سرائیکی قطعہ

سرائیکی شاعری وچ ݙوہڑے تے رباعی دے نال نال قطعے کوں خاص اہمیت حاصل اے ۔ ݙوہڑے تے رباعی آلی کار قطعہ وی چار سطریں دا ہوندے پر ݙوہڑے تے رباعی دیاں چارے سطراں ہم قافیہ پر قطعے دیاں ترائے سطراں ہم قافیہ تے ہک یعنی تریجھی سطر ہم قافیہ نی ہوندی ۔ جݙاں ڳالھ اساں قطعے دی کریندوں تاں ایندا مطلب اے تھیندے ٹوٹا، حصہ، ٹکڑا جیویں جو ہک لوظ آکھیا ویندے ’’ قطعہ اراضی‘‘ یعنی زمین دا ٹوٹا۔ شاعری دے قطعہ دا مطلب تھئے، نظم دا حصہ یا ٹکڑا ایہو قطعے دا مطلب اے ۔ جے بحر دی ڳالھ کروں تاں بحر رباعی دے انداز اچ لکھی ویندی اے جیویں جو اساݙیاں منظوم لوک داستاناں بحر وچ لکھیا ں ڳن ۔ جیندے وچ مولوی لطف علی دی مثنوی دی سیف الملوک دے بحر ٻہوں مشہور اے ۔ میں اے وی ݙسی جُٖلاں جو بحر دا مطلب دریا ہے تے سرائیکی شعری صنف بحر وی اِتھاؤں گھدی ڳی اے۔ ایندا مطلب اے ہے جو بحریہ شاعری ایویں رواں تے پُر جوش ہوندی اے جیویں دریا دیاں چھولیاں تے اوندی موج۔

کجھ لوک آکھدن ’’ قطعہ ‘‘ سرائیکی دا لوظ کینھی اردو دا ہے تے ایں لیکھے اساں اینکوں سرائیکی صنف نی آکھ سڳدے۔ اے غلط اے جیویں روشنی ، ہوا تے خوشبو سب واسطے ہوندی اے تے کوئی اے نی آکھ سڳدا جو میں ایندا کلہا مالک آں ، ایویں شاعری دے سارے مالک ہوندن ۔ ہک ٻی ڳالھ سُݨو ! سارے جڳ جہان دیاں زباناں ہک ٻے دیاں سکیاں تے رشتے دار ہوندن ۔ زباناں تاں شودیاں معصوم ہوندین۔ ہک ٻے نال پیار کریندین ، ہک ٻے نال میل جول تے ݙے گھن کریندین ۔ انہاندی مثال خاندانیں آلی کار ہوندی اے ۔ جیویں اساں ہک ٻے کوں رشتے ݙیندوں گھندوں ،زباناں ایویں ہک ٻے کوں لوظ ݙیندین گھندن۔ لوظیں دیاں شادیاں تھیندن، او لوظ ویمدن ، پھلدن ، انہاں دیاں اولاداں تھیندین۔ ولا اولادیں دیاں اولاداں وی تھیندین ۔ ایویں لوظیں تے قضاوی امدی اے تے او مر وی ویندین تے ولا انہاندی جاہ ٻے لوظ وی گھن گھندن۔ جیکر اعتراض کرݨ آلے سرائیکی قطعہ ،غزل کوں اے آکھدن جو اے سرائیکی کینھی تاں ول سوال پیدا تھیندے جو اردو خود کیا ہے؟

اوندا تاں سب کجھ منگیا پِنیا ہے ،سارے دے سارے لوظ ٻے زبانیں اِچوں آئے کھڑن۔ غزل ،گیت، کافی ،مثلث، مسدس ہر شئے ٻاہر دی ہے۔ سرائیکی لکھݨ آلے نینگرو! کݙاہیں لوکیں دے آکھئے نہ لڳو تے احساس کمتری دا شکار نہ تھیوو۔ سب کجھ تہاݙا اپݨا ہے ، یاد رکھو! زبان تے زمین دے جھیڑے او لیندن جنہاں دی اپݨی زبان تے زمین نی ہوندی۔ او ہرجاہ قبضہ گیری کریندن تے فساد پیندن۔ جیویں میں آکھئے زباناں تاں شودیاں نشوم ہوندین ۔ انہاندا آپت اچ کوئی وتراؤݨ نی ہوندا ۔ ہک ڳالھ سمجھو جیویںہائیکو جاپانی صنف سخن اے، اینکوں سارے لکھدے پِن بلکہ سرائیکی آلئیں ہک قدم اڳوں تے ونڄ تے ’’ سرائیکو‘‘ دی سُنجٖاݨ وی کرائی اے تے او کامیابی نال کھیندی تے پڑھیندی پی اے ۔ اے تاں حملہ آوریں سرائیکی وسیب کوں مار مُکائے تے زبان کھسی اے نہ تاں سرائیکی شاعری دیاں اݨ ڳݨت ونکیاں ہوندیاں ہَن۔ سرائیکی قطعے آنگے چار ماسہ وی ہوندا ہا ۔ چھلا، ٹپہ ، ڈھولا، بگڑو، ساوݨ ماکھو، ڳانمݨ ، سمی، رمزاں ، کلیاں ،بوڈی ،موڈی ،ٹہراں ،واراں تے پتہ نی کیا کیا ہوندے ہِن۔ اڄ انہاں اِچوں ڈھیر چیزاں نی لکھیندیاں تے انہاندی جاہ تے نویاں ونکیاں آ ڳن۔

ہر او زبان دنیا دی وݙی زبان ہوندی اے جیندی جھولی اچ ہر شے آ تے سما ونجٖے تے ولا جݙاں او ماء ٻولی اپݨی بختیں آلی جھولی پلہارے تاں سارا جڳ جہان اوندے لوظیں دے موتی ، ہیرے تے لعل اپݨے ڳل پئی ودا ہووے ۔ کوئی شک نی جو سرائیکی دنیا دی ایجھی وݙی ماء ٻولی اے جیرھی سارے جڳ جہان کوں اپݨیاں سخاوتاں ازل توں دان کریندی اَمدی اے جیکر اونکوں کوئی چیز کتھاؤں ملے تاں اونکوں وی اپݨا بݨا گھندی اے تے اونکوں وی ہاں نال لا گھندی اے ۔قطعہ ، غزل، کافی، مسدس، حمد، نعت ، منقبت، قصیدہ ساریں دا سانجھا ہے ۔سوال صنف سخن دا نی ہووݨا چہیدا بلکہ سوال اے بݨدے جو کئیں کیا تے کیجھی سوہݨی دِھر نال لکھئے یا آکھئے ؟

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ