سخی سرور اَتے جاتی

SAKHI SARWAR AND JATI

(ترجمہ) جیویں کہ ہک منشی نے لہور وچ مسز ایف ۔اے ۔ سٹیل کیتے ریکارڈ کیتا ۔

(ایہ کہاݨی ہک کرامت بارے ہے جہڑی سخی سرور نے ہک ٻامݨ مرید کیتے ضلع گوجرانوالہ اِچ ݙکھائی۔ واقعہ گجرانوالہ دے نیڑے دے علاقے ایمن آباد دا ہے ۔ کہاݨی وچ ٻامݨ پھیرو دا ذکر ہے جہڑا جاتی دا پُتر ہا ۔ جیکوں ہُوں علاقے دا اکبر اعظم دے زمانے (1556ء۔1605ء) اِچ گورنر بݨایا ڳیا ہا۔

ایمن آباد ‘ اُوں ضلع دا ہک پُراݨاں قصبہ ہے جیندے بارے آکھیا ویندے جو ایہ سالبھان دی شکار گاہ ہا ۔ ایں قصبے کوں ہک تریمت ایمنہ آباد کیتا ہا ۔ جہڑی بادشاہ فیروز شاہ خلجی (1282ء ۔1296ء)دی دائی ہئی۔ مسلمان حکمراناں دے تحت تے سِکھّاں کنوں پہلے 1750ء تئیں ایہ ٻہوں اہم جاء ہئی تے محال دا صدر مقام ہئی ۔ موجودہ حکایت غالباً کئیں مقامی ٻامݨ بارے ہے جینیں کجھ عرصے کیتے اختیارات سنبھالے پر اوندا ناں عام تاریخ اِچ نہیں مِلدا۔

حکایت؍کہاݨی دا نثری ترجمہ عام اُردو وچ ہا جیکوں اصل حالت اِچ ریکارڈ کیناں کیتا ڳیا ہا)

٭

متن

سائیں سچے ! یا رب؟

(سائیں سچے! میݙے یا رب!)

تیری دھنو پارجا

(تیݙی بݨاوت مبارک ہے)

جل تھل مولا توئی ہے

(تُوں خشکی تے پاݨی دا مالک ہیں)

رب! تیرو نام دھائیے

(رب آ! اساں ہر دم تیݙا ورد کریندے ہیں)

………

5کیا کیا قدر تاں تھاپدا

(تیݙیاں قدرتاں اَݨ ڳیݨویاں)

بیرنگی صاحب جاپدا

(صاحب آ ! تُوں ہر رنگ وچ نظردیں)

ساجے دھرتی تے آسمان

(تیں دھرتی تے اَسمان سجائن)

باجھ تھماں کَلا ٹِکائی

(تیں ایہ کارخانہ تھمبیاں مُتّوں ٹِکائے)

………

دھرتی دا کیتا جوڑ ہے

(تیں دھرتی کوں چپٹا کیتے)

10 اُنوجا لکھ کروڑ ہے

(جہڑی انونجھا لکھ کروڑ کوہاں وچ کِھنڈی ہے)

اٹھارہ بَھوَن بناس ‘جی

(اٹھاراں قسماں دے وݨ ٻوٹ کنوں)

رب قدرت باغ بݨائی

(رب نے اپݨی قدرت دا باغ بݨایا ہے)

………

بھون تے بشرامی

(جنت وچ آرام نال رہݨ آلے)

رام چند ‘ کِشن جوانی

(رام چندر تے جوان کرشن ہِن)

15 نانواں ٻدھ لٹکدا

(نانہویں جاء گوتم ٻدھ ہے)

پِھر دَسے اُتار کِھڈائی

(وَل ݙہ اوتار بݨائے)

بھگت پرے تو پرے جی

(بھڳت ہک کنوں ٻیا وَدھ کے ہے)

تیرا نام جپے سو تَرے جی

(جَیں تیݙے ناں دا ورد کیتا اوہ سوکھا تھیا)

کُگھڑا پینڈا بھگت دا

(بھڳت دا پندھ اوکھا ہے)

20 گُر بردیاں ہو وِکائی

(اُوکوں گُرو دا داسی بݨکے وِکݨاں پوندے)

………

پِیر بائی نوں گائوندا

(جاتی‘ پیرا تے بائی دے منگل ڳاندا)

نِت ایہو کار کماوندا

(نِت ایہو کم کریندا)

دائم دِیوے بالدا

(اوہ ہمیشاں ݙیوے ٻلیندا)

نِت گھرے سلام کرائی

(اَتے نِت گھر اُتّے اوکوں سلام کریندا)

………

25 جاتی کردا سِیو جی

(جاتی آپݨے پیر دی سیوا کریندا)

’’سرور مِٹھّا میو جی

(’’سرور ! میکوں مِٹھّا پَھل ݙے)

مٹھا میو دیو جی

(میکوں مِٹھّا میوہ دان کر)

منہ منگیا دان دِوائی‘‘

(میکوں مونہ منگی خریت ݙوا‘‘)

………

جاتی دے گھر جمدا

(جاتی دے گھر ڄمیّا)

30 پھیرو بہتے کرم جرم دا

پھیرو ۔ جہڑا بختاں آلا ہا)

سید پورہ سلوئیا

(سید پور(پُراݨاں ایمن آباد) دی شان ودھ ڳئی)

جتھے پھیرو پیدا ہوئیا

(جتھاں پھیرو پیدا تھیا)

………

چاکر بائی لانج دا

(جاتی ۔ بائی (سخی سرور دی ذال )تے لانجے(سخی سرور دا چاکر)

نِت گھرے سلام کرائی

(اوہ ہمیش آپݨے گھر اُتّے اُنھاں کوں سلام کرویندا)

………

(ترجمہ) جہڑیلے جاتی دے مرݨ دا ویلا نیڑے آیا تاں اُونیں آپݨے پُتربھیرو کوں ایں وصیّت کیتی:

’’پُترا! تُوں اصلوں سخی سرور دی کرم نوازی نال ڄمیّل ہانویں۔تہوں تیݙے اُتّے اُنہاں دی خنگاہ تے حاضری ݙیوݨ لازم ہے ‘‘ ۔

تہوں بھیرو آپݨے پیئو دی وصیّت موجب سخی سرور دی خنگاہ اُتّے راند موجب حاضری ݙیندا اَتے سلام کریندا ریہا ۔ بھانویں ہک واری اوہ پھانک تھی ڳیا ‘ وَل وی اُونیں آپݨی ایہ راند نہ چھوڑی۔

ہک ݙینہ اُونیں آپݨے دِل اِچ آکھیا :

’’جیکر سخی سرور میکوں ایمن آباد دی شاہی ݙے ݙیوے تاں میںاُنہاں کیتے شان دار خنگاہ بݨویساں‘‘۔

ایں ڳالھ تے سخی سرور نے مقدّس بھیروں کو حکم ݙتّا جو اوہ اکبر بادشاہ کوں خواب وچ ݙکھالی ݙیوے اَتے اُوکوں یرکاوے۔

بھیروںاِینویں اِی کیتا ۔ اکبر پُچھیّا جو تُوں کیا چاہندیں؟

بھیروں آکھیا :’’میݙے سنگتی؍یار پھیرو کوں کل اِی ایمن آباد دا حاکم لا ݙے۔ نِھیں تاں میں تیکوں سَتا مریساں۔‘‘

اکبر وعدہ کیتا اَتے آپݨاں وعدہ یاد کرݨ کیتے آپݨے چوغے کوں ڳنڈھ ݙے ݙتّی۔

اڳلے ݙینہ جِہڑیلے اوہ دربار اِچ ٻیٹھا ہا ۔ چوغے دی ڳنڈھ اُوکوں اُوندا وعدہ یاد ݙوایا ۔ اِیں لئوں اُونیں آپݨے وزیر دے ہتھڑیکے پھیرو ٻامݨ کوں ایمن آباد دا گورنر لاوݨ دا حکم جاری کر ݙتّا۔

ہک ہسوار کوں ایہ حکم تے شاہی ویس ݙے کے بھیڄیا ڳیا ۔ اُونیں ایمن آباد پُڄ کے پھیرو ٻامݨ بارے پُچھ گُچھ شروع کر ݙتّی۔

پھیرو سمجھیا جو اوہ اُوندے پیو دے قرضے دی وصولی کیتے آیا ہے تہوں اوہ ہک ٻڈھڑی مئی دے گھر لُک ڳیا ۔ آخر ایہ سمجھ کے جو خدا تے باشاہ کنوں نِھسے بھڄ سڳدے اَتے ایہ وی جو اَحٖ بھڄ ڳیُئم تاں سرکاری نوکر میکوں ݙوجھے ݙینہ پکڑ گھنسی اوہ آپ اِی حاضر تھی ڳیا۔پَر اوکوں ایہ ݙیکھ کے حریانی تھئی ۔ہسوار (آپݨے حکم موجب) اُوندے نال ٻہوں آدر نال پیش آیا ۔ اُونیں اُوکوں دھنوایا ۔ سرکاری ویس ؍پُشاک پوائی اَتے اُوکوں ایمن آبادی حکومت کرݨ دا پروانہ پیش کیتا ۔ اِیندے بعد سرکاری نوکر اُتھوں چلا ڳیا۔

……… ………

35جو کُچھ پھیرو لوڑ دا

(پھیرو جو کچھ چاہندا ہا)

لاکھ ملیا ملک کروڑ دا

(اُوکوں اُوہو لکھ کروڑ دا مُلک مل ڳیا)

پٹہ ‘ رعیت ‘ پر گنہ

(جیندے وچ زمیناں دے ٹپے‘ رعیّت تے پرگنے ہَن)

مڑ گھرے سلام کرائی

(گھر پُڄ کے اُوں سخی سرور دے سلام دا بندوبست کیتا)

………

گھوڑے چڑھ کے چَلدا

(گھوڑے تے چڑھ کے ٹُردا)

40پھیرو جا کچہری مَلدا

(پھیرو آپݨی کچاہری ونڄ ٻہندا)

قابو پاوے حکم دا

(اُوکوں اختیارات مِل ڳے)

پِھر اِکسی مت دھائی

(تاں اُوں سب کوں آپݨاں ہم خیال بݨا گھدّا)

………

حاکم نال چبوترے

(حاکماں دے نال چبوترے اُتّے)

پھیرو بہ کے مجلس لائی

(پھیرو ٻہہ کے مجلس لیندا)

45 لشکر کٹک برامی

(اُوندے کول زبردست لشکر ‘ فوج)

نغارے نال نشانی

(نغارے تے نشان ہَن)

………

(ترجمہ) پھیرو کیوں جو باٖمݨ ہا تے سخی سرور مسلمان ہَن ‘ تہوں ایمن آباد دے لوک اُوندی سخی سرور نال عقیدت پاروں بہوت کوڑیج ڳے۔

ہک واری ایں تھیا جو اُوندے خاندان دے ہِک بامݨ اُوکوں محض ایں وجہ کنوں آپݨے گھر شادی اُتّے آوݨ دی موکل نہ ݙتّی ‘ جو اوہ سخی سرور دا سیوک ہا ۔ قضیہ ایہ تئیں پُڄا تاں اُوندے کیتے آپݨی برادری یا سخی سرور وچوں کئیں ہک کوں چھوڑن ضروری تھی ڳیا۔ تاں اُونیں سخی سرور کوں چھوڑ ݙتّا تے آپݨی برادری کوں رکھ گِھدّا۔

ایڑ چیلے دیتا

(’’میں آپݨے مرید کوں حکومت ݙتّی)

پھر چیلے ہوئے مِٹھیا

(چیلا ہتھّوں بے عقیدہ تھی ڳیا)

گوراں پِیراں توں مُکرے

(اوہ گُروِ آں تے پِیراں دا اِنکاری تھیا)

50 سدھ آپی آپ سدائی

(اَتے آپ گُرو بݨ ٻیٹھا)

(سرور نے ایہ آکھیا) اَتے اوہ پھیرو کنوں نراض تھی ڳیا ۔ تہوں اونیں مقدس بھیرو آں کوں پھیرو کوں مت ݙیوݨ (نَسّک ݙیوݨ) کیتے بھیڄیا۔

بھیروں قمچی مار دا

(بھیروں قمچی ماری)

برہمن نُوں جُھٹھیار دا

(ٻامݨ کوں لعن طعن کیتی)

اوہدی دیہی رنگ وٹایا

(اُوندے تن دا رنگ بدل ڳیا؍ کوڑھ تھی ڳیا)

ادھ وچوں اِی لٹکایا

(چھت نال پُٹھّا لٹکا ݙتّا)

………

55درد کلیجہ پَھرکدا

(درد نال اُوندا کلیجہ کمبھݨ لڳ ڳیا)

پھیرو ٹنگاں ٻاہاں کھڑکدا

(پھیرو لتّاں ٻانہیں مریندا)

چھالے بھیمے پئے ڳئے

(اُوندے تن اُتّے وݙے وݙے چھالے پئے ڳئے)

دیہی دا رنگ وٹائی

(اُوندے تن دا رنگ بدل ڳیا)

………

کُل قبیلہ تَرکدا

(ساری برادری اُوکوں چھوڑ ڳئی)

60’’ایہنوں تھائوں دوائو فَرقدا

(اِیکوں پرے جاء ݙیئو)

جس دا صدقہ بھوڳدا

(اِیندے اُتّے جیندے کرم دی نظر ہے)

مُڑ اوسے توں سُکھائی‘‘

(وَل اُوہو اِیندا ݙکھ دور کریسی)

………

رنگ مَحلاں والیا

(اوہ محلاّں وچ رہندا ہا)

فیر ککھاں وچ سُوالیا

(وَل اُوکوں کَکّھاں اُتّے سَمایا ڳیا)

65 فیر جھگی وچ بہا لیا

(وَل اُوکوں جُھڳی وچ ٻلھا ݙتّا ڳیا)

فیر استر ہیٹھ وِچھائی

(اَتے اُوندے تلے ککھ کلنجر دا بسترا وِچھایا ڳیا)

………

پیوندا دُدھ پِیالیاں

(جہڑا ݙدھ دے پیالے پِیندا ہا)

فیر پانی ٹِنڈ سَوالیاں

(اوہ پاݨی دے ٻلوک کوں ترس ڳیا)

چَٹی بھوجن جواندا

(مزے دار کھاݨے کھاوݨ آلا جُؤان)

70 فیر ٹُکرے نوں تَرسائی

(وَل ٹُکّر بھورے کیتے ترسݨ لڳ ڳیا)

………

(ترجمہ) جہڑیلے پھیرو ٻامݨ کوں کوڑھ تھی ڳیا تاں برادری نے اُوکوں ہک کلھّی جُھوپڑی وچ سَٹ ݙتّا ۔ اَخیر ہک ݙینہ سارے لوک اُوکوں بُھل ڳے ۔ ہِک نُکراݨی کوں یاد آیا جو پھیرو کوں کل کنوں کھاوݨ کیتے کُجھ نِھیں ملّیا۔ نُکراݨی ڄاتا جو ایکوں کھاوݨ لئوں کُجھ نہ ݙتّا ڳیا تاں اوہ بُکھ کنوں مر ویسی ۔ تہوں اونیں دِل وچ صلاح کیتی جو اوہ اُوکوں ہر روز اپݨی خُرس وچوں چار روٹیاں ݙے آسی۔ اُوں ݙینہ اوہ چار روٹیاں چا اَتے پاݨی دی ݙولی بھر کے پھیرو دے کول ڳئی ۔ پھیرو اُنھاں وچوں ݙو روٹیاں کھادیاں اَتے باقی ݙو پکھیّاں کوں سَٹ ݙتّیاں ۔ نُکراݨی سمجھ گھدّا جو اوہ صرف ݙو روٹیاں کھاندے ۔ تہوں اُونیں اُوں ݙینہ دے بعد اُوکوں ݙو روٹیاں پُچاوݨ شروع کر ݙتیاں۔ باقی اوہ آپݨے کول رکھ گھندی ۔ اوہ ہر روز آپ روٹی کھاوݨ کنوں اڳے پھیرو کوں روٹیاں ݙیوݨ ویندی ۔ کوڑھی کوں روٹی ݙیوݨ دے بعد دھانوݨ ضروری ہوندا ہا اَتے نال اِی ہندوانہ رسم دے مطابق آپݨاں بَرَت تروڑݨ کنوں اَڳے وی دھانوݨ ضروری ہا ۔ اِیں طرحاں کُجھ ویلا وِہا ڳیا۔

سخی سرور ‘ پھیرو کوں ایں لئوں کوڑھی بݨایا ہا تاں جو اُوندے سَکّے زئیدے اُوکوں چھوڑ ونڄݨ اَتے اِیکوں جہڑیلے ݙاڈھی بُکھ لڳے تاں اوہ اِیندے کن وَل آوے؍رجوعہ کرے ۔ جِہڑیلے اوہ ٻڈھڑی اُوکوں خُرس پچاوݨ لڳی تاں اُنھّاں بھیروآں کوں حکم ݙتّا جو اوہ اِیکوں ایں کم کنوں روکِن ۔ اڳلے ݙینہ جہڑیلے ٻڈھڑی پھیرو دی جُھوپڑی کن ویندی پئی ہئی تاں بھیرو اُوکوں رستے وچ مِلّے اَتّے پُچھونیں : تُو کون ہِیں ؟ اَتے کِتھّاں ویندی پئی ہِیں؟

اُونیں ولدا ݙتّا:’’میں رب دی رضا کیتے آپݨے پُراݨے مالک اُتّے رحم کھا کے آپݨیاں چار روٹیاں وچوں ݙو ‘ اُوکوں ݙیندی ہاں اَتے اِیں ویلے وی روٹیاں پُچاوݨ ویندی پئی ہاں۔‘‘

بھیروآں آکھیا :’’جہڑیلے تیݙے مالک دا کوڑھ کنوں ایݙا بُرا حال ہے جو اُوندے سَکّے وی اُوندے کول نِھیں ویندے تاں تُوں کیوں روٹیاں گھن کے اُوں کن ویندی ہِیں؟ جیکر تیکوں ایہ بِماری لڳ ڳئی تیݙی اُتّے آلی کون کریسی؟ تُوں ݙیہدی پئیں جو پھیرو جیہیں وݙے آدمی دا ایہ حال ہے جو کُئی اُوندے نیڑے نِھیں پِھڑکدا ۔ جیکر تیں ضرور اوندی مدت کرݨی ہے تاں ساݙی ڳالھ من اَتے روٹی کوں ہِک بانس نال ٻدھ کے پروں اُوندے اڳوں سَٹ ݙے۔‘‘

اڳلے ݙینہ ٻڈھڑی نے اُنھاں دے سبق اُتّے عمل کیتا۔ جہڑیلے پھیرو ایہ حالت ݙٹھّی تاں اُوہ ٻہوں مُونجھا تھیا اَتے اوکوں آکھیُس:’’اَحٖ تئیں تیں میݙی ٻہوں چنگی خدمت کیتی ہے‘ جیکر توں اڳوں توں میکوں اِینویں روٹی ݙیوݨ چاہندی ہیں تاں چنڳاں اِینویں ہے جو تُوں روٹی نہ آنی کر‘‘۔ جِہڑیلے اُونیں ٻڈھڑی کوں اِیں طرحاں ٻبھک چاڑھی تاں اُونیں روٹیاں آنن بند کر ݙتّا۔

پھیرو بُکھ مرݨ لڳا تاں اِیں تکلیف اِچ اُوکوں سخی سرور یاد آئے اَتے اُونیں آکھیا:

………

سب جگ بُھلِن ہار

بُھلیاں سیتا جیہیاں رانیاں ‘ سُلطانا

(ساری دُنیا بُھل ویندی ہے

اے سلطان! سِیتاورگی راݨیاں بُھل ڳیاں)

بُھلے رام تے لچھمن دیو تے سلطانا

(اے سلطان رام تے لچھمن جیہیں دیوتا بُھل ڳئے)

میں تیرے دِیوے بالساں

(میں تیݙے ناں دے ݙیوے ٻلیساں)

میں تیرا نام چِتارساں

(میں تیݙے ناں دا وِرد کریساں)

75 بہڑے ‘ اے سرور اَولیا!

(واہ رے سرور ولی ! میݙی مدت کوں پُڄ)

دُکھ میرا درد گوائیے

(اَتے میݙے ݙکھ درد دور کر)

………

(ترجمہ) جِہڑیلے پھیرو رُنّا پِٹّا اَتے اُونیں آپݨی غلطی کوں من گھدّا تاں سخی سرور اُوندے اُتّے رحم کھادا۔ سخی سرور آپݨی گھوڑی اُتّے چڑھے ۔ اُنھاں بھیروآں کوں نال گھدّا اَتے پھیرو دی جھوپڑی اِچ پُڄ ڳے اَتے اُوندے کنوں کابل دا رستہ پُچھیّا۔

پھیرو پُچھیا: ’’تہاکوں کابل وچ کیہاں کم ہے‘‘؟

اُنھاں آکھیا :’’اساں دِلّی دے حکیم ہیں ۔ اساکوں کابل بھیڄیا ڳے تاں جو اساں کابل دے باشاہ کوں علاج معالجہ سِکھائوں‘‘۔

کوڑھی ارداس کیتی :’’جیکر تُساں میݙا علاج کرو تاں میں تہاکوں ساری حیاتی یاد رکھساں‘‘۔

حکیماں پُچھیّا:’’جیکر اساں تیݙا علاج کروں تاں تُوں ساکوں کیا ݙیسیں؟‘‘۔

اُونیں ولدا ݙتّا:’’ݙکھ ہے جو میݙے کول کُجھ نھیں ۔ میں تہاکوں کیا ݙے سڳداں‘‘۔

اُنھاں آکھیا :’’پر ساکوں کُجھ نہ کُجھ ضرور مِلݨاں چاہیدا ہے ۔ ٻیا کُجھ ناں ساݙے گھوڑیاں کیتے سیر جتی داݨہ ہی سہی‘‘۔

پھیرو آکھیا :چنڳاں جو کُجھ میݙے کولوں تھیسی میں تہاݙی خذمت کریساں۔ تُساں میݙا علاج کرو ۔ اِیندے اُتّے:

چشمہ کڈھ نکالیا

(اُنھاں چشمے دا پاݨی کڈھیا)

پھیرو بہمن نوں گھول پِیالیا

(خاک شفا گھول کے ٻامݨ کوں پلوایا)

’’سیتل جھولے صاحبا !

(اے آقا! ٹھڈے جھولے آندے پِن)

80دیہی نوں ٹھنڈ پَوائی آ‘‘

(میکوں ٹھڈ دی راحت مِلدی پئی ہے)

(ترجمہ) پھیرو جیویں پاݨی وچ گُھلّی مِٹّی پیتی اُوکوں اونہی ویلے خیر تھی ڳئی‘ ڄہڑیلے اُوکوں ایݙی جلتی ارام آ ڳیا تاں اُوکوں حکیماں اُتّے شک پِیا ۔ اُونیں سرور دی گھوڑی دی واڳ پکڑ گھدّی تے آکھیا :’’تُساں آپ کوں لُکیندے پے ہو ‘ تُساں حکیم نِھیوّے ‘ تُساں سخی سرور ہو اَتے ایہ پاک بھیروں ہے‘‘۔

’’اساں تاں حکیم ہِیں‘‘ اُنھاں آکھیا ۔’’تُوں چاہندیں تاں ساکوں سخی سرور تے بھیروں آکھ گھن‘‘۔ چنڳاں ہُݨ توں اوہ سیر جتّی داݨاں گھن آ جیندا تیں ساݙے نال وعدہ کیتا ہا‘‘۔

اُونیں آکھیا :’’میں تاں اِتھّوں گز جِتی اِن اُن نہ ویساں ‘ میں داݨاں گھنّݨ ونڄاں اَتے تُساں گھوڑے بھڄا نِکل ونڄو تاں؟‘‘۔

اَخیر جہڑیلے اوہ اُنھّاں کوں چھوڑݨ اُتّے راضی نہ تھیا تاں اُنھاں آپݨے چابک تلّے سَٹ ݙتسے اَتے اُوکوں آکھیا :’’ذرا ساݙے چابک پکڑا ݙے‘‘۔

پھیرو تلے جِھکاّ تھیا تاں اوہ ݙونہیں گھوڑے بھڄا کے نِکل ڳے اَتے اوہ ݙیہدا ریہ ڳیا۔

چنگا کرکے گھلیا

(اُوکوں چنگا؍تندرست کرکے بھیڄیا)

پھیرو باھمن گھر نوں چلیا

(پھیرو ٻامݨ آپݨے گھر کوں ٹُریا)

بہتا سُکھ آنند نال

(ٻہوں سُکھ اَرام نال)

گھر سکھی ساندی جائی

(اوہ خیریں سَلّیں گھر پُڄ ڳیا)

………

85 پہلوں وَڑے مقام جی

(پہلے اوہ سخی سرور دی جاء تے داخل تھیا)

فیر نیوں نیوں کرے سلام جی

(وَل جُھک جُھک کے سلام کیتا)

ہتھیں ٻوہا کھول کے

(آپݨے ہتھاں نال ٻوہا کھول کے)

جا اندر پیریں پائی

(اندر وڑدیں اِی اوہ پیریں ڈھیہ پیا)

………

روشن ہوئے چراغ جی

(ݙیوے ٻل ڳے)

90 باہمن دے وݙے بھاگ جی

(ٻامݨ دی قسمت چنگی ہئی)

پیریں پیندی لچھمی

(اوندی ذال لچھمی اُوندے پیر چُمّے)

من اندر خوشی ودھائی

(اُوہ آپݨے من دے اندر ٻہوں خوشی ہئی)

………

(ترجمہ) گھر آ کے اُونیں پہلے وانگ سخی سرور دی سیوا شروع کر ݙتّی۔ کُجھ مُد بعد اُوکوں خیال آیا جو اُوکوں نِگاہا ونڄݨاں چاہیدا ہے اَتے اُتھاں پاک بائی دے ہتھوں کُجھ کھاوݨاں چاہیدا ہے نال اِی اُتھوں کُجھ تبّرک وی آنݨاں چاہیدا ہے۔ ٻس اوہ نِگاہا کن ٹُر چُلّیا اَتے تِرِمّوں پُڄ کے راوی دے کنارے ٻہہ ڳیا۔

اُتھاں بھیروں کوچوان دی شِکل اِچ اُوندے سامھݨے آیا اَتے اُونیں پھیرو کنوں پُچھیا جو تُوں اِتھّاں کیوں ٻیٹھیں؟

پھیرو جواب ݙتّا جو نِگاہا ویندا پِیاں۔

’’اَحٖ کل نِگاہا کون ویندے‘‘؟ کوچوان آکھیا ۔’’اَحٖ کل دریا زور تے ہے ۔ اِنھاں ݙینہاں اِیکوں پار کرݨ سَوکھا نِھیں ۔ چنڳا ہے جو پِچھّاں وَل ونڄ اَتے وَل ’’سنگ‘‘ دے نال آ‘‘۔

’’میں اصلوں پِچھّاں نہ ویساں‘‘۔ پھیرو ولدا ݙتّا۔ ’’میں سخن کیتا ہوئے تہوں میں اُتھاں ضرور پُڄساں‘‘۔

اِیں ڳالھ تے کوچوان ٻہوں خُش تھیا اَتے آکھیُس: ٻہوں چنگا‘ جیکرتیں ضرور پار ونڄݨے تاں ایں پُھوری تے ٻہہ ونڄ اَتے اَکھیں بند کر گھن‘‘۔

پھیرو اِینویں کیتا اَتے اُونہی ویلے ݙوجھی مݨ تے پُڄ ڳیا پَر جہڑیلے اُونیں اَکھیں کھولیاں تاں اُتھّاں پُھوری ہئی تے نہ پُھوری دا مالک۔

جہڑیلے اوہ ستلج دے کنارے پُناں تاں پاک بھیروں وَل ہک آجڑی دی شکل وچ اُوندے کول آیا تے آکھݨ لڳا جو تُوں دریا پار ونڄݨاں چاہندیں تاں میں ایکوں آپݨی پُھوری اُتّے گھن ونڄ سڳداں ۔ پھیرو اُوندے اُتّے ٻہہ ڳیا اَتے ہک لحظے وچ پار پُڄ ڳیا پر آجڑی لُک ڳیا ۔ تاں پھیرو سمجھیا جو ایہ اوہو شخص ہئی جئیں راوی دی مݨ اُتّے اوندی مدت کیتی ہئی ۔

اَخیر اوہ نِگاہا پُڄ ڳیا ‘ اُتّھاں اُوکوں سخی سرور ہک اروڑے دی شکل اِچ مِلیا اَتے آکھݨ لڳا:’’روٹی میݙے گھر کھاویں کیوں جو ایں وستی وچ کُئی ٻامݨ کوئنیں ‘‘ نال اِی ارُوڑے اُوکوں ایہ شان ݙیوݨ اُتّے ‘ یارھاں سونے دیاں مُہراں دان کیتیاں۔

پھیرو کوں حرص پئے ڳیا تے اوہ دِل وچ آکھݨ لڳا :خنگاہ اُتّے بعد وچ ویساں ‘‘ اَتے وَل اوہ نقلی اروڑے دے نال اُوندے گھر پُڄ ڳیا:

بی بی بائی رنگ وٹایا

(بی بی بائی ویس وَٹا گھدّا)

کر چونکا بھانڈا پایا

(اُونیں چوکی تیار کرکے بھانڈے رکھے)

95 کر بھوجن بھلا جمایا

(روٹی مانی تیار کرکے تھانواں وچ لا ݙتّا)

پِیراں دِتّی دکھنا

(پیر اُوکوں اِیں نیاز پیش کیتی)

جیوں دھرم سُہائی

(جیویں ایہ اُوندا دینی فرض ہووے)

………

(ترجمہ) جہڑیلے پھیرو بائی دے ہتھ کنوں ‘ جیکوں اُونیں اروڑے دی جوئے سمجھیا ہا ‘ کھاݨاں کھا گھدّا اَتے فرضی اروڑے کنوں راند موجب رقم گھن گھدّی تاں وَل اوہ خنگاہ اُتّے پُڄا۔ اونیں بچدا کھاݨاں پُور گھتّا اَتے اُتھاں ایں اُمَیند تے ٻہہ ڳیا جو بائی اوکوں آپݨے ہتھ نال روٹی کھویسی اَتے سخی سرور اوکوں راند موجب سوکھڑی ݙیسن۔

سخی سرور کوں اوندے دِل دا حال پتہ لڳ چُکاّ ہا تہوں اوہ خنگاہ دے خادم چَھٹّا کوں خواب اِچ نظر آئے اَتے اُوکوں حکم ݙتونیں جو پھیرو کنوں پُچھ جو اوہ ہُݨ اِتھاں کیوں ٻیٹھے ۔ اُوندی دِل دی مرضی تاں پوری تھی چُکی ہے ‘ جیکر اوہ آکھے جو اُوکوں کُجھ نھیں مِلیا تاں اوکوں آکھ ݙیویں جو اوہ نقلی اروڑا سخی سرور اِی ہا اَتے جہڑا کھاݨاں اُوں کھادے اوہ بائی نے اِی تیار کیتا ہا ۔ جیکر اوہ تیݙی ڳالھ اُتّے اِتبار نہ کرے تاں اُوکوں آکھیں جو اپݨی چیچی انڳل ہاں تے رکھے ۔ اُونیں جو کجھ کھادا ہویا ہا اوہ اوندے منہ کنوں ٻاہر آ ویسی اَتے جہڑا کھاݨا ں سونے دے تھانواں وچ اُونیں پوریا ہا اوہ پِتّل دے تھانواں وچ مِلسی اَتے اُوندیاں سونے دیاں مُہراں وی پِتّل دیاں تھی ویسِن۔

چَھتّا خادم پھیرو کول پُڄا اَتے اُوندے کولوں پُچھݨاں کیتُس : ’’ہُݨ توں گھر کیوں نِھیں ویندا؟ تیݙے دِل دی جو مرضی ہئی اوہ تاں پوری تھی چُکی ہے۔‘‘

پھیرو ولدا ݙتّا: ’’میکوں تاں حالی کُجھ نِھیں مِلّیا ‘‘۔ اِیں ڳالھ تے خادم آکھیا جو کھاݨاں تیں کھادے اوہ بائی اِی تیار کیتا ہا اَتے جہڑا تحفہ تیکوں مِلے ‘ اوہ آپ سخی سرور ݙتّا ہا۔

پر ٻامݨ اُوندی ڳالھ نہ مَنّی ۔ ہُݨ خادم دُعا کیتی جو اوندیاں سونے دیاں مُہراں پِتّل دیاں تھی ونڄن‘ اُوندے سونے دے تھاں پِتّل دے تھی ونڄن اَتے جہڑا کھاݨاں اُوں کھادے ‘ اوہ اوندے مونہ کنوں ٻاہر آ ونڄے ۔ وَل اِینویں اِی تھیا۔

ایہ ݙیکھ کے ٻامݨ ٻہوں پشتایا اَتے رو رو کے سرور کوں آکھݨ لڳا :’’میں ایں بے وقر تھی کے گھرنِھیں ولدا ۔‘‘ وَل ہک اَواز آئی:

’’چنگا۔ تھاں تے مُہراں ولا سونے دیاں تھی ویسن‘‘۔

اِینویں اِی تھیا اَتے ٻامݨ اِنھّاں کوں چا کے گھر وَل آیا۔

چنگا کرکے گھلیا

(اُوکوں ساوا سوکھا کرکے گھلیا)

پھیرو باھمن گھر نوں چلیا

(پھیرو ٻامݨ گھر کن ٹُریا)

100 بہوتا سُکھ آنند نال

(ٻہوں سُکھ اَرام نال)

گھر سُکھی ساندی جائی !

(تے سُکھی سُکھی گھر پُڄ ڳیا)

مجلس تنبو تاندا

(اونیں تنبو شامیانے تاݨے)

پھر اوہ خوشیاں ماندا

(وَلا اوہیاں خوشیاں ماݨݨ لڳا)

جیڈا اگیّ تَل سی ‘ مُڑ

(جہڑی پہلے شان ہئی ‘ وَلا)

105اوسے تل چڑھائی

(اُوہا شان تھی ڳئی)

(حکایت نمبر21۔ جلد دوم)

٭

حوالہ

وسیبی قصے، ترجمہ /لکھت وٹاندرا : شوکت مغل ، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ‘ ملتان