سئیں ۔ کنیں وچ رَس گھولݨ والا ماکھی توں مِٹھا سرائیکی دا پیار لَوظ

ذائقہ صرف کھاوݨ پیوݨ دے چیزیں دا نی ہوندا بلکہ ذائقہ ہر چیز تے شئے وچ ہوندے ، نہ دا اپݨا ذائقہ ہے ، اکھ کن تے نک دا اپݨا، ایویں ہتھ ٻانہہ تے پیر دی وی اپݨی چس اے ،تُساں آپ سوچو جو سجٖݨ کوں ہتھ ملاوݨ ، بھاکل پاوݨ تے پیت دے پندھ تے ٹرݨ دی کیا چس تے سواد ہوندے ۔ ایویں لوظیں دی اپݨی چس تے مٹھا ہوندی اے ۔ جیویں مٹھی شئے کھاوݨ نال منہ کوں مزا امدے اتے جیکر کوڑی شئے منہ وچ آ ونجٖے تاں بندہ بے چس تے مزا خراب تھی ویندے ، ایویں کن وچ کوئی مٹھا الا ، ٻول ای لوظ آ ونجٖے تاں کن دا ذائقہ چسولا تے سوادی تھی ویندے اتے دل و دماغ کوں سکون تے راحت مل ویندی اے ۔ سرائیکی ! جیا سئیں ، سرائیکی تاں انویں ای مِٹھاس تے راحت دا انں ہے ، تے ایں زبان دا مِٹھا تے من بھاوݨا لوظ اوں توں وی ودھ مِٹھا ہے ۔ لوظ ’’سئیں ‘‘ کن وچ پووے تاں ہاں دے گوشے ٹھر ویندن ، ماکھی جہے مِٹھے لوظ تے سرائیکی زبان جتنا ناز کرے گھٹ ہے ۔

سرائیکی شاعری وچ ایں لوظ کوں ٻہوں استعمال کیتا ڳئے ۔ ݙوجھے شاعراں دے نال نال سرائیکی زبان دے قومی شاعر حضرت خواجہ غلام فریدݨ سئیں ؒفرمائے:۔

ونجٖ پیسوں لَسڑی ڳاوڑی اے

گھن اپݨے سوہݨے سئیں وو کنوں

زمانے دی رفتار نال نال تے ٻہوں زیادہ تھیوݨ دی وجہ کنوں لوظ بندے وگڑدے تے سنوردے رہندن ۔ انہاں دیاں مختلف شکلاں عجیب عجیب مطلب تے وکھری معانی اختیار کر ویندن ۔ انہاں معصوم تے بے عیب لوظاں وچوں ہک لوظ ’’ سئیں ‘‘ جینکوں سندھی تے سرائیکی زبان دا متبرک مٹھڑا تے پیارا لوظ جٖاتا ویندے۔

ایں صدی دے درمیانی عرصے وچ جݙاں مشرقی ایشیاء دے برصغیر کوں وڈنیا ڳیا تے اوندی چُنڈ چُنڈ وچوں مہاجرین دے قافلے پناہ گھنݨ کیتے پاکستان ݙے ٹر پئے تاں او اپݨے نال ونکو ون دیاں ٻولیاں تے لہجے تے تلفظ وی نال گھن آئے۔

اتھاں پاکستان دے قدیم باشندے دیاں خود اپݨیاں اپݨیاں ٻولیاں پہلے ای موجود ہن تے انہاں دے عظیم ثقافتی خواہ ادبی ورثے اِتھاں پھَلدے پھُلدے پئے ہن ۔ ایہ وکھریاں وکھریاں ندیاں شیت ہک منھ واہندیاں رہن ہا جیکر مذہب کانڈھا انہیں کوں ہک ڳنڈھیل قومیت ، ثقافت ، تہذیب تے لسانی ایکے وچ نہ پووے ہا ۔ تے آپت وچ ہک تھی ونجٖݨ دی تلقین نہ کرے ہا ۔ اے تاں منی ہوئی حقیقت ہے جو مسلمان جدا جدا قومتیں تے نسلیں دے باوجود ہک ملت ہن ، جیندی بنیاد مذہب تے ہے ، ایں وجہ نال او ہک حج ہووے ، نامز ہووے تے شادی مراد تے رشیں دے سانگے ہوون ہک ٻئے نال رل ویندن ۔ اساݙا مذہب اسلام ، غرور ، تکبر تے وݙائی توں منع کریندے تے عاجزی ، انکساری دا درس ݙیندے ۔ سرائیکی جیڑھی اسلام دے آوݨ توں وی پہلے اسلام دے اصولاں دے رنگ وچ رنگی ہوئی ہے۔ عاجزی انکسای تے پیار محبت ایندی میراث اے ، لوظ ’’ سئیں ‘‘ سرائیکیدی عاجزی ، انکساری تے مٹھاس و چاشنی دا اعلیٰ نمونہ ہے۔

کجھ لوک پیارے لوظ سرائیکی دا غلط استعمال کریندن ،ا یں اصول دے پیش نظر منگتے تے پِنݨ آلے فقیر وی ’’ سئیں ‘‘ اکھاوݨ پئے ڳن تے او لوظ جیڑھا تارک الدنیا ، اللہ لوکاں ، مال مایا کوں ٹھوکر مارݨ آلے عظمت تے تقدس دے حقدار لوکاں واسطے ورتیندا ہا ، او ہُݨ غریب کنگلے فقیراں کیتے مخصوص کرݨ دی کوشش کیتی ویندی پئی اے ، او ایں وجہ نال جو اے کون جٖاݨدے جو اے سائل درویش ، تارک الدنیا ہے یا محض ہک فقیر منگا ہے ۔ پنجابی حضرات نماݨے تے سندھے سادھے بندے کوں ’’ سئیں لوک ‘‘ آکھ تے اوندا مذاق اݙیندن ۔

پرا یندخلاف سندھ ، سرائیکستان وچ لوظ ’’ سائیں ‘‘ ہمیش وانگوں اڄ وی محترم اے تے اپݨی اصلی صحیح معنے اچ استعمال تھیندا پے ، چنڳی ڳالھ اے ہے جو ہولے ہولے وسیب اچ آوݨ آلے پناہ گیر بھرانویں دے کنیں کوں وی اے لفظ ’’ سائیں ‘‘ بھانوݨ لڳ پے تے انہاں دیاں زباناں وی  اوندے مٹھاج کوں محسوس کرݨ پئے ڳن ۔ سماعت ہیلک تھی ڳئی میلاپ ودھیا تے ہک ٻئے نال اوپریت دے پندہ اے بختیں والا ختم کرویندا پے ۔ لوظ ’’ سئیں ‘‘ احترام دا لوظ اے ، ایندے معنے جناب ، سر ، عالی جاہ ، عالی مرتبت ، محترم وغیرہ کیتے ونجٖ سڳدن ۔ پر ایں لوظ دی گہرائی ، گیرائی تے جیرھی وسعت اے اوندا متبادل یا مترادف دنیا دی کوئی زبان کول کائنی ۔

اڄ سرائیکی زبان دے مِتھے تے من بھاوݨے لوظاں دیاں دُھماں ہر جاہ تے پُجٖ ڳن ۔ پاکستان دے علاوہ دنیا دے انہاں مُلکاں جتھان سرائیکی وسیب دے لوک رہندن یا کم کریندن اُتھاں ایںلوظ کوں محبت تے چس نال ٻولیا تے الایا ویندے تے ایندے سواد دے ذائقے ٻئی زباناں والے بھِرا وی چیندن ۔ ٹیلیفون سنݨ ولے لفظ ’’ ہیلو ‘‘ استعمال کیتا ویندے ، اساں پچھلے دور وچ وزیر مواصلات کوں تجویز بھیجٖی ہئی جو ’’ ہیلو ‘‘ دی بجائے لوظ سئیں کوں رواج ݙتا ونجٖے ۔ ایندے نال کنیں کوں سواد ملسے۔ دل وچ ٹھڈ محسوس تھیسے تے محبتیں وچ وادھا تھیسے ۔ اوں ویلھے اساکوں کوئی ولدی نہ ملسی ۔ اساں اڄ  دی وفاقی وزیر مواصلات کوں آکھسوں جو او ایں تجویز تے غور کرن تے ہیلو دی جاہ تے مِٹھے لوظ ’’ سئیں ‘‘ کوں رواج ݙیون ۔ لوظ ’’ سئیں ‘‘ دا ہک استعمال اساں خوش آمدید وچ کریندوں ، سجٖݨ آون تاں یقینا اکھیں ٹھردن تے اساں پرے کنوں اپݨیاں ٻانہیں کھول تے آکھدوں ’’ بسم اللہ! آئے وے سئیں ‘‘ اتھاں لفظ بسم اللہ تے سئیں چس کرویندے ۔ پوری دنیا دے زبانیں وچ خوش آمدید دے وکھو وکھ ناں ہن ۔ مثلاً اردو وچ ’’ خوش آمدید ‘‘ فارسی اچ ’’ اے آمد نت آبادی ماء ‘‘ پنجابی وچ ’’ جی آیاں نوں ‘‘ عربی وچ ’’ اَھلاً و سھلاً مرحبا‘‘ سندھی وچ ’’ بھلی کراں آیاں ‘‘ انگریزی وچ ’’ ویلکم ‘‘ پر دنای دی کوئی زبان ایجھی کائنی جتھاں سجٖݨ کوں جی آئیں کوں آکھݨ وچ ’’ اللہ سئیں ‘‘ دی بابرکت ناں کوں وچ شامل کیتا ڳیا ہووے ، مُکدی ڳالھ مُکاؤں جو لوظ ’’ سئیں ‘‘ سرائیکی زبان دا اتنا مٹھا قیمتی تے عظیم اے جو ایندے بدلے اسکاوں دنیا دے سارے لوظ مل ونجٖن تاں وی اساں لفظ ’’ سئیں ‘‘ دی صرف ہک سین وی نہ ݙیوں ، بھراؤ ! اپݨی زبان ، اپݨے لوظ تے انہاں دے ہر نقطے تے انہاندی ہر زیر زبر نال پیار کرݨ دا ݙا سکھو ، جئیں ویلھے اساکوں اپݨی زبان اتے وسیب نال سچا تے حقیقی پیار تھی ویسے تاں اساکوں ساری دنیا پیار تے سئیں سئیں کریسے نہ تاں یاد رکھو جیرھے سئیں دی قدرن ی کریندے او خود رے سینکے تھی مردن ۔

حوالہ

معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ