سرائیکی اکھر۔ قومی اثاثہ

کہیں وی زبان دے لوظ اکھر قومی اثاثے دی حیثیت رکھدن ۔ لوظیں دی رکھوالی انہائیں دے زیر ، زبر ، پیش دا خیال ایویں کرݨا چہیدے جیویں جیویں قومی خزانے دا کریندے۔ سرائیکی جے وݙی زبان ہے تاں اپݨے اکھریں ، اپݨے جملے، اپݨے محاورے تے اکھاݨیں نال ہے۔ لوظ نہ ہوون تے نہ جملے بݨدن ، نہ محاورے تے نہ اکھاݨ۔ اڄ اساݙے ڈھیر سارے لوظ مُکدے ویندن ، جیرھے لوظیں کوں اساں اپݨے الا بٖول وچ نہ ورتیسوں ، او مُک ویسن ۔ پے پے تاں لوہے کوں وی زنگ لڳ ویندے اے تاں غلاب دی پتی آلی کار نشوم لوظ اِن ۔ ہک رولا اے وی ہے جو اسیݙے چیتے چکرا ڳن ۔ اساکوں پُٹھی شے سدھی تے سِدھی پُٹھی لڳدی اے ۔ فخر دی ڳالھ اے ہے جو اساں اپݨی بٖول چال ءِ چ نج تے خالص لوظ ورتوں تے بدیسی زبانیں دے اوپرے لوظ نہ آوݨ ݙیوں پر اساں اے کریندوں جو اپݨے الا بٖول وچ انگریزی ، اردو، فارسی ، عربی گھن آوݨ دی کوشش کریندوں تاں جو اساں پڑھئے لکھئے سݙیجوں پر حقی تے سچی ڳالھ اے ہے جو اے پرلے درجے دی جہالت اے ۔ جیرھی ڳالھ منݨ دی ہے او اے ہے جو بعضے ویلے کجھ لوظ بٖے زبانیں توں آ تے زبان دا حصہ بݨ ویندن ۔ ہمسایہ زباناں ہک بٖے توں سیک تے اثروی گھندن ۔ زبانیں دا معاملہ وی ہک جٖݨے تے دان خان آلا ہوندے ۔ لوظ پیدا وی تھیندن ، وݙے وی تھیندن ،انہائیں دیاں شادیاں تے اولاداں وی تھیندن ، ولا اوہے لوظ خاندانیں وانگوں اپݨے ہمسایہ زبانیں تے ہمسایہ قومیں نال ݙے گھن تے رشتے داری وی کریندن تے لوظ مر وی ویندن پر اوں ویلے تئیں ڈھیر سارے نویں پیدا تھی چکے ہوندن۔ اے ساری ڳالھ ڳالھ ایں سانگے کیتی اے جو اساں ہک ہک لوظ دی رکھوالی کروں جیویں اولاد دی کریندی اے ۔ ایویں اپݨے لوظیں تے اپݨی زبان نال پیار کروں جو دھی پُتر نال کریندے تے سرائیکی لوظیں کوں مقدس کتاب وانگے یاد کروں ۔ اے سب توں وݙی نیکی اے جیکر اساں ایویں نی کریندے تاں ول ماء بٖولی سرائیکی نال محبت دے کوڑے بٖڑ مارݨ چھوڑ ݙیوں ۔ آؤ اڄ دی کچاری ءِ چ ماکھی وانگے مِٹھے کجھ سرائیکی لوظیں کوں یاد کروں تے انہائیں کوں مقدس اکھریں آنگے پھیرا ݙیوں ۔ سیاݨے آکھدن لوظ ہیرے تے موتی ءِ ن۔ لوظ حیاتی ءِ ن ۔ لوظ الیندن ، بٖولیندن تے ڳالھیں کریندن، جے کوئی نہ منے تاں ایہا ڳالھ منے چا جیرھی پڑھدے بٖیٹھوں۔ اے اساں نی لوظ الیندے پِن تے ول کیوں ناں اڄ دی کچاری ءِ چ انہائیں مہت آلے مہاندرے لوکیں کوں سلام پیش کروں جنہاں اساکوں لوظیں دا ترکہ کٹھا کر ݙتے ، جیویں جو سئیں پروفیسر شوکت مغل ۔

آس:

آس شالا پوری تھیوے تے سرائیکی صوبہ آزاد تھیوے ۔

پنیری:

پنیری لیسوں تاں فصل رہیسوں۔

لوڑھا:

لوڑھا رڑھ کوں چرݨ پے ونجٖے تاں ول ؟

جھلارـ:

بٖیڑ چٹ اے ، نسار چٹ اے لوٹیں سودھی جھلار چٹ اے۔

کوہ:

عاشقیں بٖدھیاں کمراں ، تھئی دلی ڈھائی کوہ اے۔

جیجھی:

جیجھی رہیسو ، اوجھی چیسو۔

سس:

نہ کر سس برائیاںمتاں لہنی اپݨیاں جٖائیاں

بٖورے:

اُٹھ نہ رُنے بٖورے رو پے

ماء:

ماء مریسے پر مارݨ نہ ݙیسے

ککڑ:

ہر کوئی اپݨا ککڑ کَچھ ءِ چ پئی ودے

کَچھ:

اپݨا کَچھ ءِ چ پرایا ہتھ اچ

بٖلی

گھر ءِ چ بٖلی وی شیر ہوندی اے

نچ

اندروں ہووے سچ تے بٖاہروں کھڑا نچ

آلسی

آلسی روندا راہسی

بھیݨ بھرا

ٹھہسوں ٹھہسوں ، نہ تاں بھیݨ بھرا تاں راہسوں

ابٖاسی

اُبٖاسی ، نندر دی سکی ماسی

آئی ڳئی

آئی تاں بسم اللہ، ڳئی تاں بلا

صدقے گھولے

اُتوں صدقے گھولے ، اندروں کوئی نہ پھولے

صلاء

اُتوں لاالہ ، اندروں بٖئی صلاء

بھرا

بھرا سدا جیوے پر میں سنواں نہ تھیوے

گوݙے

اُٹھی آپ نہ سڳے، ݙوہ گوݙیاں تے

کمبہار

اندھامݨ کھوتی ست مݨ بار، کیݙے مرے اوترا کمبہار

نؤں

نندا ڳیا نوں ݙیہاڑے، نؤں نندے دے گھر

نندے بٖہہ حساب کیتا، نندا گھر دا گھر

سو

سو دے ݙیسوں سٹھ ، ادھے گھنسوں کٹ

ݙاہ ݙیسوں نہ ݙاہ ݙویسوں، ݙاہ دے پِچھوں بھڄ تاں نہ ویسوں

زیان

اندھیں اڳوں رووݨ اکھیں دا زیان

دوڑ

اڳوں دوڑ ، پِچھوں چوڑ

ڳوہ

ڳوہ دے پیش وجٖاوݨ مُرلی ، مفت گھتݨ سر درد اے

اللہ دا رکھ

جینکوں اللہ رکھے اونکوں کون چکھے

بخت

اوندے بخت جو ڈھیر اِن تاہوں ککروں بٖیر اِن

ہار

نصیب ہریا کھڑا ہووے تاں اُٹھ تے کتا پٹ ویندے

خوش

اندھی بُجیں تے خوش

اندھے

اندھے کرن خریت ول ول ݙیون اپݨیں کوں

مسیت

اندھے کوں ماء مسیت ءِ چ بٖلہا امدی اے

کم

چم نی کم پیارا لڳدے

ݙینھ

ݙینھ بھلڑے تاں متر وی بھلڑے

کاوڑ

کاوڑ ہینڑیں توں لہندی نی ݙاڈھے تے چڑھدی نی

زوراور

زوراور دے ست ویہاں سو

ݙاڈھے

ݙاڈھے نال یاری ݙیندے گھندے سئیں

لہوری یار

لہوری یار دشمن دھار نہ دھار

ݙر

کتے توں ودھ اوندی کُتائی توں ݙر

سستا

سستا رووے وار وار ، مہانگا رووے ہک وار

ولا

سو ولا ہکو بھلا

لوئی

سروں لتھی لوئی تے کیا کریسے کوئی

بانگا

مُلاں چور بانگے گواہ

اندھا راجہ

اندھا راجہ بیداد نگری ٹکے سر وصل پیسے سر نسری

رَلے

اندھا اندھی رلے سارا جھُڳا ڳلے

غریب

غریب دی چپ تے ہاڑ دی دھپ توں ݙرو

فاقے

فاقے نی مریندے ، فخر مار ݙیندے

قرض

قرض قیامت اے تے بُکھ نعمت اے

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ