سرائیکی رسم الخط دا مسئلہ
سرائیکی رسم الخط دا مسئلہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]لکھت: فیضؔ بلوچ
سرائیکی زبان جتھاں جتھاں ٻولی ویندی پئی ہے اُتھاں اُتھاں اوہ پوری لگن نال لکھی تے پڑھی وی ویندی پئی ہے۔ساݙا قلم قبیلہ وݙے خلوص نال سرائیکی ادب دے ذریعے اپݨی ماء ٻولی دی خدمت کریندا پئے۔اساکوں ماء دھرتی دے انہاں با شعور پتراں تے ماݨ ہے۔ آوݨ آلا زمانہ انشاء اللہ انہاں دیاں خدمات کوں خراجِ تحسین پیش کریسی۔کیوں جو انہاں دے قلم آوݨ آلیاں نسلاں کیتے سوجھل دڳ دا تعیّن کریندے پئین۔شعری ادب ہووے تے بھانویں نثری ادب ساݙے قلم کاریں دی کوئی کمی نہیں تے نہ ای لٹریچر دی کوئی کمی ہے۔ہُݨ تاں ماشاء اللہ سرائیکی اچ ساݙے کئی روز نامے (اخبار)وی چھپدے پئین۔ہُݨ ضرورت ایں ڳال دی ہے جو اساں اپݨاں رسم الخط وی ہک بݨاوݨ دی کوشش کروں۔کیوں جو ساݙے مختلف علاقیاں دے رہن والے لکھاری بھراء اپݨاں اپݨاں من مرضی دا رسم الخط لکھدے پئین۔مثلاً۔جہڑا‘جیڑھا‘جیہڑا‘انہاں‘انھاں‘اوہناں وغیرہ وغیرہ۔ایہ بݨیادی وجوہات ہن جنہاں دے پاروں ڈھیر لسانی مسئلے پیدا تھیندے پئین۔جیڑھے جو سرائیکی زبان و ادب واسطے نیک شگون کوئنی۔
مختلف علاقیاں دے حوالے نال لہجیاں دا فرق تاں ضرور ہے لیکن رسم الخط دا فرق اساں خود پیدا کریندے پئے ہیں۔اساکوں چاہیدا ہے جو اساں رسم الخط دے نال نال لہجہ وی عام فہم لکھݨ دی کوشش کروں یعنی لہجے دے اوہ الفاظ لکھوں جیڑھے پورے سرائیکی وسیب اچ ہکو جھئیں ٻولئے‘سمجھئے‘تے پڑھئے ویندے ہوون۔لکھں ویلے ساݙا لہجہ مرکزی ہووݨاں چاہیدے۔یعنی سرائیکی ڳڑھ دا لہجہ‘اگر ایکوں مظفر ڳڑھ دا لہجہ آکھوں تاں وی بے جا نہ ہوسی‘جتھاں ٹھیٹھ سرائیکی ٻولی ویندی ہے۔اگر ساݙے لکھاریں دینال نال ساݙے نشر و اشاعت دے ادارے تے کاتبین وی ایں ڳال دا خاص خیال رکھن تاں میں سمجھداں جو ساݙا لہجیں دا ایہ تھوڑا تھوڑا فرق وی ضرور ہولے ہولے مک ویسی تے آخر ساݙا رسم الخط وی آپے ہک تھی ویسی۔اساݙا رسم الخط ہک نہ ہووݨ دیاں کجھ وجوہات وی ہن۔مثلاً ساݙیاں ادبی تنظیماں دے اختلافات تے ادیبیں دیاں دھڑے بندیاں۔کیوں جو ہر وݙی تنظیم دا سربراہ ݙوجھی تنظیم دے سر براہ دی رائے قبول نہیں کریندا........تے کجھ ادیب ہک ݙوجھے تے نکتہ چینی کیتی رکھدن‘ جیندے نتیجے وچ سرائیکی تنظیمیں دا تعصب ودھدا پئے تے سرائیکی رسم الخط وی ادب دے میدان اچ فٹ بال دی کا ر ہتھوں ہتھ جھاپاں ودا جھلیندے۔اوئیں تاں اساں ڈیرہ اسماعیل خان توں صادق آباد تک اپݨے آپ کوں سرائیکی اکھویندے ہیں تے ایں ایریئے دے سرائیکی ہووݨ دا شک وی کوئنی‘ پر اساں ایں علاقے دی زبان کوں ہکو چولا کیوں نہیں پوا سڳدے؟کیا اساں اپݨاں اپݨاں رسم الخط لکھ کے سرائیکی زبان دا معیار قائم کر سڳدے ہیں؟ایہ مسئلہ اساں ساریاں دا ہے تے ایکوں حل کرݨ واسطے وی رل مل کے سارے سوچوں!میں تاں خیر اوئیں وی ہک ادنےٰ جھیاں لکھاری ہاں عظیم لکھاریاں وچ میݙا کیا مقام جیویں شیریں دی قطار اچ ٻلّی کھڑی ہووے۔بہر حال میں امید کرینداں جو میݙی ایں معمولی رائے تے میݙے مفکر‘ادیب تے دانشور بھراء ضرور غور کریسن۔سرائیکی رسم الخط دا مسئلہ اساں لکھاری خود پیدا کریندے پئے ہیں ورنہ رسم الخط دا ہک ہووݨاں کوئی مشکل نہیں۔
کیوں جو 1979ء دی سرائیکی کانفرنس اچ ماہرینِ لسانیات تے کئی معتبر لکھاریاں ایہ لسانی فیصلہ پہلے ای کر چھوڑیئے‘جیندے وچ سرائیکی دے 43حروف اچوں 5حروف ٻ‘ڄ‘ݙ‘ ڳ‘ݨ‘ سرائیکی دے اضافی حروف ہن۔لیکن ایں طے شدہ فیصلے کوں بھن کے ساݙے کجھ لکھاری بھراٗݙو ٻئے اضافی حروف شامل کیتی کھڑن۔جیویں جو اڄکل مارکہ ”لِنڳ“دے ”ڳ“کوں ”ڳل“ دے”ڳ“کنوں نکھیڑی کھڑن۔ تے ایویں ”مُنجٖ“دی ”حٖ“ کوں ”احٖ“دی ”حٖ“کنوں نکھیڑی کھڑن۔ ایہ ساݙے لکھاری بھراء ”لِنڳ“کوں ”لڳ“ تے ”مُنڄ“ کوں ”مڄ“ لکھدے پئین۔ایہ لکھاری حضرات انہاں ݙو اضافی حروف اچوں ہک ہک ٻیا اضافی حرف متعارف کراوݨ چاہندن۔اُنہاں دا مؤقف ہے جو ”لڳ“ دے ”ڳ“ تے ”مڄ“ دے ”ڄ“ اچ نون غنہ موجود ہے۔حالانکہ ایں معدوم نون غنہ نال ٻئے وی ٻہوں سارے الفاظ غلط تھی ویسن۔مثلاً۔لفظ ”جھڳ“ کوں ”جھنڳ“ تے ”رڄ“ کوں ”رنڄ“ پڑھݨاں پوسی۔ بعض الفاظ دی شکل وڳاڑی ویندی پئی ہے۔مثلاً۔لفظ ”خوشامد“کوں ”خُشامت“ تے لفظ ”وقت“کوں ”وخت“لکھیا ویندا پئے چلو شاعری اچ تاں ایہ روا تھی سڳدن لیکن نثر اچ انہاں دا حلیہ وڳاڑݨ دی کیا مجبوری ہے؟جے ایویں ساݙے لکھاری حضرات اپݨی اپݨی ضد تے اڑیے رہ ڳئے تے 1979ء دی سرائیکی کانفرنس دے متّفقہ فیصلے تے عمل پیرا نہ تھئے تاں سرائیکی رسم الخط دا مسئلہ کیویں حل تھیسی؟ ذرا سوچو تاں سہی!