سخی سرور دی شادی
THE MARRIAGE OF SAKHI SARWAR
(ترجمہ) جیویں جو ایکوں ضلع لاہور دے ہک منشی مسز ایف ۔ اے ۔ سٹیل کیتے ریکارڈ کیتا(ایہ حکایت وضاحت نال اُنہاں ڳالھیں بارے ݙسیندی ہے جہڑیاں پہلے سخی سرور بارے آ چُکن۔کم دی ڳالھ ایہ ہے جو ایندے وچ اُوندا سارا ہندوستانی کردار تے شائستگی ہے ۔ شادی دیاں ساریاں رسماں ہندوانہ ‘ذاتاں دے مطابق ہووݨ خاص طور تے ذکر دے قابل ہے۔
اِیں ڳالھ اُتّے توجہ ݙئیو جو ملتان دا گورنر آپݨی دھی ہک عام فقیر نال پرنا ݙیندے۔بھانویں جو کہاݨی اِچ مذکور گورنر دا کتھائیں ثبوت نِھیں مِلدا ۔ پر اہجیاں شادی پِچھوال؍ماضی وچ معروف نہ ہوندیاں ہَن ۔ جیویں بادشاہ بہلول لودھی دی دھی دی شادی 1452ء وچ ملیر کوٹلہ دے شیخ صدر جہان نال تھئی ہئی)۔
(نثری حصّہ عام اُردوم وچ ہووݨ دی وجہ کنوں اصل کوئنیں)
٭
متن
جل تھل اِک اللہ جی
رب قدرت دا بادشاہ جی
تیرا اللہ نبی گواہ جی
لیناں نام رسول دا
5 پھر اُمّت دے سر بند دا
………
ڈھول دھرتی دھارا
رب چوداں طبق سَوار دا
پانی پاوے جھلار دا
اشٹم تارے لٹکدے
10 چانن بالے چند ردا
………
آدم حوّا پَیندا
رب دنیا شِست ودھیندا
رب سِر سِر دَھندے لیندا
جو جو حکم نِہالیا
15 کرو کمائو دھند دا
………
ست جوگی مُلتانی
کوئی شہر بھلا پِیرانی
شہر عجب سوہنا ‘ مان
سخی عالم نو کھنڈ دا
20 پیئو زین العابدین نِت نام
لائیے خیر ونڈ دا
گھر سیداں دے ڄمّیاں
سُلطانا ! پُر کرامیاں
دیواناں اُبھیّوں لمّیاں
25 دھن جنے مائی عائشہ
ودھاوا وڄے اَنند دا
سرور عجب جوانی
نال بھائی ڈھوڈا خانی
پیئو زین العابدین نِت نام
30 لائیے خیر ونڈ دا
(ترجمہ) سخی سرور نِکّے لاء اِچ اِی جݙانہ اوہ ٻکریاں چریندا ہا ‘ قرآن پڑھ گھدّا ہا۔ اُوندے چار بِھرا ہَن۔ جنہاں وچوں ترے اُوندی مترئی ماء رستم خاتون دے پُتر ہَن ۔ اُنہاں دے ناں سیّد دائود ‘ سیّد محمود تے سیّد صحرا ہَن ۔
اِنہاں دے والد سیّد زین العابدین دا ٹِکاݨاں ڳڑھ کوٹ (شاہ کوٹ) وچ ہئی ۔ جہڑا ملتان کنوں ٻارھاں کوہاں تے ہے۔
رستم خاتون دی فوتگی دے بعد اُنھاں اُتھائیں عائشہ خاتون (ذات دی کھوکھر) نال پرنیوا کر گِھدّا۔ اُوندی کُکھ وچوں ݙو پُتر سید احمد (سخی سرور) تے خان جاتی یا ڈھوڈا خان ڄائے۔
سخی سرور دی نانی دا ناں صاحبزادی ہا ۔ اُنھاں دی ہِک بھیݨ دی شادی رہانا قوم دے ہک شخت رائیبا نال تھئی ہئی ۔ جیندے پنج پُتر ہَن ۔ آبو ‘ دوڈھا ‘ سہن ‘ مَکّو اَتے ابوالخیر‘ پر سُلطان سخی سرور دا آپݨاں کئی ماماں نہ ہا۔
جہڑیلے اُنھاں دا نانا فوت تھیا تاں سلطان سخی سرور دے مترائے بِھرا اُوندے کول آئے ا َتے ارادہ ظاہر کیتونیں جو نانے دی بھوئیں آپت وچ ونڈ گھنُّوں ۔ سخی سرور من ڳے۔ بِھراواں ساری چنگی بھوئیں آپ رکھ گھدّی اَتے سُنڄ ویران سخی سرور کوں ݙے ݙتّی ۔ کیوں جو سخی سرور پہلے کݙانہیں رڑھ واہی نہ کیتی ہئی تہوں اُنھاں کوں بھراواں دی ایں چلاکی دا پتہ نہ لڳیا۔ اِنھّاں آپݨاں حصّہ گھن کے کاشت شروع کر ݙتّی۔
اِنھاں ؍تُخم سَٹّیا اَتے اللہ کنوں دُعا منگی ۔اللہ دی رحمت نال اُنھاں دیاں فصلاں زور دار تھیاں اَتے اِنھاں دی پیداوار آپݨے بھراواں کنوں ݙہ گُنا زیادہ تھئی ۔
بھرا ٻہوں حریان تھئے ۔ اوہ آپت وِچ صلاح کرکے وَلا اُنھاں دے کول ڳے اَتے اُنھاں کوں آکھݨ لڳے :
’’پہلی ونڈ وچ کُجھ غلطی تھئی ہے ‘ ہُݨ نویں سروں ونڈ کروں‘‘۔
سخی سرور آکھیا ’’تُساں ونڈے دے پِچھوں نہ پووو ۔ ساری فصل چا گھنّو اَتے میکوں محض میݙا حصّہ ݙے ݙئیو‘‘۔
بھراواں ساری فصل جمع کر گھدّی ۔ جہڑیلے جِنس ونڈے کیتے تیار تھی ڳئی تاں اُنھاںعلاقے دے ساریاں فقیراں کوں کٹھا کیتا اَتے اُنھاں کوں آکھیا جو سرور کنوں خریت منگو تاں جو اوہ آپݨے گھر کُجھ نہ گھن ونڄے ۔ بھراواں منگتیاں کوں ایہ ہدایت کر ݙتّی جیکر سرور خریت نہ ݙیوے تاں سارے علاقے وچ ایندی بَھنڈکی لاوو۔
وَل جہڑیلے داݨیاں دی ونڈ دا ویلا آیا تاں سارے منگتے اُتّھاں کٹھے تھی ڳے اَتے سخی سرور کنوں اللہ دے ناں تے خریت منگݨ لڳ ڳے ۔ سُلطان سخی سرور پہلے آپݨے حصّے دی ساری جنس خریت اِچ ݙے ݙتّی اَتے وَل نال آلے کھیتیاں دا داݨاں وی خریت اِچ ݙیوݨ شروع کر ݙتّا۔ اُوندے بھرا ٻہوں خش تھئے ۔ اوہ آکھݨ لڳے ’’ہُݨ جہڑیلے ایں آپݨاں سارا داݨاں خریت اِچ ونڈ ݙتّے ایہ ٹھیکہ کیویں بھریسی؟ جیویںٹھیکہ وصولی آلا آسی ‘ ایہ اِتھّوں بھڄ ویسی اَتے اساں اِیندی ساری بھوئیں اُتّے قبضہ کر گھنسوں۔‘‘
ایں خیال اِچ اُنھاں سُلطان سخی سرور کوں آکھیا ’’چَل ‘ ملتان ونڄ کے حاکم کوں ٹھیکہ بھر آئوں‘‘۔ اُنھاں دے ابّے سئیں وی اُنہاں کوں ایہو آکھیا : ’’میں ہُݨ بُڈھا تھی ڳیاں تُوں میݙی جاء ملتان چلا ونڄ‘‘۔
ٻس اوہ سارے بِھرا ملتان ونڄ کے اُتّھوں دے حاکم گھا نو پٹھاݨ دے سامھݨے پیش تھی ڳے ۔ سُلطان سخی سرور کیوں جو اِنھاں معاملیاں کنوں بے خبر ہَن ‘ تہوں اُنھاں رستے وچ بھراواں کنیں پُچھیا جو ٹھیکہ کیا ہوندے؟ بھراواں ڳالھ کھولی تاں اوہ ٻولے :’’میݙے کول تاں ادا کرݨ کیتے کجھ نھیں‘‘۔
اُنھاں آکھیا : ’’اتُوں چل تاں سہی ‘شت حاکم معاف کر ݙیوے یا تھی سڳدے جو سزا ݙیوے‘‘۔
سخی سرور ایہ سُݨ کے ٻہوں ݙرے کیو ںجو کجھ نہ آکھیا ونڄ سڳدا ہا جو گورنر کہڑا عمل اختیار کریسی ۔ تہوں اُنھاں ہک کرامت ݙکھاوݨ دا ارادہ کیتا ۔
سُلطان سخی سرور ایہ ارادہ کیتا اِی ہا جو ہِک خلقت دی ہک وݙی بِھیڑ اُنھاں دے نال آ کے رَل ڳئی جہڑی سارے ملتان اِچ کھنڈ ڳئی۔ اِتھّاں تئیں جو کتھائیں پیر رکھݨ دی جاء نہ ہئی۔
اِتّی وݙیاں وہیڑاں ݙیکھ کے پٹھاݨ حاکم آپݨے وزیر کوں سݙا پٹھیا جو اوہ پتہ کرے جو کیا معاملہ ہے۔
وزیر آ کے پُچھیّاتاں پتہ لڳا جو ہک وزیر گھوڑی اُتّے چڑھ کے آندا پے‘ اُونیں آ کے حاکم کوں ݙسّیا جو اوہ ہک فقیر ہے کُئی دشمن نِھیں اَتے اونیں آپݨی خُشی نال ایہ وہیڑاں نال گھن گھدّیاں ہِن۔
حاکم ٻہوں گھاٻریا ۔ اُوں بزرگاں دی روحانی طاقت دا اندازہ کرݨ کیتے اوندے کول ہک خالی لغن اَتے ہک خالی گھڑا گھلّیا اَتے خُرس خوراک تے پاݨی کیتے ارداس کیتی پر جہڑا خادم اِنھاں کوں چاتی ویندا ہا اوہ دہل ڳیا ۔ اونیں سوچیا بزرگ اِیکوں ݙیکھسی تاں سُچیسی جو اِینیں میݙے نال مَشکری کیتی ہے اَتے میݙے کول تھاں وَندا کے گھن آئے ۔ تہوں او نیں رستے وچ دُعا کیتی جو بزرگ دے اڳوّں اِیندی نکوئی نہ تھیوے۔
اللہ اوندی دُعا سُݨ گھدّی اَتے لغن کوں کھیر چاول نال اَتے گھڑے کوں پاݨی نال بھر ݙتا۔
سخی سرور کوں آپݨے کشف نال ایہ حال معلوم تھی چُکا ہا جو کیا واقعہ تھئے ۔ اُنھاں آپݨے سنگتی فقیر حسین گھائی (غالباً گھائیں مُراد ہے ۔ ش م) کوں آکھیا :’’حاکم چاہندے جو میںاُوکوں کرامت ݙکھاواں۔‘‘
جہڑیلے خادم آیا تاں اِنھاں ݙونہاں تھولے جِتّی کھیر چاول کھادے اَتے ذری جِتّی پاݨی پیتا اَتے بچے چاول تے پاݨی رہݨ ݙتّا تاں جو حاکم ݙیکھ گھنّے جو تھانواں وچ خوراک تے پاݨی سَٹ ݙتا ڳیا ہے۔
جہڑیلے گورنر ایہ ݙٹھا تاں اوکوںسُلطان سخی سرور دی کرامت دا یقین تھی ڳیا اَتے اُونیں آپݨی کیتی اُتّے معذرت کرݨ دا ارادہ کر گھدّا ۔ پر فقیر حسین گھائی آکھیا : ’’تہاکوں معذرت کرݨ دی کُئی لوڑ نھیں ۔ تُساں فقیر دی کرامت دا امتحان گھنّݨ اِچ سچے ہاوے ‘ جیکر تُساں اڳوّں کیتے آپݨاں ورتارا ٹھیک کر گھنّو تاں سخی سرور تہاکوں معاف کر ݙیسن۔‘‘
حاکم شکرانے طور سلطان سخی سرور دی خذمت وچ گھوڑے ‘ جوڑ اَتے سوا لکھ روپے دان کیتے اَتے اُنہاں بھراواں کوں ایں لئوں بند کر ݙتّا جو اُنھاں سلطان سخی سرور کوں نکمّیں تکلیف ݙتی ہئی۔
سلطان سخی سرور سُوکھڑیاں گھن کے سدّھے بندی خانے ‘ پُڄے۔ بندی خانے دے داروغے اُنھاں کولوں آوݨ دی وجہ پُچھّی تاں اُنھاں اُوکوں ݙسّیا جو اوہ آپݨے بھراواں دی خاطر آئن ۔ داروغے پُچھݨاں کیتا جو اِتھاں بندی وا ناں وچوں کہڑے تہاݙے بھرا ہِن؟
اُنھاں جواب ݙتّا:’’ایہ سارے بندی وان میݙے بِھرا ہِن اَتے جے تئیں اِنھاں ساریاں کوں چُھٹکارا نہ مِلسی میں اِتھّوں کوئناں ویساں‘‘۔
تہوں داروغہ ‘ گھانو پٹھان کول ڳیا اَتے اُتھوں ساریاں بندی واناں دی چُھوٹ دا حکم گھن آیا۔
ملتان شہر اُوں وقت وچ فقیراں درویشاں دے حوالے نال مشہور ہا ۔ سلطان سخی سرور ایندے بعد سوا لکھ روپے نال ملتان دے سارے فقیراں دی حجامت بݨوائی ۔ اُنھاں کوں دھنوایا دُھوایا اَتے نویاں پُشاکاں تیار کرا کے اُنھاں کوں پوایاں ۔وَل اوہ نویں ویس نال نویں گھوڑے اُتّے چڑھ کے ڳڑھ کوٹ کن ٹُر پئے۔
رَستے وچ اُنھاں کوں ترے سو سٹھ فقیر (درویش ۔ ش م) مِلّے جہڑے یارھاں سالاں کنوں بُکھے ہَن ۔ سُلطان سخی سرور کول ٻیا کُجھ تاں ہئی کوئناں ۔ اُنھاں آپݨاں نواں ویس اَتے گھوڑا اُنھاں کوں ݙے ݙتّا جو اوہ اِنھاں کوں ملتان وِچ ویچ کے ایں رقم نال آپݨے کیتے کھا جا مُل گِھنِّن۔ پر ملتان دے حاکم گھانو پٹھاݨ دے ݙر کنوں کئیں شخصت اوہ گھوڑا تے ویس خریدݨ دا دِل نہ رکھیا ۔ تہوں فقیر مونجھے تھی سخی سرور کول وَل آئے۔
سُلطان سخی سرور اُنھاں کنوں پُچھیا: ’’تُساں کیا چاہندو؟ کھا جایا نانواں؟
فقیراں وَلدا ݙتّا :’’ساکوں صرف کھاجا چاہیدا ہے۔‘‘
سخی سرور آکھیا :’’ول گھوڑا کوہ کے کھا گھنّو اَتے جو ڑے کنوں آپݨاں تن کڄݨ کیتے لوڑیندا سامان تیار کر گھنّو ۔وَل فقیراں اِینویں اِی کیتا۔
سُلطان سخی سرور دے بھراواں کوں حالی تئیں اُنھاں نال وَیر ہا ۔ اُنھاں ایہ سُݨیاتاں ٻہوں خُش تھئے ۔ اُنھاں خیال کیتا جو ملتان دے حاکم کوں ایہ پتہ لڳسی تاں اوہ ضرور سخی سرور کوں سزا ݙیسی ۔ تہوں اُنھاں گھوڑے دی رَت نال گھڑے بھرے اَتے اُنھاں کوں گھن کے ملتان دے حاکم گھنّوں پٹھاݨ کول پُڄ ڳے۔
متن
کھوراں دی پکی وادی (ویر)
کھور جا کرن فریادی
کھلے کوکن بادشاہ تے
کیوں نہیں نِیانہ کریندا؟
(ترجمہ) جہڑیلے سخی سرور دے بھراواں ملتان دے حاکم کوں رَت نال بھرے ہوئے گھڑے ݙکھائے اَتے اوکوں ݙسایا جو تہاݙیاں سوکھڑاں تے سوغاتاں دا ایہ حشر تھئے تاں اوہ ٻہوں کاوڑ نال بھریج ڳیا ۔ اُونیں اونہی ویلے آپݨے شپاہی بھیڄے جو سخی سرور کنوں میݙے گھوڑے تے جوڑے کوں طلبو۔
شپاہی ݙردیں کمبھدیں حکم پورا کیتا ۔ اوہ ڳڑھ کوٹ پُڄ کے سخی سرور دے مکان دے ٻاہر ٻہہ ڳے پر اُنھاں مونہوں کجھ نہ پُھٹیا ۔ اَخیر زین العابدین اُنھاں کولوں پُچھیا جو تُساں کیویںآئے ہو؟
اُنھاں آکھیا: ’’اَساں سخت پھئی اِچ ہَیں۔ ساکوں جہڑا حکم ملے اوہ ٻہوں نکوئی آلا ہے ۔ پر کیوں جو اوہ حاکم دا حکم ہے تہوں ساݙے کیتے ایکوںپورا کرݨ ضروری ہے ۔ ڳالھ ایہ ہے جو حاکم سخی سرور کوں جہڑا گھوڑا تے جوڑا سوغات طور ݙتّا ہا ‘ ہُݨ اوہ اُنہاں کوں واپس منگدے اَتے اونیں ساکوں اینہی غرض کیتے گھلّے‘‘۔
سخی سرور تے اوندیاں سنگتیاں ایہ ڳالھ سُݨی تاں اوہ سارے ٻول پئے :
’’ جیکر حاکم شریف بندہ ہے تاں اوہ اہجیاں شئیں کیوں منگ سڳدے جہڑیاں اوہ ہک واری سوکھڑی کر ݙے چُکے ۔‘‘
وَل وی اوہ ایں خیال نال اُوں جا پُڄے جتھاں گھوڑے دیاں ہݙیاں پِیاں ہَن جو شت اللہ اُنھاں دی مدت کرے اَتے آپݨی خاص شان نال اُنھاں کیتے اِیں مشکل کنوں نِکلݨ دی کُئی صورت بݨا ݙیوے ۔ اُوں ویلے اُنھاں دے نال حاکم دے شپاہیاں دے علاوہ ٻئے وی پنجھا کھن بندے وی ہَن۔
اُتّھاں پُڄ کے سلطان سخی سرور شپاہیاں کوں آکھیا جو تُساں ہک پاسے تھی ونڄو کیوں جو کرامتاں اللہ دا خاص راز ہِن اَتے ہر ڄݨاں وَݨاں اِنھاں کوں ݙیکھݨ دی وسکت نھیں رکھدا ۔ شپاہی پاسے تھی ڳے ۔ وَل سخی سرور دیاں سنگتیاں تے درویشاں گھوڑے دیاں ہݙیاں جمع کرکے اُنھاں اُتے چادر سَٹ ݙتّی اَتے اللہ کنوں دُعا منگی: سیداں مل کے دُعا کِتی:
35 رَل کے سیّد کرن پُکاراں
سُنِن محمد چارے یاراں
کم سَواریں پروردگاراں
اُوہو گھوڑا آوے سارا
اِبریل نے آندی جِندڑی
40 ثابت گھوڑا ٹُریا
سرور آکھے واہ ! واہ ! سئیں آں
42 گھنّو پٹھاݨ کرے اَݨ اِیائیاں
(ترجمہ) جہڑیلے گھوڑا جِیندا تھی ڳیا اَتے ویس اُونویں بݨ ڳیا تاں سرور اُنھاں کوں گھن کے حاکم کول پُڄے ۔ حاکم دری وِچوں اُنھاں کوں اُونہی گھوڑے تے جوڑے نال آندا ݙٹھّا تاں اُوکوں پک تھی ڳیا جو اوہ اُچیرے درجے دے بزرگ ہِن ۔ اُوکوں ایہ وی خیال آیا جو میں ٻہوں احمق تے گناہ گار ہاں کیوں جو ہک بزرگ کوں یرکائے تے ستائے ۔ اِیں کنوں اوہ ٻہوں ݙرّیا۔
جہڑیلے اُوں ݙٹھّا جو ہُݨ سُلطان سخی سرور اُوندے کول پُڄݨ آلے ہِن تاں اوہ آپݨے ہک وزیر کوں ہک پاسے گھن ڳیا اوکوں سارا حال سُݨائیُس اَتے اوندے کنوں صلاح منگیُس ۔ وزیر جواب ݙتّا جو اِیں اُکھیت دا ہِکّو علاج ایہو ہے جو سلطان سخی سرور کوں دھی دا ساک ݙے ݙتّا ونڄے ۔ حاکم ایہ ڳالھ من گھدّی ۔ ول جہڑیلے سخی سرور حاکم دے اڳوّں پُڄے تاں اُوں سب توں پہلے آپݨی بدتمیزی تے بے ادبی دی معافی منگی اَتے وَل عقیدت طور آپݨی دھی دا ساک پیش کیتا۔
سخی سرور جواب ݙتّا:
’’فقیراں ؍درویشاں کوں ستاوݨ ٻہوں گندا کم ہے ۔ پر جتھاں تئیں میݙا تعلق ہے میں تیݙی ہر خطا کوں معاف کر سڳدا ہاں پر ہُݨ میں ایہ گھوڑا اَتے جوڑا وَلا قبول نہ کریساں۔‘‘ جتھاں تئیں دھی دے ساک دی ڳالھ ہے ‘ ذاتی طور تے میں ایندے حق اِچ کوئنیں۔ کیوں جو میںہک غریب درویش ہاں توں صوبے دا حاکم ہِیں ۔تہوں میں ایں بارے فیصلہ آپݨے اَبّے دے حکم دے مطابق کریساں۔‘‘
ایہ آکھ کے سلطان سخی سرور آپݨے گھر وَل آئے۔
کجھ ݙینہاں بعد گھانو پٹھاݨ ‘ سید زین العابدین کول رواج مطابق ہک ٻامݨ ‘ ہک مراثی تے ہک نائی گھلّیا تاں جو اوہ اوندی دھی دا منڳݨاں سلطان سخی سرور نال کر آنون اَتے نال اِی اُونیں آپݨے پچھلے سلوک اُتّے معافی وی منگا پَٹھّی۔
بھاݨاں ہوئیارب دا
گھوڑے دے سبب دا
45 بی بی بائی گھنّو دی دھی
بادشاہ پیراں تھیں منگدا (منگیندا؍ش م)
جہڑیلے حاکم دے تریہے قاصداں ‘ سیّد زین العابدین کوں حاکم دا سنیہا ݙتّا تاں اُنھّاں آکھیا جو درویش کوں ایہ جچدا نہیں جو اوہ حاکم دی دھی نال پرنیوے ۔ پرہُݨ تُساں منڳݨاں گھن کے آڳئے ہو تہوں میں اِیکوں رد نہیں کر سڳدا ۔ تہوں منڳݨاں تھی ڳیا اَتے سیّد زین العابدین قاصداں دے ہتھ حاکم کیتے موتیاں دی سُوغات ‘ ہک گھوڑا اَتے شان موجب ڈھکدا ویس بھیڄیا۔ اُوکوں ایہ شئیں حاصل کرݨ کیتے کوئی اُکھیت نہ تھیندی ہئی کیوں جو سلطان سخی سرور جو چاہندے ہَن ‘ اوہ اُنھیں کوں آپݨے مصلّے دے تلوں مِل ویندا ہا۔
رَل کے ڳنڈھیں پاوندے
پِیراں نوں فِر سداوندے
آئے پِیر سمائولے
50 دیوانہ خُش رنگ دا
ڳنڈھیں لے کے چلیا ودھاوا
گھر سیّداں وڄے ودھاوا
میلے آون پیر فریدا
تیرے اُتّے کرم نبی دا
55 پِیر بنّوئی دِیئیں دھوئی
پیر سُنّاموں چڑھیا
دیگیں کھاݨے پکدے
مسالے عجب مکھدے
لنگریاں تے چَھنّیاں
60 پِیر جی تھال بَھراندا
نفر کھا اُٹھائیوں
سب ہووے کم اَنند دا
نیون دے موہراں پَیندیاں
زر سونا انند دا
65 سَتراں اندر سَوانیاں
رَل ڳاون بیبیاں رانیاں
تائیاں ‘ پُھپّھیاں ‘ ماسیاں
سب ہووے کم انند دا
سرور سید نہاوندا
70 اوّل تہمد چَوکی آوندا
(نِہالا بہار بن ڳاوندا
کِہندا کہے رسول دا)
کپّڑ وَل پاہِندا
ڈھوڈا خان نہوا لئے
75 پائیں باغاں وچ بہالئے
دونوں بھائی بیٹھدے
سر بالا تخت بُلند دا
زین العابدین نہاوندا
کپڑ رنگ سہاوندا
80 بہشتی جوڑا پہن کے
آ بیٹیاں کول بہندا
جنج چڑھی سُلطان دی
کُل جوٹ زمین اَسمان دی
زیارت کرے جہان جی
85 ویاہ سی اَدَمبَر رنگ برنگ دا
بھیروں دیوی نال ہئی
نال موہر نقارہ بمب دا
(ترجمہ) سخی سرور دی جنج نال سَوا لکھ ظاہر تے سوا لکھ باطن درویش ہَن ۔ حاکم کوں ݙر ہا جوکتھائیں جنڄ وچ سارے گودڑی پاتے درویش اِی نہ ہووِن جو اوندی ہمیشاں کیتے نکوئی تھی ونڄے ۔ اُونیں آپݨے وزیر کوں پٹھیا جو اوہ ونڄ کے ݙیکھ آوے جو جنڄ وچ کینجھیں لوک ہِن ۔ جیکرلوڑ ہووے تاں کُئی ٻیا سوہݨاں انتظام کر گھنّے۔ وزیر دا خیال ہا جو جنڄ معمولی جیہیں ہوسی ‘ پر جہڑیلے اُوں ٻہوں شان دار جنڄ آندی ݙٹھی تاں اوندی حریانی دی حد نہ رہی۔ جنڄ دی آن شان ݙیکھݨ کیتے عام لوکاں دیاں وَہیڑاں نال ہَن ۔ اُونیں وَل آ کے حاکم کوں ݙسیّا جو جانڄیاں دی ڳنتری اِتّی زیادہ ہے جو اِنہاں دے روٹی پاݨی دا سامان پورا کرݨ اَوکھا تھی ویسی ۔ جہڑیلے جنڄ پُڄی تاں اوکوں شہر دے ٻاہروں ٹِکایا ڳیا ۔ جہڑیلے سارے تنبوتے قناتاں لڳ ڳیاں تاں شہر دے ٻاہروں یارھاں کوہ تئیں جئیں رُک ڳیاں۔
حاکم حلوائیاں کوں حکم ݙتا ہئی جو کئیں کولوں مٹھائی دا مُل نہ گھدّا ونڄے۔ شادی مُکݨ اُتّے سارا مُل میں آپ بھریساں۔ پاک بھیروں تے دیوی وی جنڄ دے نال ہَن۔اُنھاں دے دِل آکھیا جو شہر دی سیل کروں۔ شہر اِچ پھردے پھردے اُنھاں ݙٹھّا جو ہک حلوائی کئیں ڄٹ کوں ٻہوں ساری مٹھائی مفت ݙیندا پئے ۔ اوہ حریان تھئے اَتے اُنھاں حلوائی کنوں ایندی وجہ پُچھّی ۔ اُوں ݙسیّا جو حاکم دا سارے حلوائیاں کوں حکم ہے جو جانڄی جِتّی مٹھائی منگے ‘ اُوکوں ݙے ݙتی ونڄے اَتے اُوں کنوں کُئی مُل نہ گِھدا ونڄے۔ اُنّھاں ایہ ڳالھ سُݨی تاں ٻہوں خوش تھئے۔
قدرتی طور جنڄ دا ݙینہ اوہ ہا جݙانہ مسلماناں دا روزہ اَتے ہندو ئوں دا برت ہا ۔ تہوں ہندو دیوتاواں تے مسلمان درویشاں ‘ ݙونہاں اُوں ݙینہ روٹی کھاوݨ کنوں انکار کر ݙتّا ۔ نتیجہ اے نکھتھا جو ٻہوں سارا کھاݨا ضایا تھی ڳیا ۔ پر کیوں جو بھیروں تے ہنو مان حالی ٻال ہَن اَتے اُنھاں کیتے روزہ تے برت ضروری نہ ہا تہوں اُنہاں کوں ارداس کیتی ڳئی جو اوہ تھوڑا جیہاں کھاݨاں کھا گھنّنِ۔ اُنھاں کھاݨاں کھاوݨ شروع کیتا اَتے تھولی جیہیں دیر اِچ سارا کھاݨاں مُکا ݙتّا اَتے وَل ٻیا کھاݨاں طلب کیتا ۔ایں طرحاں وزیر دی ایہ ڳالھ سچی نکلی جو جنڄ اِتّی وݙی ہے جو ایندے کیتے کھادھ خوراک کافی نہ تھیسی۔ حاکم دیوتاواں کنوں معافی منگی جو اُوندی غلطی کنوں کھاݨاں تُھڑ ڳے ۔ ایندے بعد مقدّس بھیروں تے مقدّس ہنونت ؍ ہَن وَنت اُتھوں چلے ڳئے۔
حاکم پِڑ؍ مِدان اِچ ہک وݙا بانس پُروایا ۔ ایندے اُتّے اُوں چھی ٻئے بانس ٻدھوائے ۔ اِنھاں دے اُتّے اُوں سونے دا ہک کٹورا رکھوایا اَتے سخی سرور کوں آکھیا جو اِیکوں تیر نال نشانہ لاوے ۔ کیوں جو اساݙے خاندان وچ دھی داپرنیوا کرݨ کنوں اَڳے ایہ رسم پوری کرݨ ضروری ہے:
گھنُّوں کُپّی اُݙواوندا
سُلطان سیّد ازماوندا
90 پہلا وار پٹھان دا
تِیر جاندا پاس گُھومدا
فِیر وار آئیا پیراں دا
جوڑ ککّی عظمت خان دا
پِیر مارے تِیر کمان دا
95 سَوں کٹوری جَھڑ پائے
پِیر پہلی چوٹ اُڑاندا
سیداں لیا میدانی
شَکر ہوئیا نورانی
پِیر حویلی اُترے
100 پَچکارا کرے اَنند
قاضی گھنّوں سداوندا
رات جمعہ دی آوندا
بی بی بائی نوں سمجھائیا
پڑھیا آ منتُ باللہ ‘ خُش رنگ دا
105 قاضی پڑھے نکاح جی
کول سدّیو وکیل گواہ جی
سبّھے شرطاں کیتیاں
پڑھیا ‘ آ منتُ باللہ ‘ خُش رنگ دا
زینت خاتون بولی
110 صندوق لکھّاں دے کھولدی
بی بی بائی نوں پہناوندی
کپّڑ من پسند دا
پِپَّل ‘ پترے ‘والیاں
پُھول ‘ کڑیاں تے ݙنڈیاں
115 چَھلّے ‘مُندرے ‘ آرسی
وِچ پُھمّن بازو بند دا
لعل سمندروں آئیا
ہِیرا چونک پُرائیا
جوڑی جڑے جواہراں
120 کوئی لعل متھے ڈَھلکدا
پہن نتھ سُہاڳ دی
پُتریتی ‘ وڈھی بھاڳ دی
دو موتی وچ لابڑے
پاسی سونے تند دا
125 سرور لے سلامیاں
سوہرے تِھیں ودیا منگ دا
نِیّت خیر پڑھن جَوان جی
خاص مسلّمان دی
واڄا وڄے نِہالیا
130 پیر دھارن مُہاݨاں پِنڈا دا
مائی عائشہ پاݨی پھیر دی
کیتا نُونہ سَس پیار چُم دا
لسّی مُندری پاوندا
سرور تے بائی کِھݙوائونڈا
135 دونوں برابر کھیݙدے
کیا سَر پاسا پنچ رنگ دا
ڈوم جو آئے چَل کے
دروازہ ٻہندے مَل کے
دے وے سرور سیّدا !
140 پھیر جی اَساڈا منگ دا
کݨک جَوار اُٻالدا
بائی تے لنج سمبھالدے
گُھنگھݨیاں ٹَھنڈیل کے
چادر پَلّا پاوندے
145 ڈھاڈی منگن دُعا جی
’’پیلوں کرے خُدا جی‘‘
پیلوں آئیاں نِہالیا !
کیا سواد اِک رنگ دا
پھیر جو آئیا چَل کے
150 دروازہ ٻہندا مَل کے
’’دین سرور سیّدا !
جی اساݙا منگ دا‘‘
’’اِس خیال نہ پائو جی
جوڑے گھوڑے تے جائو جی
155 ’’بھردے تھیلی اَساں دی
جھیڑا لائیا کِنگ دا
وَݨ ہوئے ہریالی
چھڈ کلیاں آئے بائولی
وَݨ تݨ پِیلوں لگیاں
160 چُݨ کھا پدانوں پند دا
گیت ہئی عجب خیال دا
ہیرے موتی لعل دا
میرے رب نماݨے پال دا
تِیریاں توئی جائوناں ہیں
165 تیرا پار ناں وارا پائیدا
(تیݙی انتہا کوں کُئی نِھیں پُڄ سڳدا)(حکایت نمبر22۔جلد دوم)
٭
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]وسیبی قصے، ترجمہ /لکھت وٹاندرا : شوکت مغل ، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ‘ ملتان