سرائیکی تے پشتو

پشتو زبان دنیا دی ہک قدیم زبان ہے۔ پشتو ٻولݨ والے پشتوناں دا ذکر قدیم تاریخاں وچ ملدے۔ ہک خیال اے ہے کہ اے پشتون بنی اسرائیل دے بارہ ونڄے ہوئے قبائل دی اولاد ہن۔ جنھاں کوں بخت نصر بیت المقدس تے شام دا ملک فتح کرݨ تے586قبل مسیح وچ ملک بدر کر ݙتا ہئی۔ ݙوجھا نظریہ اے ہے کہ اے آریا نسل دی ہک شاخ وچوں ہن تے افغانستان تے شمال مشرقی سرحدی علاقے دے ایہے پشتون اِی اصل آریا ہن۔(75)۔ کجھ محققین دا خیال ہے کہ آریاواں دی اتھاں آمد توں پہلے اے نسلاں اتھاں آباد ہن۔ زرتشت دی مذہبی کتاب ژند اُوستا وچ سر زمین بلخ تے باختر دے قدیم باشندیاں واسطے بخد ‘ بخدے یا بختی جہیں ناں آئن۔ رگ وید وچ ہِیں بلخ تے اِتھوں دیاں قدیم باشندیاں واسطے بلہہ بلہکا تے پکھت دے نانواں نال ذکر آندے۔(76)رگ وید تے ژند اُوستا دے بعد مشہور یونانی مورخ ہیرو ڈوئس اپݨی تاریخ وچ484)قبل مسیح توں 464قبل مسیح) جتھاں دار ایوش اعظم دی وسیع سلطنت تے اوندے باجگزار علاقیاں دا ذکرکریندے، اُتھاں ہک قوم پکتویک ‘ پکتویس‘ پکتو اور پکتواݨ دے ناں نال او ذکر کریندے ۔جیڑھی اپݨے لباس ‘ وضع قطع اسلحہ تے جنگجوئی دے لحاظ نال باختری یا باختریاں نال ملدی جلدی ہے ۔ ایندے چار قبیلے وی ستاگودے، ڳندار پوئے، داریکے تے اپارتے ݙسائن جیڑھے ہک بے دے لڳدڑ علاقے وچ رہندے ہن۔(77)بہرحال جتنی قدیم پختون قوم دی تاریخ ہئی اتنی قدیم انھاں دی زبان ہے ۔ پشتون زبان وچ ادھ توں زیادہ الفاظ ادلی بدلی شکل وچ لاطینی ‘ ترکی تے یونانی دے ملدن۔ اے یقینا ایں زبان وچ سنسکرت ‘ یونانی تے فارسی دے ذریعے داخل تھئے ہوسن۔ پشتو زبان دے حروف وچ 5حرف خالص ایندے اپݨے ہن ۔ جنھاں دا ہک خاص ادا کرݨ دا لہجہ ہے ۔سرائیکی زبان تے پشتو زبان دا آپس وچ کافی رابطہ ہے ۔ ہک طویل عرصے تئیں برصغیر پاک و ہند وچ پٹھانیں حکومت کیتی۔ اوں دور وچ فارسی تے پشتو دے اثرات کافی حد تئیں ایں علاقے دیاں زباناں تے پے۔ ایندے علاوہ ملتان وچ وی ہک عرصے تئیں پٹھانیں دی حکومت قائم رہی ہے۔(78)۔ ڈھیر ساریاں پشتون گوتاں ‘ سرائیکی علاقے وچ صدیاں توں وَسدیاں پن۔صوبہ سرحد دا ٻہوں سارا علاقہ سرائیکی ٻولیندے۔ کافی لوک اپݨے کماں کاراں وچ دُہری زبان یعنی پشتو تے سرائیکی ٻولیندے آندن۔ ایں میل جول نے ہک ٻئے دی زبان تے کافی اثرات پاتن۔ پشتو زبان وی قدیم ترین صنف شاعری ٹپہ ہے ۔خیال ہے جو ایں صنف دا ڈڈھ ݙو سال قبل مسیح وچ آغاز تھئے۔(79)۔ بالکل اظہار دا ایہو سانچا ٹپہ دے ناں نال ڈیرہ اسماعیل خان دے سرائیکی لوک ادب وچ ہک خاص مقام رکھدے۔ انھاں ݙو قدیم زباناں دے الفاظ دا کافی ذخیرہ سانجھا ہے جیڑھا سرائیکی تے پشتو زباناں دے تعلق دا ہک وݙا ثبوت بندے۔ ہُݨ اساں ہک خاکہ پشتو تے سرائیکی زبان دے سانجھے لفظاں دا ݙیندے پئے ہیں۔

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان