سرائیکی ماہیا

سرائیکی دنیا دی عظیم تے قدیم زبان اے ۔ اے وی حقیقت اے جو سرائیکی دی تریخ اتنی پراݨی ہے جتنی انسان دی اپݨی تریخ ۔ سرائیکی جینکوں تریخ دے کتابیں وچ ’’ سپت سندھو ‘‘ یعنی ست دریاویں دی سرزمین آکھیا ڳے ، بارے جڳ جہان دے سیاݨے اے ڳالھ منیندن جو سرائیکی او خطہ ہے جتھاں سب توں پہلے انسان اپݨے ݙو پیریں تے ٹُرݨ سِکھیا تے انسان کوں اپݨے ہووݨ دی سُدھ پئی۔ سرائیکی خطے اچ جیویں تریخ قدیم اے ایویں شعر و شاعری دا حوالہ وی قدیم اے ۔ اے منی منائی ڳالھ اے جو سرائیکی شاعری دیاں ونکیاں جینکوں اڄ دی اصطلاح وِچ ’’اصناف سخن ‘‘ آکھیا ویندے ، سب توں زیادہ ہِن ۔ جیویں جو غزل، نظم ، حمد، نعت ،قصیدہ ،مرثیہ، گانمݨ چھلہ، لولی ، چرکھا، ڈھولہ ،ٹپہ ، پہاکہ ، جھمر ،سی حرفی ، بحر، مسدس، باگھی ، سمی ، بگڑو، ٹہر ، چھلہ ، قطعہ ،ݙوہڑہ ، کافی ، گیت ، ڳاوݨ تے ایویں ٻیاں ٻہوں ساریاں شاعری دیاں ونکیاں ہِن۔ جیرھیاں جو آپو وانٹیاں ہووݨ دے نال نال ہر ہک دا اپݨا شعری نظام، اپݨا قافیہ ردیف تے اپݨی چس رس تے اپݨا سواد ہے۔موسماں ، فصلاں، پکھی پرندیاں دے گیت تے ڳاوݨ انج ہِن ۔ سرائیکی شاعری دی ہک صنف ماہیا وی ہے۔ ماہیا دا لفظ ماہی ،محبوب سانگے ہے تے جیکر ماہی کوں الواوݨا ہووے ، سݙݨا ہووے یا مخاطب کرݨا ہووے تاں ’’ ماہیا ! ‘‘ آکھ تے الواؤ تھیسوں۔

ماہیا سرائیکی وِچ ازلاں توں لکھیندا پے ، لوک ادب وچ ماہیا کوں ہک خاص مقام حاصل اے پر افسوس جو ماہیے تے تحقیق کم نی تھی سڳیا تے نہ ماہیے دی کوئی وݙی کتاب سامھے آ سڳی اے ۔ ماہیا کوں صرف ڳاوݨ آلئیں زندہ رکھئے۔ کوئی گلوکار جݙاں اپݨا ڳاوݨ شروع کریندے تاں پہلے ݙوہڑہ ، ول ماہیا تے اوندے بعد گیت آکھدے ، ماہیے اسیݙے تریمتیں وی یاد رکھین۔ انہاں ماہیے لکھئے وی ہِن تے سہرے دے نال نال ڳائے وی ہِن ۔ جیویں تریمتیں دعائیں ، لولیاں تے سہرے لکھین پر انہاندا مقطعے ناں نی آیا۔ اڄ او شاعری ٹی وی ریڈیو تے بغیر کہیں ناں یعنی ’’ لوک گیت ‘‘ دے طور تے نشر تھیندی اے ۔ اے وی ہک وانجھ ہے۔ تریمت نال ہمیش توں وانجھ تے ظلم تھیندا رہ ڳے ۔اجٖاں کل دی ڳالھ اے جو ووٹر لسٹیں تے ٻئے سرکاری اندارج تریمت دے ناں دی بجائے زوجہ فلاں یا دختر فلاں دے ناں تے تھیندے ہِن ، جتھاں ایجھی دقیانوسی تے جہالت ہووے ، شاعری وِچ عورت دا ناں کیویں آوے ہا ؟ تریمت نال وانجھ یا اینکوں ݙوجھے درجے دا شہری سمجھݨ دی ریت مکاوݨی پمسے تے جہاد کرݨا پمسے۔ ایں جہاددا مُنڈھ خود شاعر ٻدھن ۔

خیر! میں ڳالھ اے پیا کریندا ہم جو ماہیا وی ہک ایجھی ’’ زنانہ ‘‘ صنف اے جیندے مقطعے وچ شاعر دا ناں نی امدا ۔ایں سانگے اے پتہ نی لڳ سڳدا جو اے ماہیا کیں دا ہے۔ سرائیکی دے لکھاں ماہیے کتابی شکل اچ شائع نہ تھی سڳݨ دی وج ہتوں ہتھیکے نی رہ سڳئے ۔ جینکوں اساں سرائیکی دا قومی نقصان یا سرائیکی شاعری دا وݙا زیان آکھ سڳدوں ۔ایندے وچ کوئی شک نی جو ماہیے دی صنف ٻہوں چنڳی تے من بھاوݨی اے ۔ ماہیا جٖیڈھ مصرعے دا ہوے ، ایندا پہلا ادھ مصرعہ مہمل یعنی بے مقصد ہوندے ۔ جݙاں جو ݙوجھے مصرعے وچ مقصد دی ڳالھ ہوندی اے۔ جݙاں کوئی گلوکار ڳمدا پیا ہوندے یا شاعر ماہیا سݨیندا پیا ہوندے تاں او پہلا ادھ مصرعہ پڑھ تے چپ کر ویندے ، سُݨݨ آلا ادھ مصرعے تے کہیں طرح دے جذبات دا اظہار نی کریندے تے مقصد آلے مصرعے تے کن لائی ٻیٹھے ہوندن ، جݙاں شاعر یا گلوکار مقصد آلا مصرعہ آکھ تے ڳالھ پوری کریندے تاں سُݨݨ آلئیں دی دھاڑ نکل ویندی اے ۔ ول پتہ لڳدے جو سرائیکی ماہیا کیا تے کتنا پُر اثر ہے۔ ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو شاعر حضرات سرائیکی ماہیے دیاں کتاباں چھپوا تے  عام کرن ۔ ایں نال ریسرچ سکالر ایں پاسے توجہ کریسن تے تحقیقی کم شروع تھی ویسے ۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ