زبان مٹھی تے جادو بھری

ملتان دے تاریخ دان لکھدن جو سرائیکی زبان ملتان دے علاوہ ریاست بہاولپور ، ڈیرہ غازی خان ، ڈیرہ اسماعیل خان ، بلوچستان تے شمالی پنجاب دے علاقیاں اچ تھوڑے جیہیں ردو بدل نال اَلائی ویندی ہئی اڄ وی ٻولی ویندی ہے۔ تے اے زبان بحیرہ عرب دے ساحل توں گھن تے راجپوتانہ دے ریگستان دے کناریاں تک ٻولی تے سمجھی ویندی ہے۔ اے زبان اڄ وی موجودہ پاکستان دی سب توں وݙی استحصال تھیوݨ آلی زبان ہے ۔ اے زبان وݙی بلیغ تے فصیح ہے ۔ ایں زبان کوں اپݨے اپݨے علاقیاں دا ناں وی ݙتا ویندا ہے ۔ مثلاً میانوالی ، بہاولپوری، اوچی، لہندا،ہندکو وغیرہ چونکہ ملک اچ نسلی تے علاقائی تعصب پیدا کر ݙتا ڳیا ہے۔ لہٰذا ایں تعصب کوں ختم کرݨ کیتے ملتانی زبان کوں سرائیکی زبان دا ناںݙے ݙتا ڳیا ہے۔ سرائیکی دے معنی سرداراں دی زبان ہے اے زبان وادی سندھ دے صدر مقام دی زبان ہئی۔ ایں بناء تے ایںزبان کوں سندھ دے باج گزار علاقیاں اچ سرائیکی آکھیا ویندا ہا۔ ایں زبان دا تانا بانا ملتانی، دراوڑی ، آریائی، سنسکرت، بدھ، پراکرت، زرتشی، پہلوی، اسلامی عربی، اسلامی پارسی، نصرانی، انگریزی زباناں نال مل تے بݨیا ہے۔

ملتان اچ آرین گروہ شمالی مغربی پہاڑاں توں آندے ریہے انہاں دی زبان پشاچی ہئی ایں زبان دی ہک قسم درچڈہ ٻولی ہئی ایں ٻولی نے ملتانی زبان کوں ٻہوں سارا ذرخیز الفاظ مل ڳیا ایندے بعد آنوݨ آلی قوماں دی ٻولیاں وی ملتانی زبان اچ ملدیاں ریہاں ۔مثلاً سیرانی قوم دی زبان سیرین اچ لفظ سنگو دے معنی محترم دوست ہے۔ ایکوں ملتانی زبان اچ سنگی یا سنگتی آکھدن اے لفظ اڄ وی استعمال تھیندے۔ ایں طرح ناہار (سویرے دا ناشتہ )ہے ملتانی زبان اچ ایکوں نراہنہ (ناشتہ ) دے معنیاں اچ استعمال کیتا ویندے۔

ماضی اچ سندھ ملتان دا حصہ ہا۔ 111ھ اچ تمیم بن زید والیٔ سندھ ملتان دے انتقال تے سندھ ملتان توں انج تھی ڳیا۔ ایں علیحدگی نال سندھی تے ملتانی زبان دا تعلق وی منقطع تھی ڳیا ایندے بعد ݙونہاں زباناں دی ترقی وی انج انج تھی ڳی۔ سندھی زبان دان ایں گاٖلھ کوں منیندن جو موجودہ سندھی زبان دا آغاز تقریباً ہک ہزار سال پہلے سامنون دے زمانے اچ تھیا اے زمانہ غالباً علیحدگی دے زمانہ دے نیڑے ہے۔ سندھی زبان دی ادبی صورت تقریباً 1500ء اچ صوفیہ کرام دی کوششیاں نا ل پیدا تھئی۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء