سرائیکی وسیب تے تعلیم

ہتھ قلم تھئے تاں خادم ؔ خدا جی چھڑائے

جی حضوری کنوں ست سلامیں کنوں

مصطفی خادم                                             

تعلیم تعلیم تے ہر حال ءِ چ اعلیٰ تعلیم

ساری دنیا اچ علم تے ہنر کوں سب توں ودھ اہمیت حاصل اے پر اساں انہائیں ݙوہیں شئیں توں وانجھے ہیسے، اساکوں کوئی سُدھ کینھی جو اساں کیا پڑھوں ، کیا نہ پڑھوں ۔ کیڑھی تعلیم حاصل کروں ، کیرھی نہ کروں ۔ اسیݙے مقابلے اچ پنجاب دے لوک کمشنر، ڈی سی ، ایس پی تے ٻئے محکمیں دے آفیسر پہلے توں بݨئے ٻیٹھن۔ انہائیں کوں ہر شئے دا علم اے ۔ او سارے راہ رستے ڄاݨدن ۔ ٻال اڄاں ماء دے پیٹ ءِ چ ہوندے تے او پہلے سوچ ٻہندن جو اینکوں کیا بݨاوݨے۔ اساݙے ٻال اُٹھ ڄیݙے تھی ویندن پر اساں ول وی انہائیں کوں کجھ نی ݙسیا ہوندا جو تُساں کیا پڑھسو تے کیا بݨسو ؟ کیا قوماں ایویں ترقی کریندن ؟ سیاݨے تھیووں ۔ ٻالیں کوں پڑھاؤں ، سکھاؤں تے سمجھاؤں ۔

وسلائی نہ کروں:۔

ضروری ڳالھ اے ہے جو اساں تعلیم بارے وسلائی نہ کروں ، شہری بندہ ہووے ‘بھانویں دیہاتی غریب ہووے تے بھانویں امیر۔ تعلیم دے معاملے اچ وسلائی نہ کرے ۔ اولاد دے ہک ہک پل کوں قیمتی ڄاݨے تے اوندے نت نال تھیوے ۔ تعلیم بارے اے وی ضروری اے جو ٻال دے شوق تے رحجان کوں ݙٹھاونڄے ۔ بعض ویلھے ٻال انجینئر بݨݨ چہندے ۔اسیݙا شوق ڈاکٹر بݨاوݨ دا ہوندے ۔ اساں اپݨا شوق سامھے رکھدوں پر ٻال دی مرضی نی سمجھدے ۔ٻال ماء پیو دا آکھیا من تے انہائیں دے ݙسیے دڳ تے ٹر تاں پمدے پر منزل تے نی پُڄ سڳدا۔

پہلا کم:۔

سب توں پہلا کم ٻال دے رحجان کوں ݙیکھݨ اے ، ݙوجھا تعلیم بارے بنیادی معلومات ہِن ۔ سارے جڳ جہان دے رحجان کوں سامھے رکھیا ونڄے ،ݙٹھا ونڄے جو دنیا کیݙے ویندی پی اے ، ول اوندے مطابق اڳوں تے ٹُریا ونڄے ۔ اڄ سی ایس ایس لوک زیادہ کرویندن ، اسیکوں چہیدے جو اساں زمانے دے نال نال ٹروں تے ٻالیں کوں سی ایس ایس آلے پاسے شوق ݙیواؤں۔ نکے لا توں انہائیں کوں ݙسݨ شروع کروں جو سی ایس ایس کیا ہوندے ۔ ایندے وچ کیا پڑھݨا پوندے ۔ سی ایس ایس جیرھا طالب علم کریندے او کیا بݨدے ۔ سی ایس ایس کرݨ آلئیں دے کتنے محکمے تے کتنے شعبے ہِن تے انہائیں دی تربیت کیویں بݨدی اے ؟

اَجھک:۔

سرائیکی وسیب دے ڈھیر سارے نینگر امدن میں انہائیں کوں سی ایس ایس آلے پاسے دھیان ݙیوینداں ، او اینکوں بلا سمجھ تے ݙر ویندن ۔ اَجھک تے آکھدن اے اوکھا ہے ،حالانکہ صرف دل ٻدھݨ دی ڳالھ اے ۔ سی ایس ایس میڈیکل تے انجینئرنگ توں سُکھا ہے۔ میں اپݨے ٻالیں کوں آکھیا تاں وی ݙر تے ٻے پاسے ٹُر پے۔ میں سب کوں آکھداں جو سرائیکی قوم ہُݨ دل ٻدھے ، آر یا پار آلی ڳالھ کوں سامھے رکھ تے علم دے سمندر ءِ چ دُھو کرے ۔ سرائیکی وسیب دے ٻالیں وچ بلا دی صلاحیت اے ۔ ݙرے او جیرھے عقلوں پیدل ہوون ۔ اوہے سارے اپر پنجاب وچ ہِن ، وسیب اچ اکثریت ذہین طلبہ دی ہے۔ شاباش تکڑے تھیوو، اے سارے منصب تے عہدے تہاݙے ہِن ، جیرھے غیر ملی ٻیٹھن ۔ پڑھو تے اپݨیاں اے کرسیاں انہائیں توں واپس گھنو نہ تاں انہائیں دا نِت دا کَھلا تے اسیݙا سِر ہوسے ۔

وانجھ دی شکایت:۔

اسیݙے ٻالیں کوں اے شکایت اے جو پبلک سروس کمیشن وچ سارے ایہے لوک ءِ ن ، اے وانجھ کریندن ،وانجھ آلی ڳالھ ٹھیک اے ، اڄ توں نی اے پیو ݙاݙے توں کریندے امدن پر اساں ظلم ، زیادتی تے وانجھ دے دریا جھاڳ تے پار پُڄسوں ۔ جے ݙر تے کھڑے رہ ڳیوسے تاں ول کھڑے رہسوں ۔ وسیب دے نینگر اے ڳالھ سمجھن جو اساں اڄاں سوچیندے ودوں ، انہائیں کوں ازلیں توں پتہ اے جو اساں سرائیکی وسیب دے لوکیں کوں کیویں غلام بݨا تے رکھݨے ۔ اے سارے گرو انہائیں کوں انہائیں د ا آقا انگریز سکھا ڳے ۔ وسیب دے جاگیردار وی انہائیں دے ٻانھے ہِن ۔ انہاں کوں سرائیکی قوم کوں کھلے تلے رکھݨ تے انہائیں کوں کھلے مارݨ دا ݙا سکھائس ۔ تُساں اساں بغاوت کر تے ایں ڳالھ کوں پُٹھا کر ݙیوݨے۔

پنجابی دانشور :۔

میں لہور ڳیاں ، میکوں ہک پنجابی دانشور آکھیا جو کرلاٹ ، ٻکاٹ خبریں اخبار اچ پڑھدا رہنداں پر ہر ڳالھ دا ٹرینڈ ہوندے ، تہاݙے وسیب ءِ چ دولے سئیں دا نوکر بݨݨ دا ٹرینڈ اے ۔ اسیݙے کول ڈپٹی کمشنر تے ایس پی بݨݨ دا ۔ میں آکھیا جو وقت چکی دا پھیر اے ۔ وقت بدلدے دیر نی لڳدی ، سوچ بدل ڳی اے ۔ اساں تہاکوں ݙسیندے پیوں جو اساں غلام بݨ تے نہ رہسوں ۔ اساں اپݨے وسیب اچ اپݨا ڈی سی او ، کمشنر ، ایس پی ، ڈی پی او تے آر پی او ݙیکھݨ چہندوں ۔ تُساں اپݨے گھر خوش اساں اپݨے گھر۔ آبادی دے مطابق سی ایس ایس دا کوٹہ گھنسوں ۔ صوبہ وی گھنسوں ، تُساں کے تئیں نہ ݙیسو؟ تُساں اسیݙی ایں سوچ کوں نہ قید کر سڳدو تے نہ قتل کر سڳدو۔ سیاݨے تھیوو، جتنا جلدی اسیکوں حق ݙیسو ، اُتنے چنڳے رہسو۔

وسیب دے نینگرو ، دل تھولا نہ کرو:۔

دل تھولا نہ کرو ، اساں تہاݙے حق حقوق سانگے ہر جاہ تے لڑسوں ،ا ساں تہاݙے صلاحتیں کوں پرکھݨ آلے ادارے بݨیسوں ۔ تاں جو تہاݙی صلاحیت ، تہاݙے رحجان تے تہاݙے شوق مطابق تہاݙے علمی سفر کوں اڳوں ٹوریا ونڄ سڳے۔ اسیکوں ہک ہک ڳالھ دا پتہ اے جو پیپر اوہے بݨیندن ، امتحان وی اوہے گھندن ۔ امتحان ویلے تہاݙی ٻے پاسے اکھ جھمکے تاں تلہڑ مریندن تے اپݨیں کوں سارا کجھ پہلے توں ݙس تے امدن ۔ انہائیں کوں انہائیں بیمانیں دی سزا ملسے ۔اساں وار وار اکھیندوں جو اسیݙے انہائیں بیمانیں نال پُڄالا نی پمدا۔ اساݙا اپݨا پبلک سروس کمیشن ہووے ، اساݙا اپݨا سلیکشن بورڈ ہووے۔ اسیݙے اپݨے پیپر بݨاوݨ آلے ہوون تے اسیݙے سارے امتحانی سنٹر اسیݙے اپݨے کول ہوون ۔ اسیکوں انہائیں تے تل دا اعتبار کینھی۔ اسیکوں ہک پل دیر کیتے بغیر انج کیتا ونڄے ۔

تُساں تُساں تے اساں اساں:۔

سرائیکی وسیب اچ پنجاب دے افسر لٹ مار کر تے اپݨی اولاد کوں اعلیٰ تعلیمی اداریں وچ پڑھیندن ۔ انہاں کوں ٻاہر وی بھیڄ ݙیندن جو او ولا افسر بݨ تے اسیݙے آوݨ آلے نسلیں دے سر کٹن ۔ اساں سب کجھ ڄاݨدوں ، تہاکوں ڄاݨدوں ، تہاݙے نیتیں کوں وی ڄاݨدوں ۔ تُساں اسیݙے بعد اسیݙے نسلیں کوں غلام رکھݨ سانگے ڄال وچھا ݙتن پر تہاݙے خلاف جیرھی نفرت اے اینکوں سمجھو ۔ تُساں اپݨی کوڑکی اچ آپ پھس سو۔ اسیݙے پھساوݨ سانگے تہاݙے سٹے ڄال تہاݙے اپݨے پیریں کوں ولھڑسن تے تُساں منہ دے بھر ڈہسو ۔تُساں اساݙے نماݨے دیہاتی ٻالاں دا تعلیمی مستقبل تباہ کیتے۔ تُساں اسیݙے غریب ٻالیں کوں اردو تعلیم دے چکریں ءِ چ پائی رہ ڳیو تے آپ انگریزیاں پڑھدو۔ تُساں اپݨے تعلیمی ادارے ݙیکھو تے اسیݙے وی ݙیکھو۔ اپݨے تعلیمی اداریں وچ سہولتاں ݙیکھو تے اسیݙے پاسے وی ݙیکھو۔ ہُݨ تعلیم دے ناں تے دروہ نہ چلسے۔ دوکھا فراڈ بند کرو۔ طبقاتی تعلیم بند کرو۔ غریب ،امیر دی ہک تعلیم کرو۔ تہاݙے غیر انسانی سلوک کوں اساں تہاݙے منہ تے مریسوں ، تعلیم‘ اقتدار تے اختیار میݙے وسیب دا وی حق اے ۔ اساں صرف غلام رہݨ سانگے پیدا نی تھئے۔ جے تُساں وچ جرأت ہے تاں برابر سہولتاں ݙے تے آؤ ، مقابلہ کرو نہ تاں پرے مرو ، تُساں تُساں ، اساں اساں۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ