سرائیکی تے پنجابی

سرائیکی تے پنجابی زبان صوبہ پنجاب دیاں ݙوں مہاندریاں زباناں ہن۔ انھاں دا منڈھ قدیم توں اپݨا اپݨا لسانی مزاج تے آپو آپݨا ادبی ورثہ ہے ۔ پنجابی زبان ݙوں وݙے حصیاں وچ تقسیم تھی ویندی ہے۔ ہک مشرقی پنجاب دی زبان جینکوں سکھ ٻولیندن تے گورمکھی رسم الخط وچ تحریر کیتی ویندی ہئی۔ ݙوجھی مغربی پنجابی جیڑھی پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ ٻولی ویندی ہے۔ سرائیکی زبان دی اے نزدیک ترین ہمسایہ زبان ہے۔ ہک وقت ہئی جیڑھے لاہور‘ ملتان دا علاقہ شمار تھیندا ہئی ۔ اوں ویلھے یقینا سرائیکی زبان دے اثرات پنجابی زبان تے پے ہن۔ اَڄ کل چونکہ پنجابی تے سرائیکی ٻولݨ والی آبادی ہک ٻئے وچ رس مس ڳئی ہے ۔ ہِیں کیتے اے ݙوہیں زباناں ٻیا وی ہک ٻئے دے قریب آندیاں ویندن۔ انھاں دیاں زباناں دے لسانی تعلقات دا جائزہ گھنیجے تاں انھاں ݙوہاں زباناں وچ ڈھیر سارے بݨیادی لسانی نکھیڑے ہن جنھاں کوں ڈاکٹر مہر عبدالحق نے ’’سرائیکی زبان تے اس کی ہمسایہ علاقائی زبانیں‘‘ وچ پوری تفصیل تے وضاحت نال نتارئیے۔(66)

ہک روسی محقق یو اے سمرنوف وی ایں سلسلے وچ ہک انتہائی قابل قدر کتاب ’’لہندا لینگوئج‘‘ ساݙی ڈھیر ساری مدد کریندی ہے ۔ یواے سمرنوف پنجابی تے سرائیکی زبان دے لسانی رشتے کوں پوری وضاحت نال بیان کریندن۔ انھاں کھل تے پنجابی محققین دے ایں دعویٰ دا تجزیہ کیتے کہ سرائیکی پنجابی زبان دا ہک لہجہ ہے ۔ یواے سمرنوف اَہدن جو یا تاںاے ڄاݨ ٻجھ تے دعویٰ کیتاویندا پے یا اگر لسانی اصولاں کوں مدنظر رکھ تے اساں پرکھ پرچول کروں تاںاساں تے کھل تے اے ڳالھ نشابر تھیندی ہے جو سرائیکی پنجابی توں انج ہک زبان ہے ۔ ڈاکٹر یواے سمرنوف اپݨی ایں کتاب وچ سرائیکی تے پنجابی زبان دا ہک ٻئے توں مختلف ہووݨ دے 10لسانی قواعد دے تحت نکھیڑا کیتے۔(67)۔ اینویں لندن یونیوسٹی دے استاد تے مشرقی زباناں دے ماہر ڈاکٹر کرسٹوفر شیکل وی سرائیکی تے پنجابی کوں ݙوں بالکل انج انج زباناں قرار ݙیندن۔ سرائیکی زبان دے خاص حروف 58ہن ۔ ٻ۔ ڄ۔ ݙ۔ ڳ۔ اے چار اضافی حروف ہن ۔ جیڑھے نہ پنجابی وچ ہن تے نہ پنجابی ٻولݨ والا انھاں کوں ادا کر سڳدے۔ ݙوہاں زباناں دی صوتاں وی جدا ہن۔ لب و لہجہ دا فرق ہے ۔ افعال جدا ہن۔ افعال دی گردان تے حروف دا فرق ݙوہاں زباناں کوں ہک ٻئے توں انج ثابت کریندے۔ ہُݨ اساں پنجابی تے سرائیکی زباناں وچ سانجھے پہلوائوں دی ڳالھ کریندوں۔ انھاں ݙوہاں زباناں وچ ضمائر شخصی ہکو جیں ہن۔ فعلی مجہول بݨاوݨ دا طریقہ ہکو ہے ۔ پنجابی دی ماجھی شاخ فاعل نما لاحقے سرائیکی دی طرحاں بݨیندی ہے۔ حرف جار وچ سانجھ ہے ۔ ایندے علاوہ سب توں وݙا اشتراک لفظاں دا ہے ۔ ݙوہاں زباناں وچ ڈھیر سارا لفظی ذخیرہ ملدا جلدا ہے۔اساں ایجھے سانجھے لفظاں دا نمونہ طور تے ہک خاکہ پیش کریندے ہیں۔

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان