سرائیکی زبان تے ہمسایہ علاقائی زباناں

وادیٔ سندھ وچ سرائیکی علاقہ دل دی حیثیت رکھدا ہئی ۔ سرائیکی علاقے دے سڄے کھٻے ہڑپہ تے موہنجوداڑو دے عظیم تہذیبی شہر وسدے ہن تے انھاں ݙوہاں مقامات دے درمیان چولستان دا نواں دریافت شدہ شہر ’’ڳنویری والا‘‘ اپݨی بہار ݙکھیندا ہئی۔ وادیٔ سندھ دی ہڑپائی تہذیب دا سینگا ہاکڑہ دااے آئینہ دار ہزاراں ورھیوں پرانا شہر اوں ویلے ݙو سو ایکڑ رقبے تے آباد ہئی۔ ایندی وݙائی دا اندازہ اِتھوں لایا ونڄ سڳدے جو اے ہڑپہ توں 40ایکڑ وݙا تے موہنجوداڑو توں صرف5ایکڑ چھوٹا ہئی۔ ماہر آثار قدیمہ ڈاکٹر رفیق مغل ایں شہر دی دریافت کوں اوجھا انقلابی قرار ݙتے۔ جیویں سٹھ سال پہلے وادیٔ سندھ دی تہذیب دی دریافت تھئی ہئی۔ (63)۔ ایندے علاوہ ماہرین اثریات تحصیل کبیر والا وچ عبدالحکیم دے نیڑے ہک ٻیا سوا پنج ہزار سال پہلے دا شہر جلیل پور زمین دیاں لُکیاںتہیں پھرول تے کڈھ گھدے۔ جلیل پور دیاں کھدائیاں وچوں قبل از ہڑپائی دور4000قبل مسیح تا 300قبل مسیح دے کئی آثار تے شواہد ملین۔(64)۔ اینویں ماہرین دا یقین ہے جو ملتان اَڄ توں ساڈھے پنج ہزار سال پرانا کوٹ ڈیجی، موہنجوداڑو ‘ ہڑپہ تے رحمان ڈھیری دا ہم عمر شہر ہے ۔(65)۔ ایندے ݙوجھے سینگے شہر وقت دے ہتھوں اُجڑ پُڄڑ ڳئے مگر اے شہر ہُݨ تئیں دھرتی دے سینے تے ہزاراں ورھیوں دے راز سنبھالی ہسدا وسدا کھڑے۔

انھاں سارے حقائق توں ایں ڳالھ دا پک لڳدے جو وادیٔ سندھ وچ ہزاراں ورھیوں پہلے سرائیکی علاقے کوں مرکزی حیثیت حاصل ہئی ۔ ایہو او تہذیبی گھر ہے جتھوں ماضی دیاں اتنیاں وݙیاں تہذیباں جم پل تے سیاݨیاں تھیاں۔ ظاہر ہے ایں علاقے وچ ٻولی ونڄݨ والی زبان دے گھیرے وی اُتنے اِی وسیع ہوسن۔ اساں ہزاراں ورھیوں بعد اَڄ دے سرائیکی علاقے تے ہک دید بھنوائوں تاں اے اَڄ وی پاکستان دے دل دی حیثیت رکھدے تے اِتھوں دی زبان سرائیکی لسانی تے جغرافیائی لحاظ نال پاکستان دے دل وچ وسݨ والی کلہی زبان اے ۔ اے واحد زبان ہے جیڑھی پاکستان دے ہک وسیع علاقے وچ ٻولی ویندی ہے۔ اینکوں ٻولݨ والے لوگ چارے صوبیاں وچ رہندن۔ اَتے اے کتھائوں لݙ تے اِتھاں آباد نیں آ تھے بلکہ ہوں صوبے تے علاقے دے قدیمی وَسوں واݨ تے دھرتی جائے ہن۔ صوبہ پنجاب ایندا اپݨا گھر ہے ۔ صوبہ سندھ وچ اے ہک ثانوی زبان دی حیثیت نال رائج ہے ۔ صوبہ سرحد وچ ڈیرہ اسماعیل خان توں پشاور تئیں ایندا وسیب ہے تے صوبہ بلوچستان وچ ہک وݙے علاقے تے جھٹ پٹ‘ مستونگ ‘ سبی تیں ایندا چھتر ݙسدے۔ پاکستان دیاں ساریاں علاقائی زباناں نال ایندے لسانی رشتے قائم ہن۔ ماضی دی طرحاں اَڄ وی اے زبان ہمسایہ علاقائی زباناں نال رلی ملی تے ڳنڈھی آندی ہے ۔ اساں ہُݨ سرائیکی زبان دا پاکستان دیاں ݙوجھیاں علاقائی زباناں نال تعلق دا جائزہ گھندے ہَیں۔

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان