سرائیکی لوک قصیاں وچ ہرݨ

سرائیکی لوک قصّیاں وچ ہرݨ دا کردار ہمیش ثانوی حیثیت وچ آندے ۔ ایندی وجہ ایہ ہے جو ہرݨ ہک ٻہوں ملوک تے بے ضرر زناور ہے اَتے او خود وی ایجھے جنگلی ماحول وچ راہندے جیندے چودھار شکاری درندے ہِن اَتے انسان وی اوندے شکار کیتے اوندے پِچھوں گھوڑے بھڄیندے ، تیر مریندے ،اَگے ڳاریاں لیندے ۔ سرائیکی وسیب چار وکھو وکھ جغرافیائی پدھراں وچ ونڈیاں ہویا ہے ۔ ایہ ونڈ ایں طرح ہے ۔ ریگستانی ، دریائی ، میدانی تے پہاڑی۔ وسیب دے ریگستان اَتے پہاڑی علاقیاں وچ ہرناں دیاں ٻہوں ساریاں قسماں پاتیاں ویندِن۔ ماضی وچ ہرناں دی کثرت دی وجہ توں ایہ لوک قصّیاں وچ اہمیت اختیار کر ڳئے۔

’’جانوروں میں ہرن اور ہرنیاں بھی لوک کہانیوںمیں بڑے کام کرتے ہیں ۔ ہرنیاں بچوں کو دودھ پلاتی ہیں اور ہرن کی آنکھوں کے بدلے شہزادے کی آنکھیں بلکہ زندگی بچ جاتی ہے ۔ البتہ سونے یا روپے کے سینگوں والا ہرن طلسم کی نشانی ہے جو شہزادوں کو للچا کر بے راہ کرکے ، بھٹکا دیتا ہے ۔ پرندوں میں طوطے کو بھی ’’لوک کہانیوں‘‘ کی ترتیب میں بڑا دخل ہے ۔ طوطا دل بہلانے اور یادِ فرقت میں ساتھی ہے اور دوسری صورت میں محافظ اور چوکیدار ہے اور کبھی جاسوس ، جو ایک طرف (شہزادوں اور شہزادیوں)سے سچ کہتا ہے اور بعض اوقات دور کی راہیں بتا کر انہیں مشکلات میں ڈالتا ہے ۔ ‘‘(24)

لوک قصّیاں وچ ہرݨ ہک مہاڑی دا کردار ادا کریندے تے اوکھے ویلے جنگل دے وچ لوکاں کوں سدھی راہ لیندے۔ جݙاں وی جنگل وچوں کہیں بادشاہ ، شہزادے ، وزیرزادے ، سوداگر یا کہیں شکاری کوں کہیں اہم جاء ٹکاݨہ یا محل وچ گھن ونڄݨ مقصود ہووے تاں ہرݨ کنوں کم گھدا ویندے ۔ قصّے دا اہم کردار جیڑھلے جنگل وچ شکار کیتے ویندے تاں او ہرݨ کوں ݙیکھ تے گھوڑا اوندے پِچھوں بھڄا ݙیندے ۔ بھڄدے بھڄدے ہرݨ ٻہوں دور نکل ویندے تے سوار شکاری وی اوندے پچھوں راہندے ۔ انت کئی چر بعد ہرݨ کہیں محل تئیں پُڄدے تے محل وچ وڑ تے گم تھی ویندے یا وَل کہیں ملہے وچ وڑ تے لُک ویندے تے شکار سوار کوں نویں منزل محل ݙیکھندے یا ملہے وچ وڑ تے اوں شکاری کوں جنگل وچ ونڄا ݙیندے جتھوں کہاݨی نواں موڑ گھندی ہے اَتے سوار کیتے ہک مہم جوئی منڈھ پکڑیندی ہے ۔ ہرݨ کہاݨی وچ نویں امکانات دے دَر کھولیندے جینویں ہرݨ دا کردار سرائیکی لوک قصّیاں وچ ’’ہک نویں سوچ تے خیال‘‘ دا علامتی اظہار ہے ۔ جینویں ہرݨ اچݨ چیت جنگل وچوں نشابر تھیندے تے او ہک ملوک جانور ہے ۔اَتے وَل ہک طرف یا پاسے بھڄ پوندے تے شکاری کوں کہیں نویں جہان وچ گھن ویندے۔

اینویں کوئی خاص انسانی سوچ وی ہرݨ کَلّی ٻہوں ملوک ہوندی ہے او وی ذہن دے جنگل وچوں نکل جھما کے نال نشابر تھیندی ہے تے وَل کہیں ہک سمت آلے پاسے تکھے تکھے بھڄدی ہے تے انسانی سوچ بندے کوں نویں جہان نال آشکار کریندی ہے اَتے ولا بندے کوں نواں جہان ڳولݨ پھولݨ تے فتح کرݨ دا عزم ‘ ہمت اَتے حونصلہ ݙیندی ہے ۔ ایہ سوچ ہرݨ آلی کار نویں امکانات دے دَر کُھلیندی ہے۔

سوچاں کݙاہیں انسان کوں وکھو وکھ ڳیڑاں وچوں بچیندن اَتے کݙاہیں کݙاہیں ٻہو ںاوکھے پینڈیاں تے پا چھڑیندن اَتے بندے کوں کئی کشٹ کٹویندن ۔ بھوڳ بھڳویندن اَتے ڳیڑاں وات ݙیندن جیکراہیں بندہ مستقل مزاج رہوے اَتے ہمت نہ ہارے تاں اوں کوں خدا دے بخت دا سہارا وی ہووے تاں او سبھے بھوڳ بُھڳیندے ہوئے ٻہوں وݙا انعام اَتے حیاتی دی ٻہوں وݙی خشی حاصل کر گھندے۔

                       اینویں اِی ہرݨ کہیں ایجھی جا اپڑدے جتھاں یا تاں ٻہوں سوہݨی شہزادی قید وچ ہوندی ہے جیکوں چھڑواوݨ ہک نویں مہم تے کہاݨی کوں جنم ݙیندے یا وَت او کہیں دھیہ یا اژدھا دی قید وچ آ ویندے تے ٻہوں کشٹ کٹیندے تے بھوڳ بُھڳیندے۔

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ملتان