سرائیکی ماہیا تے احسان اعواݨ

احسان اعواݨ ’’ سرائیکی ماہیے ‘‘ دی کتاب مرتب کیتی اے ، دل کوں ݙاڈھی بھاݨی اے ۔ احسان نِکے لا توں سرائیکی دا کم کریندا امدے ۔ جھوک نال ایندی سانجھ اوں ویلھے دی ہے جݙاں او ݙاہویں جماعت پڑھدا ہا ۔ احسان شاگرد ہا ، ہُݨ آپ استاد بݨ ڳے ۔ احسان اعواݨ او استاد نی جیویں جو استادیں دی ہِک فوج ملک تے قوم دے سینے تے سوار ہے تے عرصہ دراز توں نسلیں کوں مایوسی دے اندھے کھوہ اچ سٹی امدی اے۔ وسیب دے 99.99 فیصد استادیں کوں قومی فلسفے دا پتہ وی کائنی ۔ احسان اعواݨ طالب علماں کوں اپݨے نور شعور ݙیوݨ آلا استاد اے۔ احسان سانگے عظیم سرائیکی شاعر امان اللہ ارشددا بھرا ہووݨ کوئی گھٹ ڳالھ نی پر احسان اپݨی سنڄاݨ آپ بݨائی اے ۔ ڈبل ایم اے ہے، ایں گزریل سال اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور ایم اے سرائیکی دے امتحان اچ یونیورسٹی ٹاپ کیتی اے۔ ایم فل دی تیاری وچ ہے ، کئی کتاباں لکھ چکئے ۔ سرائیکی ماہیے دی کتاب نویں تاں کینھی ، پہلے وی کتاباں آ چکین پر احسان اعواݨ دے کم دا اپݨا ہک انداز اے ۔

سرائیکی وسیب دے عظیم دانشور سید نصیر شاہ اپݨے ہِک مضمون اچ لکھیا ہائی: ’’ سرائیکی ہِک ٻہوں وسیع ، مضبوط تے توانا زبان ہے۔ اس دے کول نہایت شاداب ذخیرہ الفاظ، معنویت بھرے محاورات تے زرخیز ضرب الامثال دا خزانہ ہے۔ اس زبان دیوچ اتنی توانائی ہے کہ اس تے سینکڑاں مرتبہ حملہ آوراں دی یلغار ہوندی رہی اے مگر حالات دی سنگین توں سنگین لہر اس دے وسیع وجود وچوں ہک ذرہ وی گھٹ نئیں کر سڳی ۔ سرائیکی زبان دا ماہیا اتنا جاندار ہے کہ فنادی کوئی وی لہر اس نُوں مِٹا نئیں سڳی۔ ‘‘

میں اپݨی کتاب ’’ سرائیکی اجرک ‘‘ اچ لکھیا ہا جو سرائیکی دنیا دی عظیم تے قدیم زبان اے ۔ اے وی حقیقت اے جو سرائیکی دی تریخ اتنی پراݨی ہے جتنی انسان دی اپݨی تریخ ۔ سرائیکی خطہ جینکوں تریخ دے کتابیں وچ ’’ سپت سندھو ‘‘ یعنی ست دریاویں دی سرزمین آکھیا ڳے ، جڳ جہان دے سیاݨے اے ڳالھ منیندن جو سرائیکی خطہ او خطہ ہے جتھاں سب توں پہلے انسان اپݨے ݙو پیریں تے ٹُرݨ سِکھیا تے انسان کوں اپݨے ہووݨ دی سُدھ پئی۔ سرائیکی خطے اچ جیویں تریخ قدیم اے ایویں شعر و شاعری دا حوالہ وی قدیم اے ۔ اے منی منائی ڳالھ اے جو سرائیکی شاعری دیاں ونکیاں جینکوں احٖ دی اصطلاح وِچ ’’اصناف سخن ‘‘ آکھیا ویندے ، سب توں زیادہ ہِن ۔ جیویں جو غزل، نظم ، حمد، نعت ،قصیدہ ،مرثیہ، گانمݨ چھلہ، لولی ، چرکھا، ڈھولہ ،ٹپہ ، پہاکہ ، جھمر ،سی حرفی ، بحر، مسدس، باگھی ، سمی ، بگڑو، ٹہر ، چھلہ ، قطعہ ،ݙوہڑہ ، کافی ، گیت ، ڳاوݨ تے ایویں ٻیاں ٻہوں ساریاں شاعری دیاں ونکیاں ہِن۔ جیرھیاں جو آپو واݨیاں ہووݨ دے نال نال ہر ہک دا اپݨا شعری نظام تے اپݨی چس رس تے اپݨا سواد ہے۔موسماں ، فصلاں، پکھی پرندیاں دے گیت تے ڳاوݨ انج ہِن ۔ سرائیکی شاعری دی ہک صنف ’’ ماہیا ‘‘ وی ہے۔ ’’ ماہیا‘‘ دا لفظ ماہی ،محبوب سانگے ہے تے جیکر ماہی کوں الواوݨا ہووے ، سݙݨا ہووے یا مخاطب کرݨا ہووے تاں ’’ ماہیا ! ‘‘ آکھ تے الواؤ تھیسوں۔

’’ ماہیا‘‘ سرائیکی وِچ ازلاں توں لکھیندا پے ، لوک ادب وچ ’’ماہیا ‘‘ کوں ہک خاص مقام حاصل اے پر افسوس جو ماہیے تے تحقیقی کم نی تھی سڳیا تے نہ ماہیے دی کوئی وݙی کتاب سامھے آ سڳی اے ۔ ’’ ماہیا ‘‘ کوں صرف ڳاوݨ آلئیں زندہ رکھئے۔ کوئی گلوکار جݙاں اپݨا ڳاوݨ شروع کریندے تاں پہلے ݙوہڑہ ، ول ماہیا تے اوندے بعد گیت آکھدے ، ماہیے اسیݙے تریمتیں وی یاد رکھین۔ انہاں ماہیے لکھئے وی ہِن تے سہرے دے نال نال ڳائے وی ہِن ۔ جیویں تریمتیں دعائیں ، لولیاں تے سہرے لکھین۔

ماہیا ہک ایجھی صنف اے جیندے وچ شاعر دا ناں نی امدا ۔ایں سانگے اے پتہ نی لڳ سڳدا جو اے ماہیا کیں دا ہے۔ سرائیکی دے لکھاں ماہیے کتابی شکل اچ شائع نہ تھی سڳݨ دی وجہ توں ہتھیکے نی رہ سڳئے ۔ جینکوں اساں سرائیکی زبان دا قومی نقصان آکھ سڳدوں ۔ایندے وچ کوئی شک نی جو ماہیے دی صنف ٻہوں چنڳی تے من بھاوݨی اے ۔ ماہیا ݙڈھ  مصرعے دا ہوندے ، ایندا پہلا ادھ مصرعہ مہمل یعنی بے مقصد ہوندے ۔ جݙاں جو ݙوجھے مصرعے وچ مقصد دی ڳالھ ہوندی اے۔ جݙاں کوئی گلوکار ڳمدا پیا ہوندے یا شاعر ماہیا سݨیندا پیا ہوندے تاں او پہلا ادھ مصرعہ پڑھ تے چپ کر ویندے ، سُݨݨ والے ادھ مصرعے تے کہیں طرح دے جذبات دا اظہار نی کریندے تے مقصد آلے مصرعے تے کن لائی ٻیٹھے ہوندن ، جݙاں شاعر یا گلوکار مقصد آلا مصرعہ آکھ تے ڳالھ پوری کریندے تاں سُݨݨ آلئیں دی دھاڑ نکل ویندی اے ۔ ول پتہ لڳدے جو سرائیکی ماہیا کیا تے کتنا پُر اثر ہے۔ ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو شاعر حضرات سرائیکی ماہیے دیاں کتاباں چھپوا تے  عام کرن ۔ ایں نال ریسرچ سکالر ایں پاسے توجہ کریسن تے تحقیقی کم شروع تھی ویسے ۔

چھیکڑ اچ میں اپݨی تے ادارہ جھوک دے سارے سٹاف دی طرفوں سرائیکی ماہیے دی کتاب مرتب کرݨ تے احسان اعواݨ کوں مبارکباد آکھداں تے نال اونکوں اے وی آکھساں جو او ’’ سرائیکی ماہیے ‘‘ کٹھے کرݨ دا کم ودھاون کیوںجو سارے وسیب اچوں ماہیے کٹھے کیتے ونڄن تاں ایجھیاں کئی سو کتاباں بݨ سڳدن تے کئی جلدیں دی ہِک وݙی کتاب وی بݨ سڳدی اے ۔

حوالہ

·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ