سرائیکی کتاباں دی اشاعت

میں کنوں لوک پُچھدن تہاکوں سرائیکی کتاباں چھاپݨ دا خیال کیویں آیا؟ ایں خیال دے پِچھوں ڈھیر ساریاں کہاݨیاں ہِن ۔ ہک تاں اے جو جݙاں میں اپݨی سنبھل واݨ ءِ چ آیم تاں گھر ءِ چ سرائیکی کتاباں ہَن۔ انہاں ءِ چ ہک قلمی کتاب سیف الملوک وی ہئی۔ قلمی کتاب بارے میݙے ابا سئیں لوکیں کوں ݙسیندے ہَن جو میں کنیں سیف الملوک کائنا ہئی۔ شونق ݙاڈھا ہا۔ مولوی لطف علی صیب دی سیفل ملوک دا ہک نسخہ اسیݙے ہمسائے منظور احمد درکھاݨ دے کول ہا۔ میں اوندیاں کئی سال منتاں کیتیاں جو اومیکوں نقل کرݨ ݙیوے پر او نہ منیندا ہا۔ اوڑک من ڳیا۔ میں اپݨی وستی دے خوشخط نال 20 روپے لکھائی دا ٹیکہ مکایا۔ لوکیں دا وات پٹیج ڳیا جو ’’ ویہہ روپے ‘‘ ۔ اوں ویلھے ویہہ روپے اڄ دے ویہہ ہزار ہَن ۔ ابا سئیں ݙسیندن جو اے اوں ایلے دی ڳالھ اے جݙاں تُساں ڄئے تاں کیا میݙی شادی وی نہ تھئی ہئی۔ ابا سئیں ݙسیندن جو گھر ءِ چ غریبی ݙاڈھی ہئی ۔ 22 روپے گھٻنڑ ٻکری ویچی تے کتاب نقل کرائی۔ وستی دے لوکیں آکھیا اے پاڳل تھی ڳے ۔ میں ایں واقع تے غور کیتم تاں نتارا اے نتریا جو جییکر اے چھپی ہووے ہا تاں اوں ایلے چار آنے دی ملے ہا تے ہک ہک کوں ملے ہا۔

سرائیکی کتاباں چھاپݨ دا رواج کائنا ہا۔ بھلا تھیوے دلنور نور پوری سئیں دا انہائیں کتابڑیاں چھاپݨ دا مُنڈھ ٻدھا نہ تاں صدیں توں جیرھا اسیݙا ادبی ترکہ رُلدا آئے ،ایویں اڄ سارا کجھ رول ٻہوں ہا ۔ سرائیکی کتاباں چھاپݨ دی حالت اے ہے جو شاکر شجاع آبادی جہا شاعر وی دلنور نور پوری سئیں کوں لبھدا ودا ہا ۔ جو کہیں طراہویں اوندی کتابڑی چھپ پووے ۔ ایہ ڳالھ شاکر شجاع آبادی دلنور سئیں دی کتاب ’’ متاں مِل پووے ‘‘ دے تاثرات ءِ چ ’’ سرائیکی دا خذمت گزار پُتر ‘‘ دے عنوان نال آپ لکھدے:۔

’’میکوں خیال آیا جو کݙاہیں اللہ سئیں میکوں شاعر بݨا ݙیوے تاں میݙیاں کتاباں وی چھپسن۔ سوال اے ہا جو چھپویسی کون؟ کہیں ناشرکوں میں ڄاݨدا کائنی، دلنور ہے تاں پتہ کائنی ایندی ملاقات تھیسے یا کائنا یا ڳولاں تاں کتھاں ملسی ۔یا نور پور نورنگا خبر نی کیرھی جاہ ہے۔ ایں طرح نال شاعر بݨݨ توں پہلے کتب خانے تے کھڑے ہوئیں خیالی پُلا پکاوݨ لڳ پیم۔ ڈھیر ساری دیر اُتھائیں کھڑیں کھڑیں گزر ڳی۔ آخر یکدم خیال آیا جو میں گھر وی ونڄݨے تاں ٹُر پیم۔ کجھ عرصے بعد ول ہک چھاپے خانے تے ہک کتاب چھپدی پئی ہئی تاں میں کھڑ تے اوں مشین دا تماشہ ݙیکھݨ لڳ پیم۔ ول میکوں خیال آیا جو ایندا ناشر ݙیکھاں کون اے؟ میں ݙیکھ تے حیران تھی ڳیم جو ایندا ناشر وی دلنور نور پوری اے میں جلدی نال چھاپے خانے دے ہک ملازم کنوں پُچھیا یار میکوں اے ݙسا جو اے بندہ کتھاں ملسی۔ دلنور جیرھا جو میݙے نال کرسی تے ٻیٹھا ہا ٻولیا سئیں حکم کرو، دلنور نال کوئی کم اے؟ میݙی خوشی دی کوئی حد ٻنا نہ ریہا۔ میݙا دل کریندا ہا جو میں دلنور کوں گُھٹ تے بھاکل پاواں تے دل دی تریہہ بُٖجھاواں ۔ خیر ہتھ ملایا، دعا سلام کیتی ۔ ول حال حویلا ونڈایا ، پہل تاں سئیں دلنور حیرت دی نگاہ نال ݙیکھدا رہ ڳیا ۔کیونجو میݙی شکل صورتحال ٻول چال توں معلوم کیتس جو اے کوئی بھولا بھالا تے موٹے دماغ دا بندہ ہے۔ بعد اچ میݙیاں ڳالھیں تے ہک ݙوں ݙوہڑے سُݨ تے میݙا اصل روپ سُنڄاݨ گھدس تے ول میکوں ہک نال آلے ہوٹل تے گھدی ڳیا۔ رلے ٻہہ تے پیالی پیالی چاہ وی پیتوسے ۔ چاہ دے درمیان میکوں ٻہوں تسلی تے حوصلہ افزائی نال شاعری آلے پاسے زیادہ توجہ ݙیوݨ دی تاکید کیتُس۔ خدا ڄاݨدے میݙا شوق ݙو گنا تے چار گنا تھی ڳیا ۔ ‘‘

مخدوم طالب مولیٰ

سرائیکی کتاباں چھاپݨ تے انہائیں کوں رواج ݙیوݨ کہیں تے احسان یا تھورا نی ، ماء دھرتی دا قرض اے۔ پر کتنے جاگیردار تے سرمایہ دار ہوسن ، اڄ تک کون اے جیرھا دعویٰ کرے جو میں اعشاریہ ہک فیصد سرائیکی ماء دھرتی دی زبان تے ہر سال خرچ کرینداں ۔ کوئی جاگیردار ، وݙیرا یا گدی نشین ایجھ ہووے جیرھا سندھ دا مخدوم طالب مولیٰ بݨ ݙکھاوے ۔اساں دعویٰ نی کریندے پر اے ضرور آکھدوں جو اساں نہ صرف اپݨے بلکہ ٻالیں دیاں نوکریاں تھین تاں انہائیں دے وی سو فیصد وسائل سرائیکی ماء دھرتی دی خذمت تے سرائیکی کتابیں دی اشاعت تے خرچ کیتن ۔ ایہا وجہ ہے جو اڄ سرائیکی کتابیں دا ڈھگ لڳ ڳے ۔ دشمن ݙیکھتے سڑدن تے سڄݨ ݙیکھ تے ٹھر ٹھر ویندن ۔ سندھ دے مخدوم طالب المولیٰ سندھی زبان دی ترقی سانگے توجہ ݙتی۔ اڄ سندھی زبان کتھ پُڄ ڳی اے ۔ سرائیکی زبان دی ترقی سانگے مخدوم احمد محمود، مخدوم رکن الدین، مخدوم شہاب الدین، مخدوم احمد عالم انور، مخدوم جاوید ہاشمی ، نواب صلاح الدین عباسی، میاں نجیب الدین اویسی ،عبدالرحمان کانجو، نور محمد بھابھہ ، تہمینہ دولتانہ، عابدہ حسین ، فیصل کریم کنڈی، مصطفی کھر، نوابزادہ افتخار، سردار ذوالفقار کھوسہ ، سردار جمال لغاری، بلخ شیر مزاری ،نصر اللہ دریشک ، احمد یار ہراج ،مخدوم شاہ محمود قریشی تے مخدوم یوسف رضا گیلانی وچوں کوئی اینجھا ہے جیرھا سرائیکی سانگے مخدوم طالب المولیٰ بݨ ݙکھاوے ۔

ڳالھ اے نی سرائیکی کتابان چھاپݨ دا رواج پنجاب دے مقبوضہ سرائیکی علاقیں نہ ہا۔ اے رواج خیبرپختونخواہ دے سرائیکی خطے ٹانک تے دیرہ اسماعیل خان اچ وی نہ ہا۔ ݙینھ وار جھوک سرائیکی دیرہ اسماعیل خان اچوں شروع کرݨ دا مقصد وی ایہو ہا جو اتھاں سرائیکی لکھݨ، پڑھݨ تے سرائیکی کتاباں چھپݨ دا مُنڈھ ٻدھیجے۔ ایں مقصد سانگے سخت اوکھے حالات اچ اساں دیرہ اسماعیل خان اچ کتاباں چھاپݨ دا رواج پاتا تے دیرہ اسماعیل خان وچ فری کتاباں ایویں سنگتیں وچ ونڈیاں جیویں چاول ونڈیندن۔ اڄ دیرہ اسماعیل خان وچ کتاباں چھپݨ پئے ڳن ۔ شاعری دے نال نال نثر وی لکھیڄݨ پے ڳی اے ۔ دیرہ اسماعیل خان دے لکھاریں دی ہک خوش بختی اے وی ہے جو انہائیں کوں آسٹریلیا رہݨ آلے سرائیکی دے محب وطن مل ڳن جیرھے سرائیکی کتاباں دی اشاعت وچ ہتھ بھڑائت انہائیں دے مقابلے اچ سرائیکی وسیب دے ٻے علاقیں دے او سرائیکی جیرھے باہرلے ملکیں مشرق وسطیٰ تے یورپ رہندن انہاں کوں کݙاہیں ایجھی توفیق نی تھی ۔ اللہ سئیں جھوک کوں سرائیکی کتاباںچھاپݨ دی توفیق تے فرصت ݙتی اے، اساں انشاء اللہ کݙاہیں پیر پچھوہیں نہ کریسوں۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ