سرائیکی ثقافت تے لکھاری

کہیں ثقافت کوں محفوظ کرݨ اتے اینکوں عملی دنیا اچ پُجٖاوݨ وچ لکھاریاں دا ٻہوں حصہ ہوندے ، لسانیات ، ادب تے تحقیق ، اے سب ثقافت دے مظاہر ہن ۔ ثقافت کوں ترقی ݙیوݨ واسطے لکھاریاں دی حوصلہ افزائی دا فریضہ حکومت بہتر طور تے ادا کر سڳدی اے ۔ ایندے نال وسیب دے صاحب حیثیت لوکیں کوں وی اپݨیاں ذمہ داریاں نبھاوݨیاں چہیدن پر افسوس جو اے ذمہ داری کوئی پوری نی کریندا، حکومت تے وسیب دے لوکیں معروف شاعر شاکر شجاع آبادی دی حوصلہ افزئی کیتی اے ۔ ٻہوں چنڳی ڳالھ ہے پر اساکوں ایں ڳالھ  وچ وی کئی آر نی تھیوݨی چاہیدی جو سرائیکی ادب یا سرائیکی شاعری دا ناں صرف شاکر شجاع آبادی نی ، ٻئے وی بے شمار شاعر ہِن جیڑھے شاکر شجاعا ٓبادی دی طرح ٻہوں چنڳاں لکھدے پن تے بعض حالتیں وچ سرائیکی فن تے فکر دے حوالے نال انہاں توں وی چنڳاں لکھدن ۔ انہاں دی حوصلہ افزئی وی تھیوݨی چہیدی ہے ۔ شاعری دے حوالے نال قیس فریدی ،عزیز شاہد ، احمد خان طارق، امان اللہ ارشد، سرور کربلائی، اقبال سوکڑی ، رشید اختر، ریاض رحمانی ، جہانگیر مخلص، مصطفی خادم ، بشیر غمخوار، فاروق روکھڑی، محمود احمد، سونا خان بے وس، نجیب اللہ نازش، نصر اللہ خان ناصر ، نصیر سرمد، عابد تمیمی، آڈھا خان ، مجبور عیسیٰ خیلوی ، ممتاز اطہر ، فدا ملتانی ، افضل عاجز، رفعت عباس، اشو لال ، شفقت بزدار ، خالد اقبال تے ݙوجھے ٻہوں سارے شاعریں دے ناں قابل ذکر ہِن ۔ انہاں وچ دلنور نور پوری دا ناں شئت اتنا وݙا ناں ہووے پر شاکر شجاع آبادی سمیت ہزاراں سرائیکی لکھݨ آلیں کوں جیں طرح دلنور متعارف کرائے او اڄ تئیں کہیں نی کیتا۔ ایندے وچ شک آلی ڳالھ کائنی جو دلنور نور پوری دی ادبی خدمات تے انہاں کوں صدارتی ایوارڈ ملݨا ہے ۔ او ہر لحاظ نال ایندے حقدار ہِن ۔ ایں صوفی یار محمد بے رنگ تے انہاندے پُتریں سرائیکی کیتے ݙینھ رات ہک کیتی رکھئے ، دی حوصلہ افزائی ضروری ہے ۔

سرائیکی نثر دے حوالے نال ڈاکٹر طاہر تونسوی ، اسلم رسول پوری ، محمد اسماعیل احمدانی ، اکرم قریشی ،باسط بھٹی ،ظفر لاشاری ، مسرت کلانچوی ، حفیظ خان ، سجاد حیدر پرویز، اسلم عزیز درانی ، نذیر لغاری ، مشتاق فریدی ، جاوید چانڈیو ، مقبول گیلانی ، محبوب تابش، اسلم قریشی ، سید مختار شاہ ، شیخ محمد سعید ،ریاض سندھڑ ، مجاہد جتوئی ،نواز شاہانوی ، جاوید احسن ، حمید الفت ملغانی ، اللہ بخش یاد، سعید خاور، سید ناصر عباس رضوی ،رحیم طلب ،اعظم سعیدی ، سعید ملک ، شکیل پتافی تے ٻہوں سارے لکھاری ٻہوں چنڳاں کم کریندے پین۔

لسانیات دے حوالے نال سید انیس شاہ جیلانی ، میاں سراج سانول ، راز جتوئی ، اکبر مخمور مغل، بشیر احمد بھائیہ ، پروفیسر شوکت مغل تے ٻہوں سارے ݙوجھے بھرا چنڳا کم کریندے پن ۔ انہاں دوستیں سرائیکی زبان دا ٻہوں کم کیتے ۔ خاص کر شوکت مغل ، سراج احمد سانول ، اکبر مخمور مغل دیاں جامع سرائیکی لغتاں تیار ہن پر انہاں کوں چھاپݨ سانگے کوئی ادارہ کائنی ۔ لہور دے پبلشرز سرائیکی علاقے دے لکھاریں کوں برداش نی کریندے ۔ سرائیکی وسیب وچ سندھی ادبی بورڈ یا سندھی لینگویج اتھارٹی دی طرز دا ہک وی ادارہ موجود کینھی۔ حکومت سرائیکی وسیب دے ݙوں ادبی اداریاں سرائیکی ادبی بورڈ ملتان تے سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور کوں تھوڑی جہی امداد ݙیندی ہے ۔نویں حکومتیں دے تحت سرائیکی علاقیاں دے 17 ضلعیں وچ ناظمین سرائیکی ہن پر انہاں اپݨے علاقے دی زبان ، ثقافت تے ادب دے ودھارے کیتے ہک روپیہ وی خرچ نی کیتا۔ حالت اے ہے جو دفتریں دی ڈیکوریشن دے ناںتے کروڑاں اݙا ݙتے ویندن ۔ بلدیہ دی لائبریریاں عملی طور تے بند ہن ۔

سرائیکی صحافت دے حوالے نال ارشاد امین، عمر علی خان بلوچ، رمضان طالب، احسان چنڳوانی ، ڈاکٹر خورشید ملک ، دین محمد شاہ ، ظہور ملک ،غفور ملک ، محبوب تابش ، غضنفر عباس تے ٻئے دوستیں سمیت ٻئے ڈھیر سارے لوک ٻہوں چنڳاں کم کریندے پن پر حوصلہ افزائی نی تھیندی ، ٻہوں سارے رسالے تے اخبر بند تھی چکین۔ اشتہپار نہ ملݨ دی وجہ کنوں ݙوجھے وی موت دے دروازے تے کھڑن ، حالانکہ سندھ حکومت سندھی اخباریں ، رسالیںتے ادبی اداریں دی دل کھول تے مدد کریندی ہے ۔ اتھاں حالت اے ہے جو عظیم سرائیکی صحافی غلام یٰسین فخری جہے کئی لوک سِک سِک تے فوت تھی ڳن ۔ پنجاب اچ سرائیکی زبان دے خوف کنوں صرف سرائیکی زبان کوں گوگھا نی ݙتا ویندا بلکہ پنجابی زبان کوں قتل کیتا ویندا پے ۔ ایہا وجہ ہے جو پنجابی زبان لُڈی بھنگڑے کنوں اڳوں تے نی ودھ سڳی ۔ حالانکہ سرائیکی علاقے وچ سرائیکی تے پنجابی علاقے وچ پنجابی کوں ترقی ݙتی ونجٖے تاں کہیں دا کئی زیان نی بلکہ ݙونہاں دا فائدہ ہے ۔ جیں طرحاں سرائیکی علاقے وچ سرائیکی علاقے دے جاگیر تے صاحب اقتدار سرائیکی نال مخلص نی ، ایں طرح پنجاب دے سیاستدان وی پنجابی نال مخلص نی ۔ سیاسی مقصد کیتے فخر زمان تے نواز شریف پنجابی زبان دا ناں گھندن پر انہاں کوں وی سیاسی دکانداری کنوں ودھ تے پنجابی زبان کیتے کئی غرض نی ۔ جݙاں جو سرائیکی تے پنجابی دے مقابلے اچ سندھی زبان کوں مخدوم طالب المولیٰ جہے لوک ملیے جنہاں سرکاری طور تے سندھی کیتے کروراں روپے منظور کرائے ، بلکہ اپݨی جائیداد دا وی وݙا حصہ سندھی کیتے وقف کر ݙتا۔ وسیب دے لوکیں کوں تریخ ، جغرافیائی ، ثقافتی تے معاشی معاشرتی حقوق ݙیوݨ دی ضرورت ہے ۔ کہیں دی زبان دے شاعر، ادیب ، دانشور تے فنکار قوم دا سرمایہ ہوندن ، سرائیکی زبان دے لکھاری تے فنکار اساݙا قومی سرمایہ ہن ، اے لوک پاکستان دا فخر ہن ، انہاں حساس لوکیں کوں ݙکھاوݨا نی چہیدا بلکہ انہاندی حوصلہ افزائی تھیوݨی چہیدی ہے ،  یاد رکھݨا چاہیدے جو لوکیں دے قلم دی مار پرتھوی تے غوری میزائل توں زیادہ ملک ہوندی ہے۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ