سرائیکی دے مختلف صوبیاں وچ مختلف ناں

اتنے ڈھیر رقبے وچ جئیں کوں انگریزاں چار صوبیاں اَتے ترائے خود مختار دیسی ریاستاں یعنی بہاولپور، خیر پور اَتے قلات وچ ونݙ ݙتا ہا، اچ سرائیکی ٻولی دا ہک ناں رہ ونجݨ مشکل ہا۔ غالباً ایہا انگریز دی سیاسی مصلحت ہئی۔ شمال مغربی سرحدی صوبے آلے ایں کو ہندکو آکھݨ لڳیے۔ انہاں دے لیکھے دریائے سندھ دے مشرق وچ ہند ہے۔ دریائے سندھ مشرق توں مغرب دی سمت سو میل ہٹ آیا ہاپر ملتان آلے ایں زبان کوں ملتانی ہی آکھدے رہئیے۔ بہاولپور آلیاں ایندا ناں بہاولپوری رکھ ݙتا۔ ملتان اَتے بہاولپور آلے ایندے اصلی قدیم تریخی اَتے جغرافیائی وارث ہن۔ بلوچستان آلیاں اینکوں جٹکی آکھ ݙتا۔ انہاں دے لیکھے پہاڑیں دے تَلوں میداناں وچ ڄٹ ای رہندن پر سندھ آلیاں نے اینکوں صحیح جغرافیائی ناں ݙتا جو تاریخی علاقائی وحدت دا عکاس ہا۔

ہُݨ سندھی ادبی بورڈ دے طرفوں چھپݨ آلی انگریزی تاریخ سندھ دے حصہ اول وچ مصنف مسٹر لیمبرک سابق انڈین سول سروس آفیسر ہن ایندے ناں دا اصلی راز ݙساوݨ آسان کر ݙتے۔ او آکھدن  اے  لوظ اصل وچ سروکی یعنی دریائے سندھ دے سرے آلے علاقے دی زبان ، سندھی زبان خود ہیں واسطے وچولو آکھی ویندی ہے، یعنی درمیانی علاقہ وچ ٻولی ونجݨ آلی زبان، کیونجو سمندر دے نیڑے دے نشیبی علاقیاں دی زبان کوں لاڑی آکھدن۔ سرائیکی زبان دا لفظ سرائی بمعنے سردار تے معزز توں بݨئے ۔

سرائیکی اَتے سندھی دا ماء دھی آلا تعلق ایں ڳالھ کوں واضح کریندے جو سندھی لوظ سرو کوں سرائیکی زبان سراآکھدن۔ وچولو کوں وِچلا اَتے لاڑی کوں لاڑ آکھدن۔ ہیں ناں دی نسبت نال ضلع رحیم یار خان دا پکالاڑاں اَتے سندھ دا لاڑکانہ ضلع مشہور ہے اَتے انہاں ݙونہیں علاقیاں وچ لاڑ قوم وی وسدی پی ہے۔ جغرافیائی لحاظ نال قدیم ڄہاڑیں وچ پکالاڑاں دے اِیݙوں اُوݙوں چناب اَتے سندھ دے ملݨ دا نشیبی علاقہ ہا۔ ایہو حال لاڑکانہ دے نیڑے ہاجتھاں کوئٹہ اَتے قلات دے ݙو مشہور دریا ناری اَتے بولان مل کراہیں قدیم ڄہاڑیں وچ اوں ویلھے سندھ توں اپنا سنگھم بݨیندے ہن۔ اے مقام ہݨ سندھ وچ ڈھورو آکھیا ویندے۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء