سرائیکی اصناف سخن ݙوجھا حصہ

بقیہ حصہ سرائیکی اصناف سخن

ست وارے

اے ست بند تے مشتمل ہک نظم ہوندی ہے ڄیندے وچ ہفتے دے ہک ہک ݙینھ دا احوال بیان کیتا ویندا ہےـ

ݙوھڑہ

سرائیکی زبان دی مقبول تے قدیم صنف ݙوھڑہ ہےـ عمومًا ݙوھڑے دے وچ چار ہم قافیہ مصرعے ہوندے ہن ـ ݙوھڑے دے وچ ہکو خیال یا موضوع بیان کیتا ویندا ہےـ ݙوھڑے دا لوظ ݙوڑے کول نکلا ہے یعنی ݙوں بیت اکٹھے کر کے لکھو تاں ݙوھڑہ بݨدا ہےـ

نمونہ کلام

توں ڳول متاں تیکوں لبھ پوؤں اساں شاہ اچ رول ملنگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں کائنات دے ہر ہک منظر وچ وݨ وݨ اچ ہیں سنگ سنگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں کئیں پیر حیسن دی پائل وچ کئیں نازک بانھ دی ونگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں اساں پیار پریت. دی رسـماں وچ تعبؔیر انا دی جنگ اچ ہیں ہر رنگ اچ ہیں

دفعہ

ہک لمبی نظم ڄیندے وچ ترتیب وار بہوں سارے ݙوھڑے موجود ہوندے ہن ـ ہک نظم اچ سو سو ݙوھڑے وء ہوندے ہن ـ اے صنف مرثیہ گو شعراء نے زیادہ ورتی ہےـ

چھلا

چھلا محبت تے پیار دی علامت دے طور تے چھوہر تے چھیریاں ہتھ اچ پیندے ہن ـ اس صنف اچ دلاں دے ݙکھ سکھ پھولے ویندے ہن ـ

===نمونہ کلام===

چھلا یار نشاݨی ݙتا ول ول ݙیہدیاں چھکے نوں چھلا ݙے کر یارا ساݙا ــــــ کھس دلڑی ونڄ ہویا دراݙا تئیں بن ہور نیں کوئی ساݙا ـــــ ولوں روندیاں اے نور

پوڑی

اے ڄئیں نظم ڄیندے وچ کئیں جنگ دے واقعات بیان کیتے ونڄن ـ اے صنف اڄ کل متروک تھی ڳئی ہےـ

گانمݨ

گانمݨ اچ بیت آنگوں ݙوں مصرعے ہوندے ہن ـ ہک مصرعے دے وچ وسیبی ریت دا یا موسم دے حال دا ذکر ہوندےـ اے مصرعہ مہمل وی تھی سڳدا ہےـ ݙوجھا مصرعہ عشقیہ یا فراقیہ جزبات دا اظہار ہوندا ہےـ

===نمونہ کلام===

یار تاں میݙا پتلا پتنگ ہے ـــــ مور دی گچی گانمݨ یار ـــــ کئی سونے دا رنگ ہےـ

طوطا نامہ

قدیم شاعری دے وچ طوطے نامے دا بہوں رواج ہئی ـ ایں نظم اچ طوطے کوں دل دے احوال ݙے کے قاصد بݨا کے سڄݨاں دو بھیجا ویندا ہئی ـ نعتیہ تے عشقیہ طوطے نامے زیادہ لکھے ڳئےـ

نمونہ کلام

ٻولیں طوطا نال ادب دے ـــــ اڳوں میݙے شاہ عرب دے صلی ﷲ علیہ خوانی

تورا

بنیادی لوک شاعری دی ہک صنف ہےـ

جندڑی

ایں نظم اچ زندگی کوں عارضی، فانی تے وقتی ڄاݨ کے آوݨ آلی دنیاں کیتے نیک اعمال کماوݨ دی ترغیب ݙتی ویندی ہےـ

بیت

اے ݙوں مصرعاں تے مشتمل ہوندا ہےـ ایکوں ڈوں بتیاں وی آکھا ویندا ہےـ

نمونہ کلام

فریدا کالے میݙے کپڑے کالا میݙا ویس گناہاں بھریا میں پھراں لوک آکھن درویش

جنگ نامہ

وار تے پوڑی آنگوں اس طویل نظم اچ جنگ دے واقعات خصوصًا واقعہ کربلا دے واقعات بیان کیتے ویندے ہن ـ

بحر

اے ݙوھڑے دے انداز دی بہوں طویل نظم ہوندی ہےـ عشقیہ داستاناں بیان کیتیاں ویندیاں ہن ـ چار مصرعاں کول زیادہ وی ہم قافیہ تھی سڳدے ہن ـ

مثلث

ہر بند اچ ترائے مصرعاں آلی نظم ہوندی ہےـ

مخمس

اس نظم دے ہر بند اچ پنڄ مصرعے ہوندے ہن ـ

مسدس

ہر بند اچ چھیں مصرعے ہوندے ہن ـ

غزل

عربی زبان کول اردو دے وچ آئی تے ول سرائیکی شعراء ایکوں عروج تے پچایا ـ غزل دے بہوں سارے معنے ہن ڄیندے وچوں سوہݨیاں ذالیاں نال گالھیں کرݨاں مشہور تعریف ہےـ ایندے کول علاوہ غزل دا لوظ غزال کول نکھتا ہے غزال ہرݨی دی او ݙکھ بھری چیک ہوندی ہے ڄیری او شکاری دا تیر لڳݨ یا کئیں ݙکھ دے ویلے چیک بھریندی ہےـ

عشقیہ داستاناں یا قصے

ہیر رانجھا، سسی پنوں، سیف الملوک، یوسف زلیخا، لیلٰی مجنوں، مرزا صاحباں، مصری بائی وغیرہ دیاں داستاناں منظوم بیان کیتیاں ویندیاں ہن ـ غفار تعبیر حوالہ جات سرائیکی شاعری دا ارتقاء ٢٠٠٧