سرائیکی دا ناں

سرائیکی علاقے دی زبان کوں پہلے ہندی وی آکھیا ویندا ہائی۔ لیکن کچھی دے میدان تے اُترادی سندھ وچ سیرائیکی آہدے ہن۔

1849ء وچ سر فرانسس برٹن سرائیکی زبان دی گرائمر لکھی، انہاں زبان دا ناں Siraiki لکھیا ہے۔

ایہ ناں سندھ وچ ٻولی ون٘ڄݨ آلی زبان کیتے وی استعمال تھیندا ہائی۔

سرائیکی دا ناں کہیں ہک بندے نے نئیں رکھیا بلکہ ایہ لفظ صدیاں توں رائج ہئی، پر اینکوں موجودہ زبان دی شناخت دے طور تے اپناوݨ دا فیصلہ سرائیکی دانشوراں تے ادیباں نے رَل تے کیتا ہئی۔

ایں بارے تفصیل کجھ ایں ہے:

انگریز محققین دا کردار

1849ء وچ سر فرانسس برٹن سرائیکی زبان دی گرائمر لکھی، انہاں زبان دا ناں Siraiki لکھیا ہے۔

انگریز دور وچ لسانیات دے ماہر جارج گریرسن (George Abraham Grierson) 1919ء وچ آپݨے لسانی سروے (Linguistic Survey of India) وچ ایں خطے دی بولی کوں "سرائیکی یعنی Siraiki" دے ناں نال لکھیا ہئی۔ اوں ویلے تک ایہ بولی "ملتانی"، "ریاستی"، "جٹکی" یا "ڈیرہ والی" دے ناں نال زیادہ مشہور ہئی۔

قیام پاکستان دے بعد دا دور

ڈاکٹر مہر عبدالحق دا مؤقف ایہ ہے جو 6 اپریل 1962ء کوں سمرا پبلک سکول ملتان وچ تھیوݨ آلی ہک میٹنگ وچ ملتانی بہاولپوری ریاستی دیرہ والی دا متفقہ ناں سرائیکی منظور تھیا.

ریاض انور دے مطابق رائٹرز گلڈ کوں ہک مشترکہ ناں دی لوڑ ہائی، ریاض انور دی کوشش نال 1966ء وچ ملتان تے بہاولپور دے حلقیاں کوں سݙ تے سرائیکی ناں منظور تھیا.

صدیق طاہر دے مطابق 1964ء وچ سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور ایں ناں کوں گھڑیا۔ سیٹھ عبیدالرحمن آہدن جو ایہ ناں اساں گھڑیا ہے.

21 اکتوبر کوں وت سرائیکی اکیڈمی ملتان دا ناں وٹا کے ملتان ادبی بورڈ رکھ ݙتا ڳیا۔ یعنی سرائیکی دا لفظ ختم کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔

٢١ نومبر ١٩٧٠ء کوں ملتان وچ ریڈیو ٹیشݨ بݨیا تاں سرائیکی دے ناں دی مشہوری تھئی۔

اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ سرائیکی دا شعبہ ١٩٨٩ء وچ بݨا تاں انہاں Siraiki دا لفظ ورتیا تے اڄݨ تائیں قائم ہن۔

11جون1990 کوں خانپور توں چیف ایڈیٹر ظہو احمد دھریجہ دی نگرانی Siraiki اخبار جھوک شروع تھیا۔

سرائیکی دانشوراں دے مطابق ایں زبان دا ناں سیرائیکی ہے. انہاں دا دعویٰ ہے جو ایہ سندھی دا لہجہ وی ہے. ایں کیتے ایں کوں ای یا آئی نال لکھو. ایہ ہک ٻہوں خطرناک سوچ ہے۔

سرائیکی دانشور پرویز قادر ایں معاملے دی سنگین نوعیت کوں سمجھ گھدا تے iso6393:2014-021 دے ذریعے ٥ مئی ٢٠١٥ء کوں سیرائیکی دا ناں سرائیکی رکھوا ݙتا۔ تے سرائیکی دے انگریزی ہجے وی درست کرا گھدے۔ تے غلط سپیلنگ کوں ٹھیک کرݨ وچ کامیاب تھیا۔ ایندے نال سرائیکی کوں درست سپیلنگ ملے تے سرائیکی لہجے دے درجے وچوں نکل تے زبان دے درجے وچ پہنچݨ دے قابل تھئی۔

سپیلنگ درست تھیوݨ نال سرائیکی سندھی زبان دا لہجہ سݙیجݨ کنوں بچ ڳئی تے سرائیکی کوں آپݨی سُن٘ڄاݨ مل ڳئی۔

سَرائیکی دے قائلین

انہاں دے مطابق سرائیکی دے انگریزی سپیلنگ اے نال ہن۔

• ریڈیو ٹیشݨ ملتان
• بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان
• پرویز قادر (ایں زبان دا ناں سَرائیکی Saraiki رکھݨ آلا)
• سارے سرائیکی عوام