سرائیکی شاعری دے ادوار دی ونڈ

ہر زمانے تے ہر دور دے اپݨے کجھ تقاضے ہوندن۔ ادب چونکہ اپݨے عہد تے اپݨے وسیب دا شیشہ ہوندے۔ ہِیں کیتے کہیں وی دور دے ادب دا اوں عہد دے سیاسی ‘ سماجی حالات نال ٻہوں گھاٹا ڳانڈھا ہوندے۔ ایں توں علاوہ ہر زمانے تے ہر عہد دی اپݨی ہک وسیبی شناخت ہوندی ہے جیندی پرکھ پڑچول نال اساں اوں دور دے اجتماعی فکری مزاج تئیں پڄ سڳدے ہیں۔ ہک ٻئی حقیقت جیڑھی محسوس کیتی ڳئی اے او اے ہے کہ ہر زمانے وچ تقریباً ہکو جیہاں ادب پیدا تھیندے یا کم از کم اوں دور دا ادبی مزاج تے فکری شعور دا منہ متھا ہکو جیہاں ہوندے۔ اگر اے سانجھ نہ لبھے تاں ول انھاں سانجھیاں قدراں دی ڳول کرݨی پوندی ہے جیڑھیاں ڈھیر لوکاں وچ نشابر ہوون۔ ادب چونکہ بھوئیں پھوڑ والی کار وسیبی رہتل وچوں اُبھردے۔ اوندیاں پاڑاں لوکاں دیاں عادتاں ‘ رسماں ‘ ریتاں ‘ عقائد ‘ تہذیبی قدراں ‘ ثقافتی روائتاں تے فکری لہراں نال ڳنڈھیاں ہویاں ہوندن ۔ ہِیں کیتے کہیں زبان دے ادب دی ونڈ کرݨ ویلے اوں علاقے دے تاریخی ‘ مذہبی تے سماجی حالات تے ضرور دید بھنواوݨی پوندی اے۔ اساں ہِیں مقصد کیتے پچھلے صفحات وچ سرائیکی علاقے دے تاریخی تے تہذیبی تشخص تے ہک نظر سٹی ہے۔ ادب چونکہ ہک تخلیقی عمل دا ناں ہے ہِیں کیتے ایندے ادوار دا تعین کرݨ ویلے کوئی ہک ٹک اصول یا باقاعدہ قانون لاڳو کر تے ایندی ونڈ ولہا آسان کینی۔ کوئی ادبی تجربہ جیڑھے تحریک دی شکل اختیار کریندے تاںاو نہ کہیں مخصوص سیاسی عہد دا پابند ہوندے تے نہ اِی اُوندیاں واڳاں وقت تے زمانے دے ہتھ وچ ہوندن۔ ایندا انحصار اوں ادبی تجربے دی قوت ‘ عصری تقاضے تے قدرت و قیمت تے ہوندے کہ اونکوں کتنی وسیب وچ پذیرائی ملدی اے۔ او اپݨے زمانے دیاں کتنیاں لوڑاں پورا کریندے تے ہک عہد توں ݙوجھے عہد تئیں ودھݨ پَھلݨ اِچ کتنا کامیاب تھیندے۔ ایہو وجہ ہے کہ زباناں دی ادبی تاریخ وچ کئی مہاندرے ناں ایجھے ملدن جیڑھے کہیں عہد دی قید توں نکل تے ہمیشگی حیثیت اختیار کر ویندن۔ بحر حال ہر دور وچ لوکاں دی سوجھ بوجھ تے ورت ورتانویاں تے فکری لہراں وچ کہیں نہ کہیں حد تک سانجھ ضروری ہوندی اے تے ایہو اجتماعی فکری سانجھ سرائیکی زبان دے شعری ادب دی ونڈ کرݨ وچ اساݙی رہنما بݨدی ہے۔ اساں اپݨے وسوں تن لاتی ہے کہ سرائیکی شاعری دے ایں وسیع ادبی سرمائے کوں ادوار وچ تقسیم کریندیں ویلے اُتے بیان کیتیاں ڳیاں سب صورتاں کوں سامݨے رکھوں ۔ ایں طرح سرائیکی شعری ادب دے ادوار دی ونڈ ایںکیتی ویندی اے۔

پہلا دور : مذہبی شاعری دا دور ۔500)ھ؍1107ء)۔1100)ھ؍1689ء)

ݙوجھا دور:صوفیانہ شاعری دا دور1100)ھ؍1689ء)۔1273)ھ؍1857ء)

تریجھا دور: حضرت خواجہ فرید دا دور1273)ھ1857ء)۔1366)ھ؍1947ء)

چوتھا دور: پاکستانی دور1366)ھ؍1947ء)۔(1408ھ؍1988ء)

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان