سرائیکی نثر دا مہاندرا لکھاری عبدالباسط بھٹی

میکوں جیڑھیلے الطاف خان ݙسائے جو میں باسط بھٹی دے ادبی پورھئے کوں کٹھا کریندا پیاں تاں میکوں خوشی وی تھئی تے حیرانگی وی ۔ خوشی ایں ڳالھوں جو باسط بھٹی سرائیکی نثر دا ہک نشابر حوالہ اے ۔ ایندے کم دا کٹھا تھیوݨ ݙاڈھی سوہݨی ڳالھ اے ۔ ایندیاں لکھتاں کٹھیاں تھیوݨ نال سرائیکی زبان و ادب دے طالب علماں کوں فائدہ تھیسی تے سرائیکی نثر پڑھݨ آلیاں کوں ساریاں کتاباں ہک جاء ملسن ۔ انویں وی ساکوں نثری لکھتاں دی اشد لوڑ ہے ۔ول جے نثر باسط بھٹی دی ہووے تاں سونے تے سُہاگے آلی ڳالھ تھی ڳئی۔ حیران میں ایں ڳالھ تے تھیاں جو سرائیکی زبان و ادب دا ہک استاد ایہ کم کریندا پئے ۔ ہک لمبے عرصے دی جدوجہد بعد کالجاں اچ سرائیکی زبان و ادب پڑھاوݨ دا سلسلہ شروع تھیا تاں اساں ݙاڈھے خوش تھیوسے جو ہُݨ …… تے آوݨ نال نویں استاد ساݙے ٻانہہ ٻیلی تھیسن ۔ اپݨے ترکے دی ڳولھ پھول کریسن ۔ رُلئیے شاعراں ، ادیباں دی سُدھ لاہسن تیا ساں ادبی طور تے مزید تکڑے تھیسوں تے ادبی کم مزید اڳونہاں تھیسی ۔ پرا یہ چھڑا ساݙا خاب ہا ۔ ٻہوں سارے استاد نوکریاں گھنݨ دے بعد بے فکرے تھی ، بسترے وِچھا سُم ڳئے۔ ایہ کوئی نویں ڳالھ کائنی ، ہمیشہ ایویں تھیندا رہ ڳئے ۔ ٻہوں گھٹ استاد ہوندن جیڑھے تاریخ دا حصہ بݨدن ، اساں تاں اکثر ایجھے ݙٹھے سے جیرھے ہک نصابی کتاب نال ساری سروس پوری کر ڳن ،کُجھ کریندے پِن۔ بعض تاں ہک کتاب وی مُل نی گھندے ، جیرھی پبلشرز ݙے ویندن ہُوندے نال حیاتی گزار گھندن ۔اللہ اللہ خیر سلا۔ جنھاں دے اندر جیوݨ دی سِک ہوندی اے ،او آپ ]پڑھدن ۔ لوکاں کوں وی پڑھیندن تے ہمیشہ دی حیاتی بݨیندن۔ سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ اچ سئیں ظامی بہاولپور، سئیں دلشاد کلانچوی ،سئیں قیس فریدی ،سئیں اقبال سوکڑی، سئیں پروفیسر شوکت مغل ، سئیں بشیر بھائیہ، سئیں عزیز شاہد، سئیں رفعت عباس، سئیں شمیم عارف قریشی وی تاں استاد ہِن۔ احٖ سرائیکی وسیب اچ اِنھاں دی سنڄاݨ ، انھاں دے ادبی کم پاروں ہے۔ گریڈ پاروں کائنی، نتاں اتھاں تاں سینکڑاں کالج ، استاداں نال بھریئے پِن جنھاں کوں اپݨی وی سُدھ کائنی۔ تاریخ اوہے لوک بنڑدن جیڑھے تاریخی کم کریندن ۔ الطاف خان دا ایہ کم تاریخی کم اے ، اساں تں اوں سماج دا حصہ ہیں جتھاں قبراں دی پوجا تھیندی اے ۔ ہُݨ ویلا آ ڳئے جو اساں اپݨے ادبی ترکے کوں ویلھے سِر ہتھیکا کروں ، الطاف خان دا ایہ کم اندھیاں کوں اکھیں ݙیسی ، اندھارے وچ سوجھلا کریسی ، جے کوئی سوجھلے توں فائدہ چاوے تاں ۔

سمجھ نی آندے باسط بھٹی بارے کیا لکھاں ، جیڑھا بندہ سرائیکی زبان و ادب نال تھوڑی گھݨی حب سِک رکھیندے ، او باسط بھٹی کوں ضرور ڄاݨدے ۔ باسط بھٹی ہُݨ تاں ہر بزرگ تھیندا ویندے پر ایں بندے کݙاہائیں جوانی وی چاتی ہئی ،ا لطاف ݙاہر وانگوں ایندا وی دھرتی اتے پیر نہ آندا ہا ۔ سرائیکی سرائیکی کریندے نہ تھکدا ہا ۔ اساں خانپور اچوں جھوک دا اجراء کیتا تاں باسط  بھٹی خانپور مبارک ݙیوݨ آیا ۔ جہانگیر مخلص وی نال ہا، ہُوں زمانے سرائیکی زبان و ادب نال حُب سِک رکھݨ آلے ہر ویلھے جھوک دے دفتر کٹھے ہوندے ہَن ۔ سئیں انیس دین پوری ، سئیں زاہد بخاری تے سئیں قیس فریدی مہربانی کریندے ہَن ۔ سنگت ساتھ کوں گھن آندے ہَن۔ باسط بھٹی ’’ کوکدے پندھ کُرلاندے پاندھی ‘‘ لکھدا ودا ہا، ہک دفعہ جھوک دے دفتر آیا، بیٹھک لڳی، باسط پہلی پوڑی سݨائی تاں انیس دین پوری سئیں فرمایا ’’ ایہ ہے سرائیکی زبان ، ایہ ہے سرائیکی بیان ‘‘ ۔ اتھاں اُنھاں باسط بھٹی دا ہتھ پکڑ تے فرمایا ’’ ظہور سئیں ایہ نینگر ہک ݙینھ سرائیکی زبان و ادب اچ نویکلی سنڄاݨ بݨسی ۔ ‘‘ اساں ہوں زمانے جھوک پبلشرز دے ناں نال کتاباں چھاپݨ دا مُنڈھ ٻدھا تے ایہ ڳالھ ساݙے واسطے اعزاز دی ڳالھ ہے جو کوکدے پندھ کرلاندے پاندھی جھوک پبلشرز دی پہلی کتاب ہئی۔ ڳالھ ٹر پئی ، ہک مدت بعد اساں جھوک ملتان اچوں وی شروع کیتی ۔ باسط بھٹی وی حیاتی دے رولے رودھیاں اچ رُجھ ڳیا ۔ حیاتی دی ڳاݙی تیزی نال چلدی رہی۔ منظر تکھے تکھے اکھیں توں اوڈھر تھیندے ڳئے۔ زندگی دے سارے عذاباں دے باوجود باسط بھٹی دا قلم وسیب واسیاں کوں نت نویں سوکھڑی دان کریندا ریہا۔ ول قدرت اینکوں وی ملتان گھن آئی تے ایہ ہک واری ول جوان تھی ڳیا۔ پڑھائی لکھائی دا سلسلہ تیز کیتُس نل نویں نینگراں کوں جوڑیُس۔ ایں دوران محمود مہے علمی ادبی حلقیاں اچ نشابر تھیا تے تیزی نال اپݨی سنڄاݨ بݨایس۔ محمود کوں ݙیکھ الطاف خان دی وی اکھ پُھرکی ۔ ایندے مضامین وی اخباراں اچ چھپݨ لڳ ڳئے۔ مزے دی ڳالھ ݙیکھو جو الطاف خان وی احمد پوری ہے، احمد پوریاں ہمیشہ سرائیکی زبان و ادب دی جھولی اپݨیاں سوہݨیاں لکھتاں نال بھری اے ۔ الطاف خان کیویں پچھوں راہندا، ایہ جیڑھیلے مسودہ کمپوز کروا، بݨا جوڑ تے میݙے کول چا آیا تاں میکوں ݙاڈھی خوشی تھئی ، کیوں جو باسط بھٹی سارے وسیب دا ماݨ ہے۔ ایندی صاف ستھری تے نتری ہوئی ہوندی اے۔ لغت تکڑی ، زبان سوہݨی تے اسلوب من بھاوݨا ۔ ہک جلد اچ اچ پنج کتاباں ، کتاباں اُتے لکھئے ڳئے تنقیدی مضامین ، بلاشبیہ ایہ ہک وݙا تے سوہݨا کم اے۔ میکوں امید ہے باقی دوست وی ایں کم کوں سامݨے رکھ ݙوجھے ادیباں دے کم کوں کٹھا کریسن ۔

حوالہ

·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ