رخشانی

رخشانی ہک اتحاد ہے، جیندا اہم قبیلہ ماندائی ہے۔ ماندائی نوشکی دے حاکم دے طور تے وی مشہور ہن۔ انہاں دا سردار، سردار خطی خان ماندائی، نے بادشاہ ہمایوں کوں پناہ ݙے کے ہک نویں تاریخ رقم کیتی۔

رخشانیاں کوں ہک براہوئی طائفہ آکھیا ویندے، لیکن انہاں کوں بلوچ آکھݨ زیادہ صحیح ہوسی۔ انہاں دی زبان بلوچی ہے تے ڈیمز نے بلوچ نسل دے بیان وچ انہاں کوں بلوچاں دا ہک طائفہ ݙسیا ہے۔ انہاں دا مورث اعلیٰ حمل بن حسن بن شہک ہے، جیہڑا رند دی نویں پیڑھی وچ ہئی۔ روایت دے مطابق، قبیلے دا بانی رخش ناں دا ہک بلوچ ہئی، جیہڑا کوئی تریہی صدیاں پہلے زندہ ہئی۔ ایندے ݙو پتر ہارون تے جمال الدین ہن، جنہیں وچ پیو دی موت دے بعد جھیڑا تھی ڳیا۔ جمال الدین نے حلب دے نیڑے گھر چھوڑ ݙتا تے اپݨے ساتھیاں دے نال گواش (خاران) دی طرف ہجرت کیتی۔ ایندا پتر ہوت ایندا جانشین تھیا تے طائفہ جمالدینی مشہور تھیا۔

تقریباً ایں ویلے، نوشکی دا بلوچ قبیلہ ماندوئی، جیہڑا ݙاہ صدیاں پہلے عرب توں آیا ہئی، مغل حاکمیں دے ظلم توں تنگ تھی کے جمالدینیاں توں مدد دی درخواست کیتی۔ درخواست منظور تھئی تے قبیلہ نوشکی منتقل تھی ڳیا تے علاقے دی زمینیں ݙوہیں طائفیاں وچ برابر تھی ڳئیاں۔ ایں طرح ماندائی جمالدینیاں وچ رل مل ڳئے۔

ایں دوران، رخشانیاں دی ݙوجھی شاخ ہارون بن بالدین دی قیادت وچ ہئی تے بادینی دے ناں نال مشہور ہئی۔ اپݨے ہمسایہ قبائل دے نال لڑائی وچ ہر کے اوہ جلدار (خاران) دے پاسے ہجرت تے مجبور تھئے۔ جمالدینیاں تے ماندئی نے مغلاں دے ظلم توں تنگ تھی کے بادینیاں کوں مدد کیتے سݙیا، جنہاں نے ہک چال دے ذریعے افغانیاں کوں شکست ݙتی۔ انہاں نے والی تے اوندے آدمیاں کوں ہک دعوت وچ سݙیا تے مغل مہمانیں کوں مختلف بادینی خاندانیں وچ ٹکایا۔ پہلے توں طے شدہ اشارے تے، جیہڑا نقارے دی چوٹ ہئی تے جیندا مطلب ہئی "نوش خانی" (کھاݨا شروع کرو)، بادینیاں نے مہمانیں تے حملہ کیتا تے انہاں کوں مار ݙتا۔ مقامی روایت دے مطابق، نوشکی دے موجودہ ناں دی وجہ ایہہ الفاظ "نوش خانی" ہن۔

بادین کوں کابل سݙایا ڳیا، لیکن اینہہ نے اپݨے اقدام دی تسلی بخش وضاحت کیتی تے ہک مقررہ رقم سالانہ خراج ݙیوݨ تے واپس آوݨ ن دی اجازت مل ڳئی۔ واپسی تے بادینیاں کوں قبائلی زمیناں وچ حصہ ݙتا ڳیا تے اوہ ضلع دا مستقل قبیلہ بݨ ڳئے۔

رخشانی کبھار ترنگ تے ہلمند وچ ملدن۔ پوٹنگر دا آکھݨ ہے جیہڑا رخشانی کاہل، جاہل، بے سلیقہ تے لٹیرے ہن۔ لوٹ مار تاں پوری نسل دا خاصہ ہے تے قمہار بازی، مہمان نوازی تے قول دی پابندی، جیہڑی انہاں دی ذاتی بہادری نال تعلق رکھدی ہے، انہاں دی شیخیاں بالکل صحیح ہن۔ ہݨ ایہ قبیلے لٹیرے کائنی، لیکن ٻیاں معاملات وچ انہاں وچ کوئی خاص تبدیلی کائنی آئی تے چند منشیات دے علاوہ اوہ غریب تے کاشت کار ہن۔

رخشانی ناں یا مقامی تلفظ دے تحت رشخانی خاران وچ اتنا مشہور ناں ہے جو ایہ کہیں خاص قبیلے تک محدود کائنی۔ ایندا اصلی مطلب صرف وادی رخشان دا رہوݨ آلا ہے، لیکن بتدریج ایہ مختلف گروہاں کیتے استعمال تھیوݨ لڳا۔ بلاشبہ ایہ معنوی توسیع رخشانیاں تے رند بلوچیں دے مبینہ تعلق دا نتیجہ ہے، کیوں جو بلوچی منظومات دے مطابق رندیں دے چوی بولکیں یا خاندانیں وچوں ہک ھا، جیہڑھا کولواہ وچ رہ ڳئے۔ ایں منحوس سرزمین تے صرف باجرہ ہوندے، رخشانی پیچھاں رہ ڳئے۔ اتھاں اوں نے کھلے میدان وچ اپݨا گھر بݨایا۔ بعض روایات دے مطابق ریکی تے دامنی رخشانیاں دے طائفے وچ ہن، لیکن دامنی پچھاں رہ ڳئے تے ریکی ریگستان ماشکیل وچ رہوݨ لڳ ڳئے تے رخشانیاں دا سواد اعظم وادی رخشان وچ آیا، جتھاں اوہ ابھے پاسے خاران تے نوشکی وچ آباد تھی ڳئے۔