سرائیکی اساطیر

سرائیکی اساطیر, ثقافت اتے اسلام Saraiki mythology , culture and Islam سرائیکی دی پہلی تے حالیں تک نویکلی متھالوجی دی کتاب اچ سئیں جاوید آصف لکھدن “اسطورہ پیوء ݙاݙے دے زمانے کولو چلدی آنوݨ آلی اینجھی افسانوی داستان کوں آہدن جیکوں ہک تاریخ دی حیثیت نال تسلیم کر گھدا گیا ہوے اتے پورے معاشرے وچ عام طور تے اوندے سچ ہووݨ دا تاثر پاتا ویندا ہووے“ ایں تعریف اچ میں صرف اتنا وادھا کریساں جو اساطیر باقاعدہ لکھیاں ہویاں نئ ہوندیاں بلکہ پیڑھی در پیڑھی سینہ بہ سینہ ورتیندیاں آندین. اے تعریف ادب نال گانڈھا رکھݨ آلیں کوں تاں سمجھ آسی پر عام بندہ شید ایکوں مثال دے بغیر ناں سمجھ سگے. ات واسطے مثال ݙیساں جو ساݙے سرائیکی وسیب وچ اے اسطورہ مشہور ہے جو چلہہ دی بھا وسماوݨ لو چلہہ اچ پاݨیں ناں سٹیا ونجے اے روزی گھٹاوݨ دا سوب ہے. یا بھا دے اتو ٹپݨ, یا کندھ تے کاں دا کرکݨ مہمانیں دے آنوݨ دا اعلان ہے وغیرہ وغیرہ اے سارے اسطورے ہن. اے کتھائیں لکھۓ ہوۓ نئیں لبھدے (ماضی دیں کتابیں وچ) البتہ قدیم و جدید شعراء دے اشعار اچ ضرور ملدن. قرآن مجید اچ اے لوظ موجود ہے کفار جݙاں انبیاء دے قصے سݨݨ ہا تاں آہدے ہن اے اساطیر الاولین یعنی ݙاݙے بابے دے قصے ہن. ݙوجھی چیز ہے ثقافت.جٹکے جھئیں لوظیں وچ اٹھݨ تو سمݨ تئیں, جیوݨ, مرݨ, میل, جاگے, عید پریت تے اٹھا ٻلہا دے سارے ڈھنگ وسیب اچ جیہڑے رنگ نال ورتاۓ ویندن ایکوں ثقافت آہدن. ثقافت تے اساطیر دا ایویں گانڈھا ہے جیویں ہتھ تے مہندی دا (ہتھ تے لکیریں دا ناں کیوں جو او قدرت ہے قدرت تے ثقافت ݙو وکھرے موضوع ہن). ثقافت اساطیر تو بغیر ادھوری ہے. اسطورہ ثقافت دی روح ہے. بہ قول “مرلن ڈونالڈ“ اسطورہ ذہن دا بنیادی اساسی ترکیبی آلہ ہے“. میں سمجھداں زبان تے اسطورہ, وسیب تےثقافت ہکو جیݙے ہن. اسطورہ بنیادی فکشن ہے. ثقافت تے اساطیر دا تعلق سرائیکی متھالوجی اچ ایں نظردے “اساطیر کنوں کہیں وسیب دی ثقافت یا معاشرے دی دنیا دے بارے نظریات دا پتہ چلدے“. مضمون دا تریجھا موضوع ہے اسلام, سچا تے چھیکڑی مذہب. ساݙے وسیب اچ اے مذہبی رنگ نظردے جو اساطیر, ثقافت تے اسلام ونک و ونک ہن. ایندے ذمے وار ادیب تے مولوی ݙوہیں ہن. انسانی فطرت ہے جو انسان کہیں وی نویں شۓ کوں ݙیکھ کے سوال کریندے what is this and what is the purpose of its creation? اتے اپݨیں فطرت ہتھوں مجبور تھی تے وکھرپ, انعام یا ݙر توں کہیں چیز تو اثر گھن گھندے. حتی کہ ݙر دی وجہ تو ہی بھا, پاݨیں کوں سجدے شروع کر ݙیندے. خد نبی پاک ص کوں وی معجزات (وکھرپ), خوشخبری آلا, تے ݙراوݨ آلا آکھ تے بھیجا گیا. ایہا چیز ساݙے ݙاݙے بابے اساطیر وچ رکھ گۓ یعنی کہیں چنگی مگر وکھری ڳالھ کوں سݨ کے جݙاں انسان سوال کرے تاں اوکوں ݙرا ݙیوو تاں جو او ایکوں من ونجے. جیویں چلہہ اچ پاݨیں سٹݨ تو ہٹکݨ دیاں ݙو وجوہات ہن پاݨیں دا ضیاع تے چلہہ دا پس ونجڑ. پر انسانی فطرت ایں گال تے ایݙا اثر ناں گھندی جتنا ایکوں ݙرایا ڳئے جو رزق گھٹ ویندے. تساں کوئی وی اسطورہ چا ݙیکھو اوندے وچ کوئی ناں کوئی اخلاقی معاشرتی پہلو ضرور ہوسی. لہذا ایکوں اسلام مخالف آکھݨ درست نئیں. ایویں ہی ثقافت کوں ݙیکھو جاگے دا میل, مہندی اصل اچ اعلان ہن شادی دا جو فلاں بنت فلاں دی فلاں بن فلاں نال شادی تھی ڳئی. شرعی نکاح دے دور (اج توں 50سال پہلے) اچ نکاح دا سب تو وݙا ثبوت اے جاگے ہوندے ہن. البتہ فضول خرافات ثقافت دا حصہ ناں ہن تے ناں سمجھپیاں ون٘ڄن. ایویں بلوچیں دی بارات رات اچ ونجݨ دی وجہ اے ہئ جو تریمتیں دا پردہ رہ ونجے. وغیرہ. مدعا اے جو اساطیر تے ثقافت اسلام دے مخالف نئیں. بےشک اسلام صحابہ و اہلبیت دی قربانی نال اساں تک پجے تے اے مذہب ادیب اور مولوی ݙوہیں واسطے قابل تقلید ہے. منصور شانی زیر طبع کتاب “وݨت“ وچو ہک مضمون