زبان دی شیریں

اَڳے اساݙے وسیب اِچ ٻاہر اندر آوݨ ونڄݨ کیتے غریب لوکیں کوں ’’پیر پیادیں‘‘ آنوݨاں ونڄݨاں پمدا ہا ۔ پَرّے دا ’’پندھ‘‘ ہووے ہا تاں ’’پندھیڑو‘’ گھروں ’’اَٹا بستہ‘‘ ٻدھ تے ٹُردا ہا ۔ اَٹا … کݨک ‘ جوار ‘ ٻاجھری ‘ مکئی ‘ یا نانگݨی‘‘ دا ہوندا ہا تے ’’بستے‘‘ اِچ ’’ڳڑ‘‘ دیاں بھیلیاں تے وسل دے ڳنڈھے اَتے ’’لوݨ‘‘ دی بھوری ہوندی ہئی ۔ کئی بندیں ’’جَویّں‘‘ یا’’ کݨک ‘‘دے بݨیے ہوئے ’’ستّوں‘‘ بُھنّے ہوئے چݨیں تے ڳڑدے بݨیے ہوئے مرونڈے ’’مٹھیاں روٹیاں‘‘ تے ’’کُپریاں‘‘ نال چا تے ٹُردے ہَن ۔ ’’سڑکاں‘‘ ہوندیاں کائناں ہَن ۔ رستے اِچ جھر جنگل ‘ ٻیلے ‘ ٻیٹ  تے رُڳ ہوندے ہَن ۔ ہِیں خاطر ’’پندھیڑو‘‘ وݙے ڳن آلی ’’کوہاڑی‘‘ یا ’’ݙانگ‘‘ نال چا لڑکاوے ہا ۔ اونکوں مونڈھے تے رکھ اللہ دا ناں گھن ’’پاندھی‘‘ تھیندا ہا ۔ ویندیں وڳدیں تھکے ہا ۔ یا بُکھ لڳس ہا تاںایݙوں اوݙوں  ’’وَسُوّں‘‘ تاڑے ہا ۔ جتھاں وستی لبھیس ہا لنگھ وَنڄے ہا ۔ اَٹا ݙے روٹی پکوا وے ہا ۔ کھا ‘پی ’’ساہی ‘‘کڈھ وَل اَڳیتے ٹُر پووے ہا ۔

ایہو جیہا ہک پندھیڑو کتھائیں ویندا پیا ہا ۔ اَٹا بستہ ’’ٻدھی‘‘ وَدا ہا ۔ تھکا تُرٹا تے ’’ہَچہ‘‘ تھیا ویندا ہا ایݙے اُوݙے دید بھنوایُس ‘ سݙ پندھ دا پَرے ٻہوں سارے ’’وَݨ‘‘ تے ’’مسیت‘‘ داگنبد ݙٹھس ‘ اُݙاہیں ٹُر پیا ۔ وَنڄ پُناں ۔ وݙی وستی ہئی ۔ ’’چارے‘‘ اِچ ہک ٻڈھڑی مِلیُس جیرھی ڳئوں چھکی ویندی ہئی ۔ اُوں ٻڈھڑی کوں آکھیا اَمّاں بی بی ٹُکر پکا ݙیویں تاں تیݙا وݙا تھورا ۔ لحظہ پہر ٻہہ ساہی کڈھیساں ‘ ٹُکر مانی کھا ٹُر ویساں۔ ٻڈھڑی اونکوں اپݨے گھر گھن ڳئی ۔ ’’اڳواڑ‘‘ اِچ ’’نِم‘‘ دی گھاٹی  چھاں تلے ’’کھٹ‘‘ سٹ ݙتُس ۔ ’’گھڑا ونج ‘‘تے رکھیئے ہوئے کورے دِلے اِچوں وݙا چھناں بھرتے ٹھڈا پاݨی پِلایُس ۔’’پندھیڑو‘‘ سُکھ دا ساہ گھدا ۔ چیتا جاہ تے آیُس  اِتلے اِچ سالھ اِچوں ہک ’’نینگر‘‘ ٻاہر نِکتی۔ اوپرے جوان کوں ݙیکھ تے وَل اندر وڑ ڳئی۔

ٻڈھڑی اونکوں سݙیا ’’پندھیڑو‘‘ کنوں اَٹا گھن تے ݙتُس تے آکھیُس جو او ’’پاتری‘‘ اِچ ایہو اَٹا ’’مَل‘‘ تے ’’تَوے‘‘ تے ݙوں ترائے ’’مانیاں‘‘ سٹ ݙے ۔ شُودا مسافر اے ۔ دُعا کریسے ۔ چیٹھ چا کر میݙی دِھی ! ایہ آکھ تے ٻڈھڑی ’’پندھیڑو‘‘ نال ’’حال حوال‘‘ ونڈاوݨ ٻہہ ڳئی ۔ جواو کون اے‘ کتھوں ٹُریے تے اَڳیتے کِتھاں ویسے ۔ پندھیڑو اونکوں ݙسیندا ریہا تے ٻڈھڑی کنوں پُچھدا ریہا جو ’’وستی‘‘ کیرھی اے۔ ٻڈھری آپ کیرھے ’’دان خان‘‘ تے قبیلے دی اے ۔اوندے گھر دے جُوآن کتنی اِن ؟ تے او کیا کم کار کریندن؟

ٻڈھڑی اونکوں ݙسایا جو او ’’وال وَٹ‘‘ سݙیندن ۔ زالاں ‘ جوان ‘ ٻال ‘ بچوڑے ‘ نِکے وݙے ‘ سارے رَل تے ’’فلاسیاں‘‘ غلیچے‘ خرجیناں‘ توبرے‘ تے ’’تنگ‘‘ بݨیندن ۔ اُٹھ دے والیں تے ٻکریں دے والیں دیاں ’’کملاں‘‘ وُݨدِن۔والیں دیاں واڳاں ‘ واݨ ‘ وݙواݨیاں ‘ تِلہارے‘ پَوّڑ ‘ ݙانوݨ ‘ ڈھنگے ونگ  تے کنڈھڑیں وَٹیندِن ۔ اِتلی دیر اِچ ’’نینگر‘ اَٹا ‘ مَل تے چا اَئی ۔ چوکے وچ ٻہہ تے ’’چُلھ‘‘ اِچ ’’کرونڈ‘‘ سٹیُس جو بھاہ ’’بَکھ‘‘ پووے ۔آپ نال نال ’’اَٹے‘‘ کوں ٻیا رَساوݨ کیتے اُونکوں مُٹھ ݙیوݨ لڳی ’’پندھیڑو‘‘ عقل دا پورا سورا تے ݙن‘‘ ہا۔

’’نینگر‘‘ ݙے ݙیکھ تے ’’ٻڈھڑی‘‘ کنوں پُچھیُس ۔ ہاں ماسی ! ایہ نینگر تیݙی کیا لڳدی اے‘ جیوے ہووے میݙی ’’نونہہ‘‘ اے ۔ ٻڈھڑی وَلدی ݙتی ۔ اچھا ماسی ٻی ڳال ݙس ۔ جیکر تیݙا پُتر مَر ونڄیں تاں ایہا نینگر میکوں ’’پرنیج‘‘ پوسے؟ ۔ ’’پُتر‘‘ تے ’’پئے ‘‘دے ’’مرݨ‘‘ دا پلوتاکون سہندے؟ ٻڈھڑی تے اُوندی ’’نونہہ‘‘ کوں تاں سِر دے والیں کنوں پیریں تاݨیں بھاہ لڳ ڳئی ۔ ’’ٻڈھڑی‘‘ اُوندے چوݨیں اِچ ’’چبھ‘ تھی ڳئی تے اوندی ’’نونہہ‘‘ کپڑے دھووݨ آلی ’’دِڳی‘‘ چا تے ’’ݙیہہ‘‘ ڳی ۔ َرنیں دی مار تے خبر نہ چار‘‘ کُٹ کُٹ تے ’’ناڑ‘‘ کیتونیں ۔ تے مَلیا ہویا سِناں اَٹا اوندی چادر دی چُنڈ اِچ ٻدھ گھروں کڈھ ݙتونیں۔ ݙیڈھی  اِچ کجھ بندے وی آ ڳے ‘ لُڑھ لایا تے ’’راوا ٻاوا‘‘ سُݨ تے پندھیڑو دی کنڈ تے ’’سِنے اَٹے دا وَہندا پاݨی ݙیکھ تے ہک بندے پُچھیا ایہ کیا ہے؟ ٻڈھڑی ہاں سڑدے کنوں وَلدی ݙتی ’’ایہ موئے دی زبان دی شیریں وِیندی واہندی اے۔

حوالہ

ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان