناں ݙوہڑہ تھی ڳے۔ جیکر اساں ݙوہڑے دی تریخ پھرولوں تاں چھ مصرعیں تے پنج مصرعیں دے ݙوہڑے وی ملدن پر اڄ ݙوہڑہ چار مصرعیں تے پک ڳے تے اڄ دے سارے شاعر چار مصرعیں دا ݙوہڑہ لکھدے پن۔ میݙے خیال ءِ چ ݙو مصرعیں کوں ݙوڑا کر تے ݙوہڑا آلی ڳالھ درست ہوسے ۔ ݙوہڑے دی مقبولیت دی ہک وجہ اے وی ہے جو ݙوہڑے وچ سرائیکی ماء ٻولی دا خالص اظہار ملدے تے اینکوں فنکار ٻہوں محبت نال ڳمدن۔ اڄ ݙوہڑے دی صنف اتنی مقبول تھئی اے جو غزل گو شاعر ݙوہڑے لکھݨ تے مجبور تھی ڳے ۔ اڄ دے ݙوہڑے کوں مقبول بݨاوݨ ݙوہڑے دے کلاسیکل شاعراں دا ٻہوں ہتھ اے ۔سئیں یاسر رنگ پوری اپݨی کتاب دا ناں  ’’ ساݙی سنڄاݨ ݙوہڑہ‘‘ لکھ تے ݙوہڑے دی شان کوں امر کر ݙتے ۔ ہک ݙوہڑہ ݙیکھو:۔

اساں یاسر خدمت گار ادب دے ، ساݙا ماݨ تراݨ ہے ݙوہڑہ

ساݙی طرفوں تحفہ سوچ فکر دا ، ساݙے لڳدیاں کاݨ ہے ݙوہڑہ

ساݙا قلم اُمید تے چلدا ہے ، ساݙی آس دا بھاݨ ہے ݙوہڑہ

کئی رنگ لکھدئیں ہوئیں شاعری دے ساݙی مگر سنڄاݨ ہے ݙوہڑہ

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ